Ốc Babylon báo

Babylonia spirata là loài ốc khá lớn. Vỏ trung bình có đường kính 4,5–5,5 cm và nặng 25–35 g.

Một số đặc điểm dễ nhận ra:

• Vỏ thường màu trắng đến vàng nhạt, có những mảng lớn màu cam đến nâu.
• Vỏ nhẵn, rộng, hình trứng, với các hàng xoắn đều nhau.
• Ốc trưởng thành có 6 vòng xoắn.
• Các vòng xoắn khá phồng. Đường ghép giữa chúng sâu và có mép sắc.
• Trụ vỏ (columella) nhẵn.
• Miệng vỏ lớn, hình bầu dục và thắt hẹp lại ở phía sau.

Ốc còn có nắp miệng (operculum), giống như một cánh cửa sập. Khi bị động hoặc bị stress, ốc dùng nắp này đóng kín hoàn toàn miệng vỏ. Ốc cũng có một chiếc vòi (proboscis, hay siphon) dùng làm miệng, trông như vòi voi. Chúng còn dùng chiếc vòi này để thở và đánh hơi.

Có lúc rất khó phân biệt Babylonia spirata với Babylonia zeylanica, vì hai loài trông gần như y hệt nhau. Dù vậy, Babylonia zeylanica lớn hơn một chút (tối đa 7,5 cm). Đường ghép trên vỏ của nó cũng hơi lõm hơn so với Babylonia spirata. Ngoài ra, Babylonia zeylanica chủ yếu sống ở vùng biển Ấn Độ và Sri Lanka.

Babylonia spirata lớn nhanh và đạt kích thước tối đa sau 2–3 năm. Nếu được chăm đúng cách, chúng có thể sống 4–5 năm trong bể.

Loài này khá dễ bị stress khi vận chuyển. Khi chuyển ốc, tối thiểu bạn phải giữ cho ốc luôn ẩm bằng cách phủ bao đay ướt hoặc bông gòn thấm nước biển. Điểm này cực kỳ quan trọng.1

Babylonia spirata cần một bể đã chạy ổn định, đủ rộng và đủ nước. Với một con ốc lớn, bể tối thiểu nên là 60 lít. Bể càng lớn càng tốt. Một nghiên cứu cho thấy mật độ nuôi khác nhau sẽ làm tốc độ lớn của ốc khác nhau.

Bể nhỏ còn một vấn đề lớn nữa là thông số nước rất khó giữ ổn định. Nếu bạn chưa phải người có nhiều kinh nghiệm, tốt nhất nên tránh xa các bể nhỏ.1

Nhiệt độ: nhiệt độ lý tưởng cho loài này là 26–30°C. Chúng không chịu được nước quá lạnh, cũng không chịu được nước quá nóng. Nhiệt độ là một trong những yếu tố vật lý ảnh hưởng mạnh nhất đến ốc. Nó tác động đến tỷ lệ sống, tỷ lệ nở, thời gian ấp trứng, cách ấu trùng ăn, tốc độ lớn của ấu trùng, v.v. Theo một nghiên cứu:

• Ở 20°C, ốc đóng chặt nắp miệng.
• Khi nhiệt độ xuống dưới 24°C, Babylonia spirata gần như không hoạt động và nằm trên mặt nền.
• Ở 26°C, ốc hoạt động nhiều hơn một chút và bắt đầu phản ứng chậm chạp với thức ăn.
• Ở 28°C, Babylonia spirata bò, ăn và vùi mình xuống nền bình thường.
• Ở 34°C, ốc lại ngừng hoạt động. Chúng thậm chí không rút được hẳn vào vỏ.

pH: giữ pH ở mức 8,1–8,4 thì ốc mới sống khỏe trong bể nước mặn.

Độ cứng: giữ độ cứng carbonate ở mức 8–12 dKH.

SG: tỷ trọng nên nằm trong khoảng 1,023 (30 ppt) đến 1,025 (33 ppt). Người ta đã nghiên cứu cả ốc non lẫn ốc trưởng thành. Ốc non hoạt động và sống bình thường ở độ mặn 27–35 ppt, còn ốc trưởng thành là 31–35 ppt. Độ mặn dưới 1,015 (19 ppt) thì gây chết, và toàn bộ số ốc chết sau 24 giờ ở trong nước này.

Oxy hòa tan: 5–7 mg/L.

