Tự làm tràn bể cá bằng ống PVC để chạy sump

Bể chạy sump cần một đường đưa nước từ bể chính xuống sump. Nếu bể không có lỗ thoát khoan sẵn, bạn có thể tự làm một bộ tràn treo vắt qua thành kính bằng ống PVC. Phụ kiện mua ở cửa hàng điện nước, tổng tiền dưới 10 USD.

Bài này đi lần lượt từ phụ kiện cần mua, cách ráp phần trong bể và ngoài bể, cách mồi cho tràn chạy, tới cách chỉnh bơm cho khớp với tràn. Tràn ráp đúng sẽ tự chạy lại sau mỗi lần tắt bơm hay cúp điện.

Tràn PVC hoạt động ra sao và có lợi gì

Tràn có hai nhánh vắt qua thành kính, nối với nhau bằng một cụm co ở phía trên. Trong bể có một ống ngắn đứng thẳng, gọi là ống chỉnh mực nước. Miệng ống này nằm ở đâu thì mực nước bể chính nằm ở đó.

Bơm dưới sump đẩy nước lên làm mực nước bể dâng. Phần nước dư tràn vào miệng ống chỉnh mực nước, đi qua cụm ống sang nhánh ngoài rồi chảy xuống sump. Nước đi qua hệ lọc ở sump, dù là sump ngập hay lọc ướt khô (wet/dry), rồi bơm đẩy ngược lên bể.

Vì nước luôn vào tràn từ mặt nước, tràn hớt liên tục lớp váng đạm trông như vệt dầu loang trên mặt bể. Mặt nước sạch thì trao đổi khí tốt hơn, cá khỏe hơn và nước nhìn trong hơn. Sưởi và các thiết bị khác cũng dời xuống sump, trong bể chỉ còn hai ống.

Cần chuẩn bị những gì

• Ống PVC. Ống phi 21 chỉ hợp để làm mẫu. Muốn tràn gánh được lưu lượng thật thì nên dùng ống lớn hơn.
• Ba co 90 cùng cỡ ống.
• Bốn co street (street elbow). Loại co này giống co 90 nhưng một đầu nhỏ hơn. Đầu lớn nhận ống, còn đầu nhỏ cắm thẳng vào một phụ kiện khác.
• Một tê.
• Một nắp bịt.
• Keo dán ống PVC.
• Một đoạn ống dây khí và một van một chiều (check valve) để mồi tràn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:30 Ống PVC, co 90 và tê bày sẵn trên nền đen.
• Xem video từ ▶ 0:50 Tay cầm nắp bịt, bên cạnh là ống và các co.

Lượng ống cần dùng tùy chiều cao bể. Bể cao khoảng 30 cm dùng chừng 1,2 m ống. Bạn có thể tính nhanh mỗi 15 cm chiều cao bể cần khoảng 60 cm ống.

Ráp phần trong bể và cầu nối qua kính

1. Cắt hai đoạn ống dài đúng bằng nhau. Một đoạn đặt trong bể, đầu dưới gần chạm đáy nhưng không chạm, cách đáy chừng 4 cm. Đoạn kia đặt ngoài bể.
2. Ống trong bể nên thả xuống ít nhất nửa chiều cao bể. Ống thả càng sâu thì nước chảy qua tràn càng mạnh.
3. Nối hai đầu trên qua thành kính. Mỗi ống lắp một co 90, giữa hai co là một đoạn ống ngắn. Phải dùng hai co 90 với ống ngắn vì co street quá hẹp, không vắt qua được kính dày. Bể nhỏ kính mỏng thì một co street vẫn vừa. Nếu cụm nối bị lắc, bạn lót một miếng mút bên dưới.
4. Ghép một co 90 với một co street thành hình chữ U. Đặt cả cụm lên mặt phẳng để chắc hai co nằm phẳng với nhau, rồi lắp chữ U vào đầu dưới của ống trong bể.
5. Cắm một đoạn ống vào đầu còn trống của co 90, hướng lên trên. Đây là ống chỉnh mực nước. Bạn muốn mực nước bể ở đâu thì cắt ống tới đó. Thường nên để ống này cao gần tới mép bể để bể đầy nước.

