Cách chọn đèn tốt nhất cho bể thủy sinh nước ngọt

Một trong những câu hỏi gặp nhiều nhất là “Nên mua đèn nào cho bể thủy sinh của tôi?”. Câu trả lời ngắn gọn là còn tùy. Để giúp bạn bắt đầu chơi bể thủy sinh, phần dưới đây giải thích ba thông số chiếu sáng và ý nghĩa của chúng với người mới chơi.

#1 Quang phổ màu

Nếu từng so ánh sáng trong một quán cà phê ấm cúng với ánh sáng trong một bệnh viện vô trùng, bạn sẽ thấy đèn “trắng” cũng có nhiều nhiệt độ màu khác nhau. Nhiệt độ màu đo bằng đơn vị Kelvin (K). Một chiếc đèn đọc sách cho ánh vàng ấm, dịu có thể ở mức 2700K. Còn đèn trắng lạnh ngả xanh thì có thể ghi 10.000K.

Nói thật thì quang phổ màu không quá quan trọng khi trồng cây thủy sinh. Cây phát triển tốt được trong một dải Kelvin rất rộng. Chuyện chọn màu đèn chủ yếu là do sở thích của con người, vì chẳng ai muốn nhìn bể quá đỏ hay quá xanh. Nhiều người chơi thích đèn trắng trung tính khoảng 5000 đến 6500 K, vì loại này được cho là giống ánh sáng ban ngày tự nhiên nhất. Nói đơn giản, bạn chọn đèn có quang phổ gần như thế nào cũng được, miễn là không quá xanh như loại đèn nuôi san hô biển. Cây sống được dưới nhiều loại ánh sáng, nên cứ chọn nhiệt độ màu nào làm cây và cá trông đẹp nhất trong mắt bạn.

#2 Cường độ ánh sáng

Đèn nên sáng đến mức nào? Trước hết, câu trả lời phụ thuộc vào loại cây thủy sinh bạn muốn trồng. Đèn yếu (hay đèn cường độ thấp) nuôi được anubias, cryptocoryne (hay crypts), dương xỉ và các loại cây ít đòi hỏi khác. Đèn trung bình hợp với cây thân dài và hầu hết các loài khác, trừ những loại cây thảm đòi hỏi cao. Đèn mạnh trồng được hầu như mọi loại cây. Có điều, bể đèn mạnh thường phải châm CO2 (carbon dioxide) để theo kịp tốc độ lớn nhanh của cây và hạn chế tảo bùng phát. Bể thủy sinh đèn mạnh kéo theo khá nhiều phức tạp. Vì thế, lời khuyên cho hầu hết mọi người là bắt đầu với cây ưa sáng yếu, vì đây là nhóm cây khỏe nhất và dễ trồng nhất cho người mới.

Câu hỏi tiếp theo là “Thế nào là ánh sáng yếu, thế nào là ánh sáng mạnh?”. Cường độ của đèn trồng cây thường đo bằng PAR (Photosynthetically Active Radiation, tức bức xạ quang hợp hữu hiệu). Tuy vậy, hầu hết nhà sản xuất không công bố chỉ số PAR. Lý do là con số này thay đổi rất lớn tùy khoảng cách tới đèn, chiều cao bể, phần nắp bể che chắn và chỗ đặt cây. Bể cao cần đèn mạnh hơn để ánh sáng xuống được tận đáy, nơi cây đang mọc. Bể thấp thì không cần như vậy.

Gần như loại đèn hay thương hiệu nào cũng trồng được cây, miễn là đủ cường độ ánh sáng. Dù vậy, lời khuyên mạnh ở đây là dùng đèn LED thay cho đèn huỳnh quang, huỳnh quang compact (CF) hay các công nghệ chiếu sáng khác. Ngày nay hầu hết đèn cho bể thủy sinh đều dùng LED, vì LED cho độ sáng cao mà tốn ít điện hơn, lại không phải thay thường xuyên. Ngoài ra, một số đèn LED cho bể cá còn chỉnh được độ sáng. Nhờ vậy bạn kiểm soát được cường độ nếu muốn dùng đèn cho nhiều bể có yêu cầu PAR khác nhau. Cường độ ánh sáng thay đổi rất nhiều tùy vị trí bạn đo trong bể.

#3 Độ lan tỏa của ánh sáng

Điều cuối cùng cần cân nhắc là ánh sáng lan rộng hay tỏa ra được đến đâu. Hầu hết đèn bể cá có vùng sáng tốt khoảng 30 cm ngay bên dưới đèn. Cây nằm ngoài vùng này sẽ nhận ít ánh sáng hơn và có thể phát triển kém hơn. Ngược lại, đèn xưởng (shop light) tỏa sáng rất rộng vì vốn được thiết kế để chiếu sáng cả căn phòng. (Chỉ lưu ý là quang phổ màu của đèn xưởng có thể không làm nổi màu cây và cá tốt bằng.) Vì vậy, nếu bể của bạn rộng khoảng 45 đến 60 cm, có thể bạn sẽ cần mua hai đèn bể cá hoặc dùng một đèn xưởng giá rẻ. Tuy nhiên, một số nhà sản xuất có bán đèn bể cá chất lượng cao hơn với góc chiếu 120 độ, phủ được diện tích rộng hơn đèn thông thường. Tùy kích thước bể và độ lan tỏa của đèn, bạn có thể cần nhiều đèn để cây ở mọi vị trí trong bể đều phát triển tốt.

Đèn bể cá nào tốt nhất?

Nắm được những điều cơ bản về chiếu sáng cho bể thủy sinh rồi, bạn sẽ hiểu câu trả lời không đơn giản như vậy. Có mấy câu hỏi bạn cần tự trả lời:

• Bạn muốn đạt được điều gì? Bạn đang tập trồng những cây thủy sinh đầu tiên, nhân giống cây để kiếm lời, hay muốn thắng một cuộc thi aquascape quốc tế?
• Bạn muốn trồng loại cây nào, và những cây đó cần cường độ ánh sáng hay PAR bao nhiêu?
• Bể của bạn kích thước bao nhiêu, và cần bao nhiêu đèn để phủ hết bể?
• Ngân sách của bạn là bao nhiêu, và đèn nào đáng tiền nhất trong tầm giá đó?