Lọc tràn trên: cách lắp, xếp vật liệu lọc và xử lý khi mất điện

Là gì, vì sao cần

Lọc tràn trên là kiểu lọc nhỏ giọt (còn gọi là lọc ướt/khô) đặt trên nóc bể. Dân chơi gọi tên như vậy để phân biệt với lọc tràn dưới, loại đặt dưới gầm bể. Lọc tràn trên ít gặp hơn lọc tràn dưới.

Máy bơm đẩy nước lên các khay có đục lỗ. Nước nhỏ giọt qua từng khay rồi chảy về bể. Nhờ vậy bông lọc lúc nào cũng ẩm nhưng không ngập hẳn trong nước. Lúc nhỏ qua lớp bóng lọc vi sinh ở phần nhỏ giọt, nước hòa thêm được nhiều ôxy.

Người chơi lâu năm cho rằng lọc tràn trên chạy giống một bộ lọc ướt/khô bình thường, chỉ khác ở chỗ không phải khoan bể. Có người còn cho rằng kiểu này hao lưu lượng ít hơn, vì bơm không phải đẩy nước lên cao nhiều.

Vi sinh trong lọc chuyển amoniac thành nitrit, rồi chuyển tiếp nitrit thành nitrat. Nitrat thì vẫn tích dần trong bể, vì thế bạn vẫn phải thay một phần nước đều đặn. Vi sinh cần vài tuần mới ổn định. Bể mới mà thả cá vội thì dễ dính "hội chứng bể mới".

Các bước lắp và xếp vật liệu

1. Đặt lớp lọc thô đầu tiên. Cách xếp phổ biến là dùng một khay đục lỗ làm tầng đầu, trong khay chứa lớp bông lọc polyester dày khoảng 5 cm.
2. Xếp vật liệu vi sinh ở các ngăn sau. Có một thiết kế của người chơi để bông lọc ở ngăn kéo đầu tiên, còn vật liệu vi sinh nằm ở các ngăn kéo tiếp theo. Đáy mỗi ngăn kéo đều khoan lỗ, nên đáy ngăn cũng chính là tấm nhỏ giọt.
3. Chia nước cho đều. Bạn có thể đặt các ống đục lỗ phía trên lớp bông polyester, cứ 7,5–10 cm đặt một ống. Lỗ trên ống bố trí như sau:
   • Mặt dưới khoan lỗ 0,3 cm, các lỗ cách nhau 7,5 cm.
   • Hai bên hông khoan hai hàng lỗ 0,5 cm, các lỗ cách nhau 5 cm.
   • Mặt trên khoan lỗ 1 cm, các lỗ cách nhau 2,5 cm.
4. Chọn đường nước về. Có người cho nước chảy về bể qua thanh phun đặt sát mặt nước, với hy vọng cách này sẽ êm.

Về vật liệu, có đánh giá cho rằng lọc ướt/khô chỉ đạt khoảng 70% hiệu quả của bóng lọc vi sinh ngâm tĩnh trong nước. Cũng theo đánh giá đó, một sump ướt/khô chứa toàn bóng lọc chỉ bằng khoảng 10% một sump K1 chạy kiểu tầng sôi. Nguồn này còn xếp bóng lọc ngâm ngập vào loại vật liệu kém. Họ đề xuất đặt K1 tĩnh cùng mút lọc 20 ppi ở phía sau phần nhỏ giọt.

Sai lầm hay gặp

• Khay ít lỗ quá. Nước thoát không kịp và tràn ra ngoài.
• Khay nhiều lỗ quá. Nước rải lên vật liệu không đều.
• Nước dễ chảy thành dòng. Với lọc ướt/khô, giữ cho nước nhỏ giọt đều, không chảy thành dòng và không tràn thường rất khó.
• Thả cá quá sớm. Vi sinh mất vài tuần mới ổn định. Bể mới mà thả nhiều cá ngay thì dễ gặp hội chứng bể mới.

Về tiếng ồn, người chơi cho biết tiếng ồn chủ yếu phát ra từ phần nhỏ giọt. Một người chạy lọc trên nóc với lưu lượng 7.600 lít/giờ và thấy vẫn chịu được. Một người khác cho rằng ở mức 1.100 lít/giờ thì chắc không ồn lắm.

Khi mất điện

Nước ngừng chảy qua lọc khoảng một giờ là vi sinh có lợi bắt đầu chết. Vì vậy bạn cần xử lý sớm bằng các việc sau:

• Chạy máy sủi khí bằng pin để cá có ôxy.
• Lấy vật liệu vi sinh trong lọc ra, đặt vào bể ngay phía trên quả sủi. Làm vậy có thể giữ cho vi sinh sống sót.

Mất điện quá vài giờ thì sủi khí càng quan trọng, nhất là với bể nước ấm hoặc bể nuôi dày. Nếu mất điện lâu, vi sinh có thể phải mất vài tuần mới gây lại được. Bể nuôi thưa thì chịu đựng tốt hơn.

Kiểm tra lại

• Sau khi có điện lại. Bạn cần xem lọc đã thật sự chạy lại chưa. Lọc chết máy mà không ai để ý thì có thể gây chuyện lớn cho bể.
• Vệ sinh buồng cánh quạt bơm định kỳ. Cặn vôi và chất bẩn có thể làm cánh quạt không quay lại được sau khi mất điện, dù lúc có điện bơm vẫn chạy bình thường.
• Thay nước. Nitrat vẫn tích dần trong bể, vì thế lịch thay một phần nước vẫn phải giữ.

Tên gọi và sản phẩm ở Việt Nam

Các bộ phận thường có tên tiếng Việt như sau:

• Máng lọc tràn trên (có 3–5 ngăn), máy bơm chìm, ống dây dẻo.
• Bông lọc trắng, tấm bùi nhùi, sứ lọc, đá nham thạch, san hô vụn, than hoạt tính.

Tên các ngăn trong máng lọc gồm:

• Ngăn lọc thô (lọc cơ học).
• Ngăn lọc vi sinh.
• Ngăn lọc hấp thụ (lọc hóa học).

Ngoài ra còn có zeolite và đèn tia UV. Cửa hàng trong nước có bán máng lọc trên hiệu Yee, bông lọc và thanh sứ dùng cho lọc vi sinh. Bảng dưới đây là thông số của một số bộ máng lọc đang bán ở Việt Nam.

Mẫu	Số ngăn	Bể dài tối đa	Công suất bơm	Lưu lượng
BAOYU G30	3	40 cm	3 W	220 L/h
BAOYU G50	4	50 cm	3 W	220 L/h
BAOYU G60	Không ghi	60 cm	6 W	300 L/h

Các bộ này có kèm sẵn bơm nhưng không kèm vật liệu lọc. Bạn phải mua vật liệu lọc riêng.