Lọc tổng cho phòng cá lớn: túi lọc, khoang lắng và tháp vi sinh

Phòng cá này có nhiều bể rất lớn, bể to nhất khoảng 16.600 lít, vậy mà nước gần như bể nào cũng trong. Mỗi bể không hề chất đầy lọc như nhiều người nghĩ. Gần như cả phòng dùng chung một hệ lọc trung tâm, còn lọc gắn riêng trên từng bể chỉ để dự phòng.

Phần dưới đây mô tả hệ lọc đó vận hành ra sao: nước đi qua những tầng lọc nào, các bể nối về thế nào, bể nào đứng ngoài hệ thống, và cách thay lọc mới mà không để cá gặp rủi ro. Nếu bạn đang có vài bể và tính gom về một lọc chung, có thể lấy cách làm này làm mẫu.

Vì sao dùng lọc tổng mà mỗi bể vẫn có lọc riêng

Trừ dãy bể cách ly, mọi bể trong phòng nối vào cùng một hệ lọc. Dù vậy, bể nào cũng gắn thêm lọc riêng. Lọc riêng là phương án khẩn cấp. Khi phải tắt lọc tổng, từng bể vẫn tự lọc tiếp được. Lý do còn lại khá đơn giản: đã có điều kiện làm dư thì cứ làm dư.

Trong video

• Xem video từ ▶ 8:01 Ống nước của hệ lọc tổng gắn trên thành bể lớn trong phòng.
• Xem video từ ▶ 8:30 Khoang kỹ thuật dưới bể, nơi đặt thiết bị lọc.

Lọc riêng ở đây gần như chỉ có lọc thùng FX5 và FX6, tổng cộng khoảng 30 cái. Có bể gắn tới ba cái FX6.

Nước đi qua lọc tổng theo thứ tự nào

1. Bàn túi lọc: một bàn acrylic đặt 9 túi lọc (filter sock) loại 100 micron. Mỗi túi có đường kính khoảng 18 cm và sâu khoảng 91 cm. Túi lọc chặn cặn thô đầu tiên.
2. Khoang lắng: một hộp lọc có lòng trong 2,4 x 1,2 m. Nước chảy vào đây thì chậm lại, nhờ vậy cặn mịn lắng xuống đáy. Trên mặt hộp lọc có thả cây nổi.
3. Tháp vi sinh: nước tiếp tục chảy sang một tháp lớn chỉ chứa bio ball, loại bóng nhựa làm giá thể cho vi sinh bám.
4. Khoang chứa nước sạch: nước đã qua xử lý dồn về đây, sau đó bơm ngược lên các bể.

Ngoài ra còn một bể chứa khoảng 3.000 lít, cũng dùng làm khoang lắng. Đường nước về từ bể 16.600 lít và bể 3.800 lít đổ vào bể chứa này. Đèn trần trong phòng dùng bóng LED cho cây, và cây trầu bà (pothos) mọc um tùm quanh khu lọc.

Khoang chứa nước sạch phải để trống cá

Có thời gian khoang chứa nước sạch dùng để nuôi cá đuối. Nước trong khoang bẩn đi, và bơm cứ thế đẩy nước bẩn ngược lên các bể. Khi bắt cá đuối ra, các bể trong trở lại.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:48 Hệ thống nhiều bể nối chung nước, có bể thủy sinh và bể lớn bên cạnh.
• Xem video từ ▶ 8:25 Mở tủ dưới bể để lộ khoang chứa nước sạch (sump) của hệ thống lọc.

Khoang này là chặng cuối trước khi nước về bể, nên thả cá vào đó là đưa chất thải đi tắt qua hết các tầng lọc. Cá trong sump hay khoang chứa cũng nên coi là một bể cần lọc, đừng coi đó là chỗ cất cá tạm.

