Tự làm lược tràn (weir) cho bể khoan lỗ chạy lọc tràn dưới tủ

Muốn chạy lọc tràn dưới tủ (sump), bạn phải có đường đưa nước từ bể chính xuống thùng lọc rồi bơm ngược lên. Cách phổ biến là khoan đáy bể, gắn đầu nối xuyên kính (bulkhead) và dựng ống tràn đứng. Nhưng ống tràn để trơ trọi thì cá dễ bị hút vào, nhìn xấu và mỗi lần mất điện nước lại dồn xuống sump rất nhiều. Lược tràn (weir) là tấm vách có răng ở mép trên, dựng quanh ống tràn để xử lý cả ba chuyện này.

Bài này hướng dẫn làm một lược tràn rẻ và dễ nhất: cắt từ một chiếc xô nhựa. Bạn sẽ biết cách chọn kích thước, cắt răng sao cho đủ lưu lượng, đặt ống tràn ở độ cao nào và cách gỡ ra nếu sau này đổi ý.

Vì sao bể khoan lỗ cần ống tràn đứng

Nhiều người nghĩ chỉ cần khoan lỗ, gắn bulkhead là nước tự chảy xuống sump. Thật ra làm vậy thì bể không bao giờ đầy. Nó giống như xả nước vào bồn tắm mà không đậy nút. Nước bơm lên bao nhiêu sẽ chảy hết xuống dưới, sump tràn và nước lênh láng ra sàn nhà.

Ống tràn đứng (standpipe) về cơ bản chỉ là một đoạn ống PVC cắm vào bulkhead. Nước chỉ chảy xuống khi mực nước cao hơn miệng ống. Bơm đẩy lên bao nhiêu thì tràn xuống bấy nhiêu. Khi mất điện, mực nước hạ xuống ngang miệng ống rồi dừng. Cách bố trí co, cút trên đầu ống tràn quyết định độ ồn và cách nó chạy, nhưng bài này chỉ nói phần cơ bản.

Ba lý do nên làm lược tràn

Về kỹ thuật, có ống tràn đứng là bể đã chạy được. Nhưng cá sẽ bị hút xuống ống. Bạn có thể chế một cái lưới chặn trên đầu ống, còn lược tràn thì giải quyết luôn chuyện đó cùng hai chuyện khác:

• Chặn cá: khe răng hẹp hơn thân cá nên cá không lọt vào ống.
• Che ống: một tấm vách cùng màu với nền sau trông gọn hơn nhiều so với ống nhựa lộ ra.
• Giảm nước dồn xuống sump: đây là lợi ích lớn nhất. Ống tràn thường có khoảng 1,3–2,5 cm nước tràn trên miệng. Nếu không có lược, khi mất điện hoặc tắt bơm để vệ sinh thì cả lớp nước dày chừng ấy trên toàn mặt bể sẽ chảy xuống. Có lược tràn thì chỉ phần nước nằm sau lược chảy xuống.

Nhờ lượng nước dồn xuống ít, bạn có thể dùng sump nhỏ hơn. Hoặc giữ sump to nhưng chứa được nhiều nước hơn mà không phải chừa ra hàng chục lít trống để hứng nước lúc cúp điện.

Chọn kích thước lược tràn

Lấy một chiếc xô nhựa, cắt bỏ đáy rồi cắt dọc thành từng miếng hình cánh cung. Gọt bỏ phần gờ miệng xô và chà nhám bề mặt. Nhựa xô mỏng và dẻo, uốn được theo góc bể. Đó là lý do nó rất hợp làm lược tràn.

Trước khi khoan, hãy đặt thử bulkhead và đường ống vào góc bể, ướm miếng nhựa xem có vừa không. Lược tràn không nên quá nhỏ hay quá to. Nó phải chứa hết ống và co nối, đồng thời còn chỗ để bạn thò tay vào phía sau khi cần sửa. Khi đã chốt kích thước, lật ngược bể, đánh dấu vị trí lỗ rồi khoan và gắn bulkhead. Bulkhead mua sẵn hay tự chế đều được.

Cắt răng lược: rộng bao nhiêu, sâu bao nhiêu

Răng lược là các khe ở mép trên để nước tràn qua mà cá không chui qua được. Cách cắt như sau:

1. Đặt một cây thước thẳng có vạch chia, cách mép trên miếng nhựa khoảng 2,5 cm. Thước có vạch giúp bạn chia khoảng cách giữa các răng đều hơn.
2. Dùng dao rọc giấy hoặc lưỡi lam cắt các khe theo thước.
3. Kiểm tra để đáy tất cả các khe nằm ngang bằng nhau. Như vậy nước mới tràn đều qua toàn bộ lược. Lệch chỗ nào thì cắt chỉnh lại, nhựa xô rất dễ cắt.

Kích thước khe phụ thuộc vào ba yếu tố:

Tính xem với lưu lượng bơm của bạn cần bao nhiêu khe, rồi cắt gấp đôi số đó. Khe dư ra thì không sao. Còn thiếu khe thì chỉ cần vài cái bị lá cây hay rác chặn là nước dâng lên trong bể.

Sơn, dán và đặt ống tràn

Nếu không thích màu xô, bạn có thể sơn lược bằng loại sơn xịt chuyên cho nhựa rồi để sơn khô hẳn. Sau đó dán lược vào góc bể bằng silicone và chờ 24 giờ cho silicone khô.

Chiều cao ống tràn đứng phía sau lược cũng quan trọng. Miệng ống nên thấp hơn đáy răng lược khoảng 2,5–5 cm. Nước tràn qua răng sẽ phải rơi xuống một đoạn rồi mới vào ống. Nhờ vậy lược hớt được lớp mặt nước, kéo theo dầu và váng đạm nổi trên mặt. Mặt nước sạch váng thì trao đổi oxy tốt hơn.

Nước chạy thế nào khi bơm chạy và khi mất điện

Khi đổ nước và cắm bơm, nước trong bể dâng lên, tràn qua răng lược vào khoang phía sau. Khoang này đầy dần đến miệng ống tràn thì nước chảy xuống sump. Bơm trong sump đẩy nước ngược lên bể và vòng tuần hoàn cứ thế lặp lại.

Khi mất điện, bơm ngừng đẩy nước lên. Gần như ngay lập tức nước cũng ngừng chảy xuống sump. Khoang sau lược vẫn đầy nước, bể chính chỉ hạ một chút. Lượng nước dồn xuống sump chỉ là phần nằm trên miệng ống bên trong khoang lược.

Muốn bỏ lọc tràn thì gỡ ra sao

Làm lược tràn kiểu này không phải là việc vĩnh viễn. Muốn bỏ, bạn rạch dọc đường silicone bằng dao lam để gỡ lược ra, cạo sạch silicone thừa và tháo bulkhead. Sau đó vá lỗ khoan bằng một miếng kính dày bằng kính đáy, dán silicone lại. Rải nền lên là bể trông như chưa từng khoan.

Bắt đầu từ đâu

• Xác định lưu lượng bơm sump để tính số khe răng, rồi nhân đôi.
• Ướm thử bulkhead và ống trong góc bể trước khi khoan để chọn cỡ lược vừa tay thò vào.
• Đo bề ngang con cá nhỏ nhất trong bể để chọn độ rộng khe. Cá quá nhỏ thì chuẩn bị thêm mút lọc chặn sau lược.
• Cắt ống tràn sao cho miệng ống thấp hơn đáy răng lược 2,5–5 cm.