Tự làm bộ điều khiển sưởi bể cá bằng STC-1000

Bộ ổn nhiệt gắn sẵn trong cây sưởi thường không chính xác lắm. Có cây còn bị kẹt ở trạng thái bật, nước nóng dần lên và cá chết. Bộ điều khiển sưởi rời giải quyết chuyện này: nó đo nhiệt độ nước bằng đầu dò riêng rồi tự cấp hoặc ngắt điện cho sưởi. Bạn cũng nhìn được nhiệt độ bể trên màn hình mọi lúc.

Bài này hướng dẫn tự làm một bộ như vậy với chi phí khoảng 25 USD. Bộ này có hai ổ cắm và điều khiển tối đa bốn cây sưởi trên cùng một bể. Phần đấu dây không khó như nhiều người nghĩ. Có điều đây là việc làm với điện lưới. Nếu bạn chưa đủ tuổi hoặc không tự tin với điện thì đừng tự làm.

Bộ điều khiển sưởi hơn bộ ổn nhiệt trong sưởi ở chỗ nào

Bộ điều khiển "tiếp quản" cây sưởi. Bản thân cây sưởi chỉ còn là cục phát nhiệt, còn chuyện khi nào bật, khi nào tắt là do đầu dò và bộ điều khiển quyết định. Kiểu này thường ổn định hơn bộ ổn nhiệt trong sưởi và có thể giúp sưởi chạy tiết kiệm hơn. Khi bể dùng nhiều cây sưởi, các cây cũng bật tắt cùng lúc theo một đầu dò, không cây nào chạy theo ý riêng.

Cần chuẩn bị những gì

• Bộ điều khiển nhiệt độ STC-1000 loại đa dụng, có kèm đầu dò. Giá khoảng 10 USD trên eBay hoặc Amazon. Loại này dùng nhiều trong các ngành khác nên tài liệu hướng dẫn trên mạng rất nhiều.
• Một dây nối dài có tiếp địa (khoảng 4 USD). Bên trong dây có các sợi bọc riêng, bạn có thể lấy chính các sợi đó để đấu bên trong hộp, khỏi mua thêm dây.
• Hai ổ cắm có chân tiếp địa (khoảng 5 USD). Màu nào cũng được.
• Vật liệu làm hộp: tấm mica (khoảng 6 USD), hoặc đơn giản hơn là một hộp nhựa hay hộp điện dự án loại người ta hay dùng cho việc này.
• Keo dán mica, epoxy, băng keo điện, silicone nếu muốn hoàn thiện cho đẹp.
• Dụng cụ kiểm tra ổ cắm loại cắm vào có đèn báo (khoảng 10 USD). Món này không bắt buộc.

Một lưu ý thêm cho người chơi ở Việt Nam: điện nhà mình là 220 V, mà STC-1000 có cả bản 110 V lẫn bản 220 V. Bạn nên xem kỹ thông số trước khi mua.

Làm hộp đựng

Hộp mẫu có kích thước khoảng 15 cm rộng, 10 cm sâu, 23 cm cao, vừa đủ chứa bộ điều khiển, hai ổ cắm và dây.

1. Vạch lên các tấm mica vị trí của bộ điều khiển và hai ổ cắm.
2. Khoan một lỗ ở mỗi góc rồi dùng cưa cắt nối các lỗ. Không có cưa thì khoan thành hàng lỗ sát nhau quanh đường vạch. Lỗ không cần đẹp vì sau này có thể viền silicone che đi.
3. Trước khi dán hộp, xẻ một rãnh dọc trên hai tấm hông. Cách làm là đưa tấm mica qua cưa bàn, cho lưỡi cưa ăn khoảng nửa bề dày.
4. Dán hộp lại. Tấm lưng không dán mà trượt vào rãnh, lúc nào cần sửa dây thì rút ra. Kiểu hộp mở được này tiện hơn hẳn hộp dán kín.

Đấu dây thế nào

STC-1000 có in nhãn từng cọc nên bạn dễ theo dõi. Hướng dẫn kèm máy chỉ tính một ổ cắm, nên với hai ổ cắm cách đấu sẽ hơi khác. Vì bên trong hộp dùng lại các sợi lấy từ dây nối dài, màu dây có thể trùng nhau. Bạn nên đánh dấu từng sợi theo vai trò của nó chứ đừng chỉ nhớ theo màu.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:07 Mặt sau STC-1000 in nhãn từng cọc, dây đang được đấu vào.
• Xem video từ ▶ 3:41 STC-1000 đã đấu dây sang ổ cắm, các sợi dây tách rõ.

Ở dây nối dài mẫu, sợi xám là dây tiếp địa, sợi trắng là dây trung tính, sợi đen là dây nóng. Dây của bạn có thể khác màu, cần xác định đúng trước khi đấu.

