Hành vi sinh sản của Lepidocephalichthys thermalis

Cá chạch từ lâu bị xem là một trong những nhóm cá nước ngọt khó cho đẻ nhất. Dù vậy, ngày càng có nhiều ghi nhận chúng đẻ trong bể. Lepidocephalichthys thermalis (còn gọi là Lepidocephalus thermalis) là một loài chạch nhỏ, thân có đốm, đã có mặt trong bể của dân chơi nhiều năm nay. Thế nhưng, theo những gì biết được, trước đây chưa ai mô tả cách loài này đẻ.

Đàn cá có 5 con, mua về vào mùa xuân năm 2000. Chúng sống trong một bể trồng cây khoảng 38 lít, chung với hai con Pangio anguillaris (cá chạch lươn). Cá được cho ăn nhiều loại thức ăn khác nhau. Nước có lọc qua than bùn nhưng vẫn khá cứng và có tính kiềm. Sang hè, nước trong bể nóng lên nhiều. Lúc này đàn Lepidocephalus bơi lội mỗi ngày một nhiều và có vẻ bồn chồn. Để hạ nhiệt, người nuôi mở nắp bể ra. Mỗi ngày nước bay hơi mất khoảng 4 lít. Ngày nào người nuôi cũng châm lại chừng ấy nước lạnh, nhờ vậy nhiệt độ trong bể tụt nhanh vài độ. Mục đích là tạo cho cá cảm giác giống mùa mưa ngoài tự nhiên.

Một buổi tối đầu tháng 8, cả đàn bỗng hoạt động mạnh hẳn lên. Ba con Lepidocephalus đuổi theo con thứ tư khắp bể, con này có vẻ là cá cái. Vừa qua 9 giờ 30 tối, chúng bắt đầu đẻ. Một con đực quấn lấy con cái, hình như là bám vào râu và vây ngực của nó. Hai con cong mình ôm lấy nhau rồi phóng thẳng lên, nhô hẳn khỏi mặt nước. Khi rơi xuống, cặp cá nhả ra tới ba mươi trứng màu xanh lá tươi. Trứng chìm từ từ rồi đáp xuống giữa đám cây. Trứng có vẻ chỉ hơi dính. Cảnh này lặp lại khoảng bốn mươi lần với nhiều con đực khác nhau. Đến khoảng 11 giờ đêm thì mới thưa dần. Trứng vẫn nằm chung bể với cá bố mẹ, và cá bố mẹ dường như chẳng để ý gì tới chúng. Tiếc là không thấy con cá bột nào.

Về sau, đàn Lepidocephalus còn đẻ thêm khoảng 5 lần nữa. Những lần này cũng do môi trường thay đổi kích thích, dù mức thay đổi nhẹ hơn lần đầu. Có một lần, trứng được gom khỏi lá cây đem ấp riêng, nhưng chỉ vài ngày sau đã bị nấm. Nhiều khả năng nước máy quá cứng đã làm trứng khó sống.

Loài này chịu đẻ dễ như vậy mà ít thấy ai ghi nhận, nghe cũng hơi lạ. Có lẽ một phần là vì người chơi hay bỏ qua loài chạch rất thú vị này để chọn những loài sặc sỡ hơn. Ngoài ra, có lẽ Lepidocephalus đẻ khá thường xuyên trong bể, chỉ là chúng đẻ vào lúc chủ bể không có mặt để thấy.