Tự làm tràn PVC cho bể cá, không cần khoan kính

Muốn chạy lọc dưới (sump) cho bể đã set sẵn mà không dám khoan kính, nhiều người chọn tràn treo mua sẵn. Loại này khá đắt. Một cái tràn tự làm từ ống nhựa PVC chạy theo cùng nguyên lý mà chỉ tốn khoảng 10 USD vật tư.

Kiểu tràn PVC cũ có vài điểm người chơi hay phàn nàn: xấu, cá có thể bị hút vào miệng ống, lưu lượng không như mong đợi, và đôi khi mất mồi rồi ngừng chảy. Bài này hướng dẫn làm bản cải tiến có ống weir, cách canh độ cao nước và cách gắn thêm bơm hút để tràn gần như không mất mồi.

Tràn PVC hoạt động thế nào

Tràn là một ống chữ U úp ngược, vắt qua thành bể. Khi trong ống đầy nước và không còn khí, nước trong bể tự chảy qua ống xuống sump theo nguyên lý xi phông. Bơm ở sump đẩy nước ngược lên bể, mực nước trong bể nhích lên và tràn tiếp tục chảy.

Khi mất điện, bơm ngừng thì mực nước trong bể hạ xuống, tràn cũng ngừng chảy. Có điện lại, bơm chạy thì tràn chảy lại. Điều kiện để chuyện này diễn ra suôn sẻ là trong ống không có khí đọng lại.

Bản cũ có vấn đề gì và bản mới sửa ra sao

Bản cũ dùng 6 cút (co) PVC, một tê và khoảng 1,2 m ống. Có hai nhánh ống thò vào trong bể, tạo thành hình chữ U lộ ra. Miệng ống để hở nên cá nhỏ có thể bị hút vào.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:38 Bản cũ làm từ co PVC, hai nhánh ống hình chữ U thò vào bể.
• Xem video từ ▶ 3:32 Weir có khía răng ở mép trên, nước chảy qua răng vào trong.

Bản mới chỉ để một ống to trong bể. Ống to này là weir, tức ống chắn có khía răng ở mép trên. Ống tràn cắm vào bên trong weir. Nước chảy qua răng vào weir rồi mới tới miệng ống tràn. Nhờ vậy tràn vẫn hút được lớp váng mặt nước, còn cá không chui vào được.

Theo thử nghiệm của người làm, bản có weir còn chảy mạnh hơn khoảng 60% so với kiểu chữ U cũ và chạy êm hơn. Đây là kết quả thử của một người, bể của bạn có thể khác.

Vật liệu và kích thước

Kích thước ống tùy lưu lượng bạn cần. Ví dụ dưới đây dùng ống tràn phi phi 34:

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:03 Hai ống PVC trắng có khoan lỗ, ống weir to hơn ống tràn.
• Xem video từ ▶ 2:28 Ống tràn và ống weir PVC lắp trong bể kính.

Nguyên tắc quan trọng nhất: ống weir phải to gấp đôi đường kính ống tràn. Nếu weir không to gấp đôi ống tràn, nó sẽ bóp dòng và tràn chảy yếu. Các mối nối đều dán bằng keo PVC.

Làm ống weir

1. Bịt nắp vào đáy ống weir. Khoan một lỗ trên nắp vừa đủ nhét núm giác hút vào, để weir dính được vào kính.
2. Khoét răng ở đầu trên ống. Có cưa bàn hoặc máy phay (router) thì cắt răng dễ hơn. Nếu chỉ có khoan, bạn khoan một hàng lỗ thay cho răng.
3. Lỗ hoặc răng phải nhỏ đủ để cá không bơi lọt vào, nhưng càng rộng càng tốt để không cản dòng.
4. Đặt hàng răng ở đúng độ cao bạn muốn mực nước trong bể.

Ít khi làm đúng ngay lần đầu. Phần lớn trường hợp bạn sẽ phải chạy thử rồi chỉnh lại kích thước răng vài lần.

Lắp và mồi tràn

1. Dán ống tràn thành hình chữ U úp ngược bằng keo PVC.
2. Gắn weir vào kính ở vị trí muốn đặt tràn, rồi cắm một nhánh ống tràn vào trong weir.
3. Nhánh bên ngoài dẫn xuống sump theo cách nào là tùy bạn bố trí.
4. Đổ đầy nước vào ống tràn, đuổi hết khí ra.
5. Bật bơm ở sump. Nước sẽ bắt đầu chảy qua tràn.

Bản cũ cần gắn van một chiều trên đỉnh ống để mồi và xả khí. Bản có weir không cần van này. Lý do là miệng ống tràn nằm sâu dưới mặt nước trong weir. Bọt khí sinh ra khi nước rơi qua răng không đi xuống sâu đến miệng ống được.

Canh độ cao nước rơi vào weir

Đây là chỗ cần chạy thử kỹ nhất. Nhìn vào trong weir, nước nên rơi từ mép răng xuống mặt nước bên trong khoảng 2,5 cm.

• Rơi sâu hơn 2,5 cm: răng hoặc lỗ quá nhỏ, đang cản dòng. Cần khoét rộng thêm.
• Rơi ít hơn 2,5 cm: có thể tràn không còn hút váng mặt nước nữa.

Nên bắt đầu với răng nhỏ, chạy thử, rồi nới dần cho tới khi đạt mức trên.

Lưu lượng chạy được bao nhiêu

Trong thử nghiệm, tràn chạy ổn khi bơm khoảng 760 lít/giờ, rồi thêm một bơm khoảng 1.500 lít/giờ nữa, tổng khoảng 2.270 lít/giờ. Các cỡ ống được thử là phi 27, 2,5 cm và 4 cm. Cả ba cỡ đều chảy nhiều hơn bản cũ khoảng 60%.

Nếu bạn tra lưu lượng theo bảng dành cho kiểu tràn chữ U cũ, có thể cộng thêm khoảng 60% khi làm bản có weir. Con số này dựa trên thử nghiệm, nên vẫn cần chạy thử với bể của mình.

Gắn bơm hút để tràn không mất mồi

Nỗi lo lớn nhất với tràn kiểu xi phông là khí tích dần ở đỉnh ống, tràn mất mồi và ngừng chảy trong khi bơm vẫn đẩy nước lên. Cách khắc phục là dùng một bơm hút khí kiểu Aqua Lifter. Bơm này trông như máy sục khí nhưng có thể hút và đẩy cả nước.

Trong video

• Xem video từ ▶ 4:46 Bơm hút khí Aqua Lifter với hai dây hơi gắn ở đầu bơm.
• Xem video từ ▶ 4:50 Lỗ nhỏ khoan ở đỉnh đoạn cong của ống tràn PVC.

1. Khoan một lỗ khoảng 5 mm ở đỉnh đoạn cong trên cùng của ống tràn.
2. Nhét dây hơi 6 mm vào lỗ. Đầu dây phải bằng mặt với thành trong của ống, không thò sâu vào trong.
3. Trét một ít silicone quanh chỗ nối cho kín nước.
4. Nối dây vào cổng hút của bơm, không phải cổng đẩy. Bơm cần hút khí và nước ra khỏi ống.
5. Để mồi, bịt hai đầu ống tràn rồi bật bơm. Bơm sẽ hút hết khí và kéo nước vào đầy ống.
6. Để bơm chạy liên tục. Khí không thể đọng lại ở đỉnh ống nữa.

Bơm này tốn thêm khoảng 15 USD, đắt hơn cả phần ống. Nhưng đổi lại tràn gần như không bao giờ mất mồi, giảm nhiều nguy cơ nước tràn ra ngoài, nên khoản này đáng bỏ ra.

Sơn cho đỡ lộ ống trắng

Ống PVC trắng trong bể khá thô. Bạn có thể sơn xịt bằng loại sơn dành cho nhựa như Krylon Fusion for Plastic. Sau khi sơn khô và đóng rắn hoàn toàn thì loại sơn này không độc, dùng trong bể được. Chỉ có một ống weir trong bể, sơn màu tối thì nhìn gọn hơn hẳn bản chữ U cũ.

Bắt đầu từ đâu

• Xác định lưu lượng bơm bạn cần, rồi chọn cỡ ống tràn. Ống weir chọn to gấp đôi.
• Cắt weir dài bằng chiều cao bể, khoét răng nhỏ ở đúng mực nước mong muốn.
• Lắp tràn, mồi, chạy thử và nới răng dần cho tới khi nước rơi vào weir khoảng 2,5 cm.
• Khi tràn đã chạy ổn, cân nhắc gắn thêm bơm hút ở đỉnh ống để chống mất mồi.