Vi sinh trong lọc bể cá: hiểu đúng và chọn lọc phù hợp

Người mới mua bể thường nghĩ bể phải có lọc hoặc sủi thì cá mới khỏe, nước mới sạch. Nghĩ vậy là đúng. Nhưng lọc chạy theo nguyên lý nào, và chọn loại lọc ra sao cho hợp với bể, thì phần đông vẫn còn mơ hồ.

Bài này giải thích lọc bể cá thực sự làm gì, vì sao hệ vi sinh quyết định nước trong hay đục, và các kiểu lọc phổ biến khác nhau ở đâu. Hiểu được mấy điều đó thì bạn sẽ biết cách chọn lọc và dùng nó cho đúng.

Hiểu nhầm hay gặp về khay bông lọc

Kiểu lọc đơn giản nhất mà nhiều người từng thấy gồm một máy bơm đặt trong bể và một khay bông phía trên. Một đầu máy thổi ra tạo oxy. Đầu còn lại hút nước cùng cặn bẩn lên khay bông. Phần lớn người mới chơi tin rằng bông giữ cặn lại, cứ đem bông đi giặt sạch là nước sạch.

Thực ra đây là chỗ người mới hiểu sai nhiều nhất. Giữ cặn không phải việc chính của lọc. Việc chính của nó là làm chỗ cho hệ vi sinh trú ngụ và sinh sôi. Kiểu lọc nào cũng dựa trên nguyên lý này, dù là khay bông đơn giản hay lọc tràn dưới hàng chục lít vật liệu.

Vi sinh trong bể cá là gì

Vi sinh trong bể là những vi khuẩn có lợi, nhỏ đến mức mắt thường không nhìn thấy. Chúng làm mấy việc sau:

• Phân hủy chất thải cá thải ra.
• Khử mùi tanh hôi.
• Xử lý nguồn nước, giữ nước trong.
• Nhờ nước tốt mà cá khỏe hơn.

Bể nào có nhiều vi sinh thì cá khỏe hơn. Lượng vi sinh lại phụ thuộc vào diện tích vật liệu lọc mà chúng bám được. Vì thế khi chọn lọc, câu hỏi đúng là lọc này chứa được bao nhiêu vi sinh.

Vì sao ngoài tự nhiên không cần lọc mà bể kính thì cần

Ao hồ ngoài tự nhiên hay bể ngoài trời không có lọc mà cá vẫn khỏe. Lý do là hệ vi sinh ngoài đó đã phát triển qua thời gian rất dài. Chúng bám trên bùn đất, gạch đá và mọi bề mặt sần sùi khác.

Bể kính thì khác. Nước bạn cho vào ban đầu là nước sạch hoặc nước lọc, gần như không có vi sinh, có thì cũng rất ít. Bộ lọc sinh ra để bù vào chỗ thiếu này, tức là tạo nơi cho vi sinh phát triển trong bể.

Bể mới set thì bao giờ thả cá

Nhiều người mua bể về, bơm nước, bật lọc rồi thả cá ngay trong ngày. Cá thả kiểu này thường yếu và khó sống lâu. Thủ phạm là hệ vi sinh trong nước mới chưa kịp phát triển, hoặc mới phát triển được rất ít.

Cách làm an toàn hơn như sau:

1. Bơm nước vào bể và cho lọc chạy liên tục.
2. Để như vậy tầm vài hôm cho vi sinh bắt đầu phát triển.
3. Thả một số con cá vào để thử chất lượng nước.

Đừng giặt bông lọc thường xuyên

Với lọc khay bông, chính lớp bông là nơi vi sinh sống. Giặt bông thường xuyên thì hệ vi sinh bị hao hụt liên tục và không bao giờ tái tạo lại được.

Ngược lại, có lớp bông để một tháng, thậm chí một năm không giặt. Nhìn nó rất bẩn nhưng nước vẫn trong. Đó là vì hệ vi sinh đã ổn định trên lớp bông và xử lý được cả bể nước.

Các kiểu lọc phổ biến và chỗ cho vi sinh ở

Ngày nay có nhiều loại vật liệu và kiểu lọc chứa được nhiều vi sinh hơn hẳn một lớp bông. Bảng dưới tóm tắt các kiểu lọc người chơi hay gặp.

Với lọc tràn trên, vật liệu nào có độ nhám đều tốt hơn bông rất nhiều, vì bề mặt nhám và xốp rỗng cho vi sinh bám được nhiều hơn.

Lọc tràn dưới được xem là kiểu lọc hiệu quả nhất. Lý do nằm ở ngăn chứa vật liệu: nó lớn gấp nhiều lần lọc thùng. Một bể lọc tràn dưới có thể chứa tới 50 lít vật liệu, trong khi lọc thùng to cũng chỉ khoảng 8–10 lít. Một cách xếp vật liệu cho lọc tràn dưới là ngăn đầu đặt sứ thanh, hai ngăn sau dùng Matrix. Matrix là vật liệu lọc của Mỹ, có độ xốp rỗng rất cao.

Chọn lọc cho hợp với bể

Lọc phải chứa đủ vi sinh so với dung tích bể và lượng chất thải cá thải ra. Nhiều người chơi bể rất to nhưng vẫn dùng máy bơm đẩy lên một lớp bông. Lượng vi sinh trú ngụ được trên đó quá ít so với bể.

Nếu đang ở trường hợp đó, bạn có hai hướng:

• Giữ lọc cũ nhưng thả ít cá đi, hoặc chuyển sang nuôi tôm tép nhỏ. Chúng thải ít nên vi sinh trên bông vẫn xử lý kịp.
• Dùng lọc có sức chứa vi sinh lớn hơn nếu muốn nuôi nhiều cá hoặc cá to.

Bể to, cá to mà chỉ dùng lọc thô sơ thì nước không thể nào sạch được.

Bắt đầu từ đâu

1. Xem lại lọc đang dùng là kiểu gì và có bao nhiêu chỗ cho vi sinh bám, rồi so với cỡ bể và số cá đang nuôi.
2. Bỏ thói quen giặt bông lọc thường xuyên để hệ vi sinh có thời gian ổn định.
3. Nếu set bể mới, cho lọc chạy tầm vài hôm rồi mới thả một số cá để thử nước.
4. Nếu bể to mà lọc yếu, giảm bớt cá, chuyển sang nuôi tép nhỏ, hoặc dùng vật liệu nhám xốp như sứ thay cho chỉ có bông.