Nitrat nên giữ dưới 20 ppm.1

Babylonia spirata không khó chăm. Dù vậy, muốn tạo môi trường lý tưởng cho chúng thì bạn cần đáp ứng vài yêu cầu riêng. Thông số nước phải ổn định, nên bể cần chạy ổn định từ trước (xem phần Kích thước bể và Điều kiện nước).1

Nền: nền rất quan trọng với đời sống của ốc. Nền cho ốc chỗ bám, chỗ trú và nguồn thức ăn, đều là những nhu cầu cơ bản. Ít nhất thì nền phải đủ để Babylonia spirata vùi mình xuống được.

Người ta đã thử nghiệm với 4 loại nền gồm sỏi (1–2 mm), cát thô (1,00–0,50 mm), cát mịn (0,25–0,10 mm) và bùn mịn (0,05–0,002 mm). Kết quả cho thấy ốc rõ ràng thích bùn mịn nhất (45,2 đến 64,7%), sau đó là cát mịn (16,8 và 31,7%). Với sỏi và cát thô thì tương quan là âm. Vì vậy, bùn mịn là lựa chọn tốt nhất, tiếp theo là cát mịn.

Ánh sáng: Babylonia spirata hoạt động về đêm, nhưng các nghiên cứu cho thấy thời gian chiếu sáng mỗi ngày ảnh hưởng lớn đến chu kỳ sinh sản của chúng. Loài này không đòi hỏi gì khắt khe về đèn, nên bạn cứ chỉnh đèn theo nhu cầu của cá, san hô, hải quỳ, v.v.

Thả thích nghi: trước khi thả ốc vào bể, bạn cần cho chúng làm quen nước thật cẩn thận, giống như với mọi loài không xương sống khác. Hãy làm thật chậm. Thường thì 2–3 giờ là đủ.1

Babylonia spirata là loài thân mềm chân bụng chuyên nhặt xác. Thức ăn chính của chúng là xác động vật chết và đang phân hủy nằm trong nền nơi chúng sống. Các loài ốc nhặt xác cực kỳ nhạy với tín hiệu hóa học tỏa ra từ thức ăn.

Tài liệu khoa học có vài chỗ hơi vênh nhau về khẩu phần tối ưu. Một nghiên cứu cho kết quả tốt nhất với khẩu phần 40% đạm, so với khẩu phần 30% và 35% đạm. Một nghiên cứu khác lại thấy khẩu phần 35% đạm cho kết quả tốt hơn. Dù theo kết quả nào thì loài ốc này cũng cần nhiều đạm và canxi trong khẩu phần.

Thiếu đạm có thể làm ốc chậm lớn và sụt cân, vì đạm cần cho sự duy trì các cơ quan thiết yếu. Ốc cần canxi cho nhiều quá trình sống quan trọng, mà rõ nhất là tạo vỏ. Vỏ ốc được cấu tạo cơ bản từ canxi cacbonat.

Trong bể, chúng ăn thức ăn thừa, mùn bã, v.v. Nhưng nếu bể có nhiều ốc, hoặc thức ăn thừa và thức ăn tự nhiên không đủ, chúng có thể tấn công các loài ốc khác. Vì vậy bạn nên cho chúng ăn thêm đồ tươi, chẳng hạn:

• artemia và tép mysis đông lạnh,
• ấu trùng sấy đông khô,
• cá và hải sản cắt miếng.

Thí nghiệm cho thấy khi được chọn, chúng thích nhất là thịt các loài hai mảnh vỏ như hàu, nghêu, vẹm, hoặc giáp xác như tôm. Thức ăn viên là món chúng ít thích nhất.

Một số quan sát về Babylonia spirata trong phòng thí nghiệm:

• Ốc có thể ăn lượng thức ăn bằng khoảng 3–5% khối lượng cơ thể.
• Ốc lớn (trên 5 cm) có thể ăn tới 2 g thịt trong 7 phút.
• Chúng cực kỳ nhạy với tín hiệu hóa học tỏa ra từ thức ăn hữu cơ.
• Với thức ăn đặt cách 100 cm, ốc mất từ 10 đến 11 phút để bò tới.

• Kiểu ăn: ăn thịt
• Số lần cho ăn: 1–2 lần mỗi tuần1

Babylonia spirata có thể nhút nhát và ít cử động, nhất là khi mới thả vào bể. Chúng chủ yếu hoạt động về đêm và ban ngày thường vùi mình dưới nền. Nhưng khi đói thì lúc nào chúng cũng khá năng nổ.

Khi vùi dưới nền, ốc thò vòi lên khỏi mặt nền như một chiếc kính tiềm vọng. Nhờ vậy, ngay cả lúc nằm nghỉ, chúng vẫn đánh hơi được xác hữu cơ. Ngửi thấy mồi, ốc nhanh chóng trồi lên và bò về phía thức ăn.