Các bể nối về lọc và nhận nước lại ra sao

Bể nào cũng có một đường nước về lọc và một máy bơm đẩy nước lên. Trước đây cả phòng là một hệ khép kín. Sau khi có hồ lớn (monster pond) ở phía bên kia tường, hệ thống nối thêm vào hồ này. Ba máy bơm liên tục đẩy nước vào phòng, rồi nước tràn ngược về.

Trong video

• Xem video từ ▶ 4:32 Nước đẩy lên tháp vi sinh có cây xanh, ống dẫn nước chảy mạnh.
• Xem video từ ▶ 5:32 Dãy bể lớn trong phòng nối chung hệ thống lọc.

Đi ống kiểu này trông gọn hơn hẳn. Sàn không vướng ống nào, phần lớn đường ống chạy phía sau bể và trên trần.

Một bài học nhỏ: sump của bể cá đuối nằm dưới gầm, muốn vệ sinh túi lọc phải chui vào, rất cực. Lúc khảo sát, túi lọc ở đó đang tràn. Khi thiết kế, nên tính đường vào chỗ lọc ngay từ đầu.

Không thay nước nhờ hệ thống nhỏ giọt

Hệ thống này nhỏ giọt nước mới vào liên tục, còn nước cũ tràn ra cống qua các sump và van xả. Vì thế các bể chung không phải thay nước lần nào.

Ngoại lệ là dãy bể cách ly. Đây là các hệ thống tách riêng, nên vẫn phải thay nước như bể thường.

Dãy bể cách ly lọc thế nào

Dãy bể cách ly không nối vào lọc tổng. Mỗi bể tự chạy lọc bông vi sinh. Cả phòng dùng vài máy sủi khí loại lớn chạy bằng màng (linear air pump) để cấp khí cho chỗ lọc bông này. Cách làm này rẻ và đơn giản, nhiều thứ trong phòng chạy bằng khí được.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:44 Cá cichlid sọc trong bể nền cát trắng, không thấy lọc tổng.
• Xem video từ ▶ 2:09 Bể có cục lọc bông đen đặt cạnh lũa, chạy bằng khí.

Nâng cấp lọc mà không đẩy cá vào rủi ro

Hệ lọc hiện tại đang chuẩn bị thay bằng bản mới. Hộp lọc 2,4 x 1,2 m sẽ bị dỡ ra ngoài để lấy chỗ đặt thêm bể. Lọc mới nằm dưới một giá kệ, diện tích khoảng 3 x 2,4 m, tức gấp khoảng 2,5 lần chỗ cũ. Các khoang lọc sẽ làm to hết mức có thể, và người chăm đi thẳng vào được, không phải chui.

Cách triển khai mới là phần đáng học nhất:

1. Vẽ sơ đồ trên giấy trước, cố tìm ra một phương án không có lỗ hổng.
2. Dựng lọc mới theo từng giai đoạn, trong lúc lọc cũ vẫn chạy bình thường. Không thể cắt ống rồi để các bể không có lọc hàng tuần.
3. Chờ đến khi vật liệu lọc chạy ổn, mọi thứ sẵn sàng rồi mới chuyển.
4. Chọn một ngày, tốt nhất là ngày ấm, cắt ống cũ và đi ống mới xong trong ngày đó.
5. Đã bắt đầu thì làm đến khi xong. Bỏ dở giữa chừng là đặt cả phòng cá vào rủi ro, và lúc đó cũng không trông vào việc gọi người khác đến cứu được.

Bắt đầu từ đâu

• Nếu bạn tính gom nhiều bể về một lọc chung, hãy vẽ sơ đồ đường nước trước: bể nào xả về đâu, bơm nào đẩy lên bể nào, chỗ nào có van xả ra cống.
• Giữ một lọc riêng cho từng bể để còn phương án khi phải tắt lọc tổng.
• Để khoang chứa nước sạch trống cá, và đặt túi lọc ở chỗ đi vào dễ dàng.
• Khi đổi lọc, dựng xong và chạy vi sinh cho lọc mới trước, rồi chuyển ống dứt điểm trong một ngày.