Cá Gymnogeophagus balzanii

Bể 120cm x 37,5cm x 30cm, tức khoảng 140 lít, là đủ rộng để nuôi thoải mái một cặp hoặc bộ ba (một đực, hai cái). Nuôi nhóm đông hơn thì bể cũng phải lớn hơn tương ứng.1

• Nhiệt độ: 21–25°C
• pH: 6,5–7,5
• Độ cứng: 5–15 dGH

Về nhiệt độ, loài này ưa nước mát hơn một chút so với phần lớn cichlid Nam Mỹ. Khoảng 21-25°C là tốt nhất. Hầu hết chuyên gia đều đồng ý rằng cá khỏe nhất khi được trải qua một đợt 'qua đông' kéo dài 3-4 tháng. Trong thời gian này, bạn giữ nhiệt độ quanh 16-18°C để mô phỏng sự đổi mùa ở vùng nước cận nhiệt đới nơi cá sống. Người ta cho rằng nếu không có mùa đông nhân tạo này, tuổi thọ của cá có thể giảm đi nhiều. Bạn có thể cân nhắc đầu tư một máy làm lạnh lập trình được cho bể nuôi loài này, để giữ đúng những điều kiện rất riêng đó. Tiếc là khoản này đẩy chi phí set bể lên đáng kể, nên nuôi loài này khá tốn kém.1

Bể biotope cho loài này rất đơn giản. Bạn chỉ cần trải nền cát, có thể thêm vài cành lũa và rễ cây xoắn cho đẹp. Nơi cá sống ngoài tự nhiên không có cây thủy sinh. Mà có trồng thì cây chắc chắn cũng bị cá đào bới làm bật gốc. Nền cát là bắt buộc, vì cá cần nó để kiếm ăn theo đúng bản năng. Cá ngậm từng ngụm nền rồi đẩy cát ra qua mang, giữ lại những mẩu ăn được. Chính thói quen này mà loài này và các loài họ hàng có tên chung là 'eartheater' (cá ăn đất). Vì thế đừng dùng sỏi. Cá có thể nuốt phải sỏi, và sỏi có thể mắc kẹt trong bộ mang mỏng manh của chúng. Bể phải có lọc thật tốt, vì nhóm Geophagine dễ mắc bệnh thủng đầu (hole in the head) và bệnh rỗ đường bên (neuromastic pitting). Cũng vì lý do đó mà bạn phải thay nước nhiều và đều đặn.1

Cá dễ cho ăn, miễn là thức ăn chìm xuống đáy. Lý do là cá hiếm khi ăn ở đâu khác ngoài nền. Thức ăn dạng hạt loại tốt, thức ăn dạng vảy, cùng thức ăn sống và đông lạnh cỡ nhỏ đều dùng được. Bạn nên cố cho cá ăn thêm chút rau. Vảy spirulina, rau bina chần qua hoặc đậu Hà Lan đông lạnh bóc vỏ đều hợp.1

Đây không phải loài hợp với bể cộng đồng. Cá đực nói riêng có thể rất khó chung sống với các loài cichlid khác. Tuy vậy, các loài characin cỡ trung và những loài cá đàn khác bơi ở tầng trên thường không bị làm hại. Cá nuôi chung phải chịu được nước mát như loài này cần. Một số loài danionin châu Á có lẽ hợp hơn phần lớn các loài characin phổ biến ngoài tiệm. Riêng cá tetra Buenos Aires (Psalidodon anisitsi) đến từ cùng vùng địa lý nên chắc sẽ nuôi chung tốt. Cá đực rất hay gây sự với đối thủ, vì thế mỗi bể chỉ nên có một con đực. Ngược lại, cá cái sống với nhau hiền hòa hơn nhiều. Loài này đa thê, nên tốt nhất là cho con đực một bầy nhỏ gồm 2 đến 6 con cái. Có bầy như vậy thì khi con đực vào mùa sinh sản, sẽ không có con cái nào bị nó nhắm riêng để quấy rối.1

Cá đực to hơn và nhiều màu hơn cá cái. Khi trưởng thành, vây lưng và vây hậu môn của cá đực dài ra thành mũi nhọn. Con đực đầu đàn còn mọc một cái bướu gáy khá ấn tượng. Bướu có thể to đến mức làm con cá trông vuông vức và khá buồn cười. Nếu bể có nhiều cá đực, chỉ con đầu đàn mới mọc bướu. Khi có con đực khác lên nắm quyền trong bể, bướu của nó sẽ xẹp mất.1