Các nghiên cứu cho thấy ốc Babylonia có hệ khứu giác phức tạp. Chúng có thể phát hiện thức ăn từ khoảng cách vài mét. Thường thì dù bạn thả thức ăn ở đâu trong bể, ốc cũng chui lên khỏi nền trong vòng 5–10 phút.

Tuy ăn thịt nhưng chúng không chủ động săn mồi mà thích xác động vật chết hơn. Chúng khá lười và ít di chuyển. Thỉnh thoảng ốc có thể bò lên tận miệng bể, nhưng chuyện này không hay xảy ra. Chân ốc rất dài và khỏe, nên khi bị lật ngửa, chúng dễ dàng tự lật lại.

• Sống theo đàn: không
• Hiếu động: không
• Đào bới: có
• Tính cách: hiền (nhưng cần để ý)

An toàn với bể rạn: có, loài này an toàn với bể rạn. Babylonia spirata không cố tình phá thứ gì trong bể và cũng không gặm san hô khi đi kiếm ăn. Có điều, do to và khỏe, chúng hay xô ngã đồ trong bể và có thể ủi thẳng qua san hô. Để tránh sự cố, bạn nên dán san hô cố định vào đá bằng keo.

Bạn cùng bể: Babylonia spirata không hung dữ và sống chung được với hầu hết các loài. Tuy vậy, nếu không được cho ăn đủ, chúng có thể săn các loài ốc khác (nhỏ hơn). Nhìn chung, chúng thuộc nhóm ốc săn mồi chuyên ăn động vật sống trong cát. Dù sao thì các loài ốc đã trưởng thành như ốc tù và chiến đấu (fighting conch), ốc Cerith, ốc Astrea, ốc turbo Mexico, ốc Trochus, v.v. vẫn khá an toàn. Chúng cũng sống chung được với các loài tép như tép Sexy, tép Red Fire (Lysmata debelius), tép Peppermint (Lysmata wurdemanni) hay tép Skunk Cleaner (Lysmata amboinensis).

Không nên nuôi chung với:

• Cá lớn và/hoặc hung dữ
• Tép hung dữ (như tép Coral banded)
• Phần lớn các loài cua
• Mọi loài cua ẩn sĩ (kể cả cua ẩn sĩ Halloween, cua ẩn sĩ chân xanh, v.v.)

Cua ẩn sĩ có thể tìm cách giết ốc chỉ để giành vỏ. Nếu vẫn muốn nuôi chung, bạn cần rải thật nhiều vỏ ốc trống khắp bể cho cua ẩn sĩ. Cách này chỉ làm cua bớt hung hăng chứ không dập hẳn được.1

Babylonia spirata không phải loài lưỡng tính. Bạn có thể phân biệt con đực và con cái qua hình dáng bên ngoài.

• Kích thước: ở cùng độ tuổi, con cái to và nặng hơn con đực một chút.
• Cơ quan sinh sản: con đực có cơ quan sinh dục đực nằm bên phải đầu, ngay sau xúc tu phải, nhìn từ ngoài là thấy. Con cái có tuyến chân ở mặt bụng của chân. Tuyến này tạo hình và làm cứng bao trứng.1

Ốc bán trên thị trường cá cảnh phần lớn là ốc bắt ngoài tự nhiên, dù quy trình sinh sản của loài này đã được mô tả đầy đủ trong tài liệu khoa học. Babylonia spirata cũng có thể sinh sản trong bể gia đình. Cái khó chính là giữ cho ấu trùng sống sót, vì chúng đòi hỏi thức ăn rất riêng.

Giao phối

Con đực thường thành thục khi đạt 3,6 cm, còn con cái là 3,9 cm. Con cái thành thục nhỏ nhất từng ghi nhận dài 3,1 cm, con đực nhỏ nhất dài 2,8 cm.

Con cái bắt đầu bằng cách đến nằm bên phải con đực rồi trèo hơi chồm lên người nó. Quá trình này kéo dài 2–3 giờ, suốt thời gian đó cả hai nằm bất động. Xong xuôi, con đực bỏ đi trước, còn con cái nằm yên thêm một lúc.

Ốc giao phối bất kể giờ nào trong ngày. Người ta đã thấy chúng giao phối cả ban ngày lẫn ban đêm. Trong thời gian đẻ, con cái bỏ ăn, dù thức ăn nằm ngay cạnh.

Thụ tinh

Babylonia spirata là loài phân tính và thụ tinh trong.