1. Đầu dò: vặn hai sợi của đầu dò vào cọc ghi cho cảm biến. Sợi nào vào cọc nào cũng được.
2. Rạch vỏ dây nối dài, lấy ra các sợi bên trong để dùng.
3. Sợi thứ nhất (sợi đen): luồn vào cọc nguồn bên trái rồi vào tiếp cọc sưởi bên trái. Chừa một đoạn tuốt vỏ ở giữa sợi để lát nữa nối vào.
4. Sợi trắng: đấu vào cọc nguồn còn lại (bên phải).
5. Sợi xám: đấu vào cọc sưởi bên phải.
6. Sang ổ cắm. Nối dây tiếp địa của dây nối dài vào chân tiếp địa của ổ cắm.
7. Nối dây trung tính (trắng) của dây nối dài vào ổ cắm, ở vít ngay phía trên chân tiếp địa. Sợi trắng đi ra từ cọc nguồn bên phải của bộ điều khiển cũng đấu vào cùng phía này, ở vít phía trên.
8. Sợi xám đi ra từ cọc sưởi bên phải của bộ điều khiển đấu vào phía bên kia của ổ cắm, ở vít cao nhất.
9. Cuối cùng, nối dây nóng (đen) của dây nối dài vào đoạn tuốt vỏ ở giữa sợi đen đã chừa ở bước 3.

Ổ cắm thứ hai thì đấu nối tiếp từ ổ thứ nhất sang. Phần này ít dây hơn và dễ hơn. Nên lắp thêm ổ thứ hai vì thừa chỗ cắm vẫn hơn thiếu. Nếu chỉ dùng một ổ thì đến đây phải bọc kín các đầu dây còn hở.

Về thứ tự lắp: mặt trước của STC-1000 có gờ, không thể đấu dây xong rồi mới nhét vào lỗ. Bạn phải đẩy bộ điều khiển vào lỗ từ phía trước rồi mới đấu dây từ phía sau. Ổ cắm thì đẩy vào lỗ từ phía sau, nên đấu dây trước cũng được.

Kiểm tra và bọc dây

1. Cắm dây nối dài vào điện.
2. Cắm dụng cụ kiểm tra ổ cắm vào ổ. Đèn báo sẽ cho biết đấu đúng hay sai, nếu sai thì sai ở đâu. Nếu chắc chắn đã xác định đúng từng sợi và đấu theo đúng thứ tự trên thì không có món này cũng được.
3. Rút điện, bọc kín toàn bộ chỗ dây hở. Bộ mẫu được phủ epoxy rồi quấn thêm băng keo điện.
4. Bắt vít cố định ổ cắm. STC-1000 có sẵn kẹp để giữ chặt trong lỗ.
5. Nếu muốn gọn đẹp, viền silicone quanh các lỗ để che vết cắt.

Giới hạn quan trọng nhất: STC-1000 chịu tối đa 1500 W. Bốn cây sưởi 300 W cộng lại là 1200 W, vẫn nằm trong giới hạn. Đừng cắm tổng công suất vượt mức này.

Cài đặt STC-1000

Mới cắm điện, màn hình sẽ hiện nhiệt độ không khí nơi đầu dò đang nằm. Máy có bốn chức năng từ F1 đến F4.

Độ nhạy 0,3 nghĩa là nước lệch khỏi mức cài khoảng 0,3 độ thì sưởi mới bật lại. Máy cài được độ C hoặc độ F, ở Việt Nam cứ để độ C cho quen.

Lắp vào bể thế nào cho đúng

1. Trước khi cắm sưởi vào bộ điều khiển, vặn núm của từng cây sưởi lên cao hơn nhiệt độ bạn định giữ. Như vậy bộ ổn nhiệt trong sưởi không chen vào, và mọi cây đều bật khi bộ điều khiển ra lệnh. Các cây sưởi thường không cân chỉnh giống nhau, để chúng tự quyết thì mỗi cây một kiểu.
2. Cắm các cây sưởi vào hai ổ cắm của hộp.
3. Đặt đầu dò càng xa sưởi càng tốt. Lý do nhiều khả năng là nước sát sưởi nóng hơn phần còn lại của bể, đầu dò nằm đó sẽ báo cao hơn thực tế và ngắt sưởi sớm.
4. Gắn đầu dò thật chắc để nó không tuột ra. Đầu dò rơi khỏi nước thì nó sẽ đo không khí chứ không phải nước, và bộ điều khiển sẽ bật tắt sưởi theo con số sai.

Trong video

• Xem video từ ▶ 6:48 Tay cầm cây sưởi, xoay núm chỉnh nhiệt trước khi cắm vào bộ điều khiển.
• Xem video từ ▶ 6:58 Tay cầm đầu dò/phích cắm bên cạnh bể, bộ điều khiển hiển thị nhiệt độ.

Đây chỉ là một cách làm. Bạn có thể đổi hộp, đổi số ổ cắm cho hợp với bể của mình, miễn là giữ đúng giới hạn công suất và bọc kín dây.

Bắt đầu từ đâu

• Cộng tổng công suất các cây sưởi bạn định dùng, chắc chắn con số dưới 1500 W, và mua STC-1000 đúng điện áp nhà mình.
• Xác định đúng dây tiếp địa, trung tính, nóng trong dây nối dài rồi đánh dấu trước khi đấu.
• Làm xong thì cài F1, F2 và hiệu chỉnh F4 với một nhiệt kế đáng tin trước khi cắm sưởi.