Cách loại bỏ tảo râu đen (BBA)

Tảo râu đen (BBA, viết tắt của Black Beard Algae) là tên gọi chung cho các loài tảo thuộc chi Audouinella. Chi này gồm nhiều loài phụ, có loài sống ở nước mặn, có loài sống ở nước ngọt. Nhìn bằng mắt, BBA giống những sợi lông ngắn màu đỏ hoặc đen mọc thành từng cụm nhỏ. Lúc mới xuất hiện, nó chỉ là những chấm đen lún phún như lông, to cỡ đầu ngòi bút. Bạn hay gặp nó ở mép các lá già, trên bề mặt cứng và ở đầu ra của lọc. Một số loài có thể dài hơn một centimet.

Vì sao BBA hay bám vào mép lá?

Khi phải thích nghi, cây thủy sinh bị sốc và thải bớt chất chuyển hóa dư thừa ra ngoài qua bề mặt và mép lá. Chính lượng chất thải này kích bào tử tảo nảy nở và bám lên cây. Cây bị sốc thích nghi khi bạn chuyển nó sang môi trường mới, hoặc khi môi trường nó đang sống thay đổi đột ngột. Cây khỏe sống trong môi trường ổn định thì tự tiết ra chất phòng vệ, tảo không bám vào được. Còn cây bị sốc hay cây yếu thì thải ra chất chuyển hóa, và tảo bám ngay vào đó.

CO2 lên xuống thất thường là một trong những thủ phạm lớn nhất làm BBA mọc. Lý do là mỗi lần lượng CO2 trong nước thay đổi, cây phải điều chỉnh sinh lý khá nhiều mới theo kịp. Ở bể có châm CO2, đây là một trong những nguyên nhân chính gây BBA.

Trong lúc lớn, cây dồn sức nuôi phần ngọn mới. Ngọn là nơi nhận nhiều ánh sáng và có cơ hội vươn khỏi mặt nước để lấy CO2 trong không khí. Những lá già phía dưới thân thì cây bỏ mặc. Khi các lá này tàn dần, tảo thường bám lên đó.

Món đồ cần nhất để chống tảo trong bể thủy sinh không phải thuốc diệt tảo, cũng không phải cá hay tép ăn tảo. Đó là cây kéo của bạn.

Nguyên nhân gây tảo hay gặp nhất là phần cây bị hư, hoặc những lá già cây đã bỏ đi trong lúc thay lá. Bạn cần cắt bỏ phần già này để phần mới mọc lên thay. Lá mới vốn tự nhiên đã chống tảo tốt hơn.

Thấy tảo không có nghĩa là phải chỉnh phân hay chỉnh thông số. Nếu cây vẫn đang lên tốt (nhìn chồi mới là biết), thì điều tệ nhất bạn có thể làm là chỉnh tới chỉnh lui cho cả bể mất ổn định. Lúc đó cứ cầm kéo lên. Cắt bỏ những lá già đang hút tảo tức là bạn giúp cây thay lá nhanh hơn. Làm đều đặn thì bể sạch tảo hơn nhiều so với trông chờ vào thuốc diệt tảo hay cá, tép ăn tảo.

Chất thải hữu cơ và cặn bẩn

Bể nhiều chất thải hữu cơ mà đèn lại mạnh thì bào tử BBA có thể bùng lên. Ở những bể cây vẫn khỏe nhưng chất thải hữu cơ tích nhiều, BBA sẽ mọc trên nền chứ không mọc trên cây.

Trong bể thủy sinh, phân cá, phân tép và lá cũ phân hủy thành một lớp cặn hữu cơ trên mặt nền. Nhiều người chơi tin rằng lớp cặn này là nguồn dinh dưỡng cho cây. Chuyện đó đúng một phần. Có điều quá trình phân hủy không diễn ra sạch sẽ. Phần chất thải hữu cơ còn sót lại gặp ánh sáng mạnh sẽ làm tảo bùng phát.

Mỗi tuần khi thay nước, bạn nên hút luôn lớp cặn hữu cơ trên mặt nền. Ở bể đèn mạnh, thói quen này quyết định rất nhiều chuyện BBA có bùng lên hay không.

Với những loại cây dễ bị tảo bám, thay nhiều nước mỗi tuần và hút cặn trên nền tạo ra khác biệt rất lớn. Bể trồng cây chậm lớn, bể đèn mạnh, hoặc bể có cả hai thì càng thấy rõ.

BBA chỉ mọc ở chỗ dòng chảy mạnh?

BBA hay mọc ở những chỗ dòng chảy mạnh, nằm ngay trên đường đi của CO2. Nó cũng hay xuất hiện ở đầu ra của lọc và ở sủi CO2, vì người ta thường đặt hai thứ này ngay trong luồng nước mạnh. Với những bể như vậy, bạn có thể giảm bớt dòng chảy hoặc đổi hướng cho nước chảy đều khắp bể, tình hình có thể sẽ khá hơn. Đám BBA đã mọc thì vẫn phải xử lý bằng thuốc diệt tảo. Nhưng khi dòng chảy dịu lại, BBA có thể ít xuất hiện hơn.

Cá flagfish Florida (American flagfish), cá molly và cá bút chì (Siamese algae eater) có rỉa BBA khi không còn gì ngon hơn để ăn. Dù vậy, trông vào chúng thì hiếm khi giải quyết được chuyện.

Phân bón, ánh sáng và BBA

Giống mọi loại tảo khác, ánh sáng càng mạnh thì bào tử nảy nở càng nhiều. Tuy nhiên, BBA gần như không phụ thuộc vào lượng dinh dưỡng hay quang phổ đèn. Bể nghèo dinh dưỡng hay bể giàu dinh dưỡng đều có thể bị. Đèn nhiều ánh sáng xanh dương hay ít cũng không làm BBA mọc nhanh hơn hay chậm hơn.

Thủ phạm chính gây BBA là chất thải hữu cơ tích nhiều, cây đang tàn và CO2 lên xuống thất thường.

Nguyên nhân gây tảo râu đen trong bể thủy sinh

• CO2 trong bể lên xuống thất thường.
• Chất thải hữu cơ tích nhiều, bể bẩn.
• Cây bị sốc, hoặc trong bể có nhiều phần cây già.
• Những bất ổn làm cây bị sốc, chẳng hạn nước kém chất lượng hay dùng hóa chất diệt khuẩn, diệt tảo quá tay.
• Dòng chảy quá mạnh kèm nhiều bọt CO2 li ti, nhất là trên cây chậm lớn, rêu, đá và lũa. Bạn để ý xem BBA có mọc ở những chỗ nằm ngay trong luồng nước không.

Cách xử lý tảo râu đen

• Vừa thấy BBA là nhỏ APT Fix trực tiếp lên chỗ tảo để nó không lan ra. Thuốc này diệt BBA rất hiệu quả.
• Tỉa lấy phần ngọn khỏe đem trồng lại, còn phần già thì cắt bỏ và vứt đi.
• Tìm cách làm dịu những chỗ nước chảy quá mạnh. Ở nhiều bể, chỉ cần giảm dòng chảy là BBA không mọc lên được nữa.
• Tìm cách giữ CO2 ổn định. Nhìn chung, châm CO2 nhiều hơn thì nồng độ CO2 trong bể ổn định hơn, vì vậy thường bạn nên tăng lượng CO2 châm vào.
• Thường xuyên hút mặt nền để giảm cặn hữu cơ. Vừa hút vừa dùng ống bóp hút (turkey baster) thổi cho cặn bẩn bay lên. Làm vậy tạo ra khác biệt rất lớn.