Trứng

Sau khi thụ tinh, con cái đẻ ra các bao trứng. Mỗi bao mất 5–10 phút để đẻ xong. Trung bình một con đẻ 35 đến 40 bao, mỗi bao chứa 350–800 trứng. Như vậy mỗi con ốc có thể đẻ 12.000 đến 32.000 trứng.

Bao trứng ban đầu dạng thạch và cứng lại khi gặp nước biển. Con cái gắn chặt các bao trứng trong suốt này xuống nền để chúng đứng thẳng cho đến khi ấu trùng nở.

Ấu trùng

Babylonia spirata phát triển gián tiếp. Giai đoạn đầu diễn ra trong bao trứng, sau đó là giai đoạn sống trôi nổi (ấu trùng veliger). Trứng nở vào ngày thứ 7 và thứ 8 sau khi đẻ. Vừa nở, ấu trùng lập tức bơi lên mặt nước nhờ các lông mao đập rất nhanh. Ấu trùng có tính hướng sáng, nghĩa là chúng bơi theo hướng của nguồn sáng.

Trong 10 ngày tiếp theo, ấu trùng ăn thực vật phù du. Trong phòng thí nghiệm, tỷ lệ sống cao hơn (khoảng 3%) ở nhóm ấu trùng veliger được cho ăn hỗn hợp Isochrysis và Chaetoceros, hoặc I. galbana và C. calcifrans, mật độ 20.000 tế bào/cc, ngày hai lần. Sau giai đoạn này có thể cho ăn thêm Tetraselmis. Khi cho ăn T. gracilis và N. salina, ấu trùng lớn kém và chết rất nhiều.

Ấu trùng biến thái thành ốc non khi vỏ dài 1,7 mm và nặng khoảng 0,01 g. Sau khi xuống đáy, ốc chấm dứt đời sống trôi nổi và chuyển sang ăn thịt.

Các nhà khoa học để ý thấy một hành vi lạ ở ốc non Babylonia spirata có vỏ dài dưới 5 mm. Những con ốc nhỏ này bò lên thành bể, không quay xuống nước được và chết ngay sau đó.

Khi ốc non đã biết bò, bạn có thể cho ăn:

• artemia đông lạnh mới nở (trong 2 tuần đầu),
• artemia trưởng thành đông lạnh (sau đó),
• thức ăn tôm công nghiệp,
• thức ăn làm từ thạch agar,
• lòng đỏ trứng,
• lòng trắng trứng,
• trùng chỉ,
• luân trùng, v.v.

Sau 4–5 tuần, ốc có thể bắt đầu ăn những miếng thịt cá nhỏ, mỗi ngày một lần.

Bể ương ấu trùng

Bể ương cần có thông số nước giống như trên, mật độ 150 ấu trùng/lít. Trước khi thả ấu trùng, bạn nên xử lý nước bằng dung dịch hypochlorite và thuốc tím (kali permanganat) để diệt các vi sinh vật không mong muốn.

Sục khí cũng ảnh hưởng đến quá trình nở của ấu trùng. Ở bể thí nghiệm có sục khí, ấu trùng bơi khỏe trong cột nước. Còn ở bể không sục khí, chúng thường nằm dưới đáy.1

Babylonia spirata phân bố rộng khắp vùng Ấn Độ – Thái Bình Dương, nhiều nhất là từ phía tây Ấn Độ Dương đến Bali, Indonesia. Ở Ấn Độ, người ta đã ghi nhận loài ốc này dọc bờ biển đông nam, bờ biển tây nam và vùng biển quanh quần đảo Andaman và Nicobar.1

Ngoài tự nhiên, chúng thường sống ở vùng biển ven bờ, độ sâu 5–30 m, trên đáy bùn hoặc đáy cát.1

Từ lâu, loài ốc này đã bị khai thác để lấy vỏ làm hàng thủ công mỹ nghệ. Thịt Babylonia spirata cũng là thực phẩm có giá trị, giàu đạm chất lượng cao, cân đối dinh dưỡng và nhiều vitamin, khoáng chất thiết yếu. Thành phần dinh dưỡng gồm đạm (53,86%), carbohydrate (16,85%) và lipid (9,30%). Nắp miệng của ốc được xuất khẩu ra nước ngoài để làm thuốc và nước hoa.

Babylonia spirata thuộc một nhóm ốc ăn thịt rất đa dạng, vừa nhặt xác vừa săn mồi. Chúng không hung dữ lắm, nhưng tính nết có thể thay đổi tùy lượng thức ăn có sẵn. Loài này không khó chăm, người mới chơi cũng có thể nuôi. Bạn chỉ cần nhớ là chúng đòi hỏi nước rất ấm.1