Cho loài này sinh sản không quá khó. Đây là loài ấp trứng bằng miệng kiểu muộn, do cá mẹ ấp. Bể đẻ set như hướng dẫn ở trên. Bạn thêm vài hang hoặc chậu đất nung lớn làm chỗ trốn cho cá cái. Thông số nước giữ trong các khoảng đã nêu. Nếu cá bán ngoài tiệm đã phân biệt được đực cái, bạn mua một con đực và ít nhất 2 con cái (tốt nhất là 3-6 con). Nếu không phân biệt được thì mua một nhóm 6 con non, nhiều khả năng bạn sẽ có tỉ lệ đực cái như ý. Khi cá lớn, bạn chỉ việc bắt bớt những con đực dư ra. Vỗ cá bằng thức ăn chất lượng cao và đa dạng. Khi cá đã trưởng thành và sung sức, con đực sẽ tìm cách giao phối với cá cái gần như liên tục. Lúc tán tỉnh, nó rung người và xòe vây rất nhiều. Đến đây bạn sẽ thấy rõ vì sao nên cho loài này đẻ theo kiểu một đực nhiều cái. Những con cái chưa sẵn sàng thường bị con đực đang hăng rượt đuổi đến mức phải đi trốn.

Khi cá cái sẵn sàng sinh sản, nó lập một lãnh thổ nhỏ của riêng mình. Ở giữa lãnh thổ thường là một hòn đá hoặc một bề mặt tương tự. Đó sẽ là chỗ đẻ, và cá cái dành phần lớn thời gian để dọn sạch nó. Bạn cũng có thể thấy nó đào vài cái hố quanh đó. Lúc sắp đẻ rất dễ nhận ra, vì cá cái chuyển sang bộ màu sẫm đặc trưng của giai đoạn chăm con. Cá đực thường không vào lãnh thổ của cá cái cho đến ngay trước khi đẻ, lúc ống đẻ trứng của cá cái đã lộ rõ. Con đực bắt đầu quanh quẩn ở lãnh thổ của con cái ngày càng nhiều, và có thể phụ dọn chỗ đẻ. Đến lúc này, ống dẫn tinh của cá đực cũng đã lộ ra. Giống nhiều loài cichlid đẻ trên giá thể khác, cặp cá thường 'đẻ thử' vài lượt trên chỗ đẻ trước khi đẻ thật.

Cuối cùng, cá cái đẻ khoảng 200-500 trứng và cá đực thụ tinh cho trứng. Sau đó con đực bị đuổi ra khỏi lãnh thổ và không tham gia chăm con nữa. Trứng bám ở chỗ đẻ trong 1-2 ngày tiếp theo. Cá mẹ giúp cá bột nở bằng cách dùng miệng khều chúng ra khỏi vỏ trứng. Rồi nó ngậm thẳng cá bột vào miệng và ấp thêm khoảng một tuần nữa. Chính vì vậy mà kiểu sinh sản này được gọi là ấp miệng 'muộn'. Trong giai đoạn này cá mẹ không ăn. Tốt nhất là tách riêng cá mẹ từ lúc này, bằng cách ngăn đôi bể đang nuôi hoặc chuyển nó sang bể khác. Khi cá mẹ nhả cá bột ra, bạn có thể cho cá bột ăn ấu trùng Artemia mới nở. Cá mẹ chăm con rất kỹ và kéo dài nhiều tuần. Chỉ cần có dấu hiệu nguy hiểm là nó ngậm ngay đàn con vào miệng. Nếu bầy cá cái của bạn khá đông, có lúc bạn sẽ thấy hơn một con cùng đang ngậm cá bột. Lý do là cá đực đẻ xong với một con cái thì lại đi tán tỉnh con khác ngay.1

Cá có mặt ở nhiều hệ thống sông thuộc lưu vực Rio Paraná, trải qua Brazil, Paraguay và Argentina. Loài này cũng được ghi nhận ở sông Rio Uruguay, thuộc Uruguay.1

Cá thường không sống ở dòng sông chính. Chúng ở các nhánh sông và con lạch nước chảy chậm.1

Đây là một loài rất thú vị. Tiếc là nó chỉ hợp với người chơi chuyên sâu, đủ sức đáp ứng những điều kiện riêng mà cá cần để sống khỏe lâu dài. Trên thị trường có vài dạng màu khác nhau, tùy vùng mà cá được thu về.1