Muối hồ cá: Cách dùng đúng để điều trị cá bệnh

Có nên cho muối hồ cá vào bể nước ngọt không? Có người khuyên cho muối thường xuyên để bổ sung chất điện giải thiết yếu cho cá. Người khác lại cho rằng muối chủ yếu để trị bệnh. Aquarium Co-op đã thử muối trên hàng trăm con cá suốt nhiều năm và thấy rõ muối mạnh đến đâu. Theo họ, natri clorua (NaCl) là một trong những loại "thuốc" trị được nhiều bệnh nhất hiện có. Muối trị được vi khuẩn, nấm và ký sinh trùng ngoài da. Aquarium Co-op rất thích muối