Ráp phần ngoài bể

1. Cắm một co street vào đầu dưới của ống ngoài bể, rồi nối tiếp co street thứ hai.
2. Lắp tê vào co street thứ hai. Đầu nằm ngang của tê là hướng nước chảy ra, nên bạn xoay nó về phía sump. Muốn gọn thì xoay thẳng cho sát thành bể.
3. Cắm co street cuối cùng vào đầu ngang của tê.
4. Cắm một đoạn ống vào đầu trên của tê. Ống này phải cao hơn mọi phụ kiện khác của tràn ít nhất 2,5 cm, có thể tới 5 cm. Chụp nắp bịt lên đầu ống. Từ đây gọi đoạn này là ống bịt nắp.
5. Nếu thích đi ống cứng, bạn nối thêm một đoạn ống từ co street ở đầu ngang xuống sump. Dùng ống mềm cũng chạy.

Toàn bộ bước này chỉ ráp khô. Ráp xong, bạn so lại để chắc ống ngoài dài đúng bằng ống trong bể rồi mới tính chuyện dán keo.

Nắp bịt, lỗ khoan và cách mồi tràn

Nắp bịt trên ống ngoài không phải lúc nào cũng cần. Bạn cho tràn chạy thử rồi xem có cần lắp hay không. Nếu lắp thì bắt buộc phải khoan một lỗ trên nắp. Lỗ càng lớn thì tràn càng ồn. Lỗ quá nhỏ thì tràn có nguy cơ chạy như một ống xi phông thay vì chạy như tràn.

Lỗ khoan trên nắp bịt dùng để gắn ống dây khí và van một chiều. Cách mồi như sau:

1. Đặt tràn vào đúng vị trí trên bể.
2. Hút ở đầu van một chiều để kéo hết không khí ra khỏi cụm ống trong bể, cầu nối và một phần nhánh ngoài.
3. Khi trong ống đã đầy nước, bơm đẩy nước lên bể thì nước sẽ tràn qua và chảy ra ở đầu xả phía dưới.

Bạn chỉ cần mồi một lần. Khi tắt bơm để vệ sinh sump, cho cá ăn hay khi cúp điện, mực nước bể chính hạ xuống một chút, gần ngang miệng ống chỉnh mực nước, rồi dừng. Phần nước đó dồn xuống sump, nên sump cần còn chỗ chứa. Bơm chạy lại thì tràn tự khởi động, không phải hút mồi lại.

Chỉnh bơm cho vừa sức tràn và chạy thử

Tràn chỉ thoát được một lượng nước nhất định, tùy cỡ ống. Bơm 2.650 lít/giờ là quá sức một bộ tràn ống phi 21. Cách xử lý là gắn một van bi trên đường đẩy của bơm và vặn nhỏ lưu lượng lại. Nếu đang chọn đồ mới thì nên chọn bơm nhỏ hơn hoặc làm tràn bằng ống lớn hơn.

1. Cắm bơm. Nước lên bể, mực nước dâng dần tới miệng ống chỉnh mực nước.
2. Nước bắt đầu tràn vào ống và chảy ra ở đầu xả. Tràn ráp đúng chạy khá êm.
3. Rút điện bơm để giả lập cúp điện. Nước trong tràn chảy thêm một lúc rồi dừng khi mực nước bể gần ngang miệng ống.
4. Cắm bơm lại và xem tràn tự chạy trở lại.

Dán keo và sơn cho đỡ lộ

Sau khi ráp khô và chạy thử thấy đúng kích thước, bạn dán tất cả các mối nối bằng keo dán ống PVC. Không dán thì tràn sẽ rò nước. Nếu cầu nối qua kính bị hở một khe, bạn có thể đổi sang co street cho bể kính mỏng, hoặc cắt bớt đầu co cho hai co sát nhau hơn rồi dán.

Ống PVC màu trắng nhìn rất lộ trong bể. Hai đoạn ống nằm trong bể nên chà nhám rồi xịt sơn Krylon Fusion cùng màu với phông nền, ví dụ xanh hay đen. Sơn khô hẳn thì an toàn cho bể. Phông đen và ống sơn đen thì gần như không thấy tràn đâu.

Bắt đầu từ đâu

• Đo chiều cao bể và độ dày kính để tính lượng ống, rồi quyết định dùng hai co 90 với ống ngắn hay một co street cho cầu nối.
• Xác định mực nước mong muốn trong bể trước khi cắt ống chỉnh mực nước.
• Ráp khô toàn bộ, mồi bằng van một chiều và chạy thử với bơm đã giảm lưu lượng bằng van bi.
• Tắt bơm rồi bật lại vài lần để chắc tràn tự khởi động, sau đó mới dán keo và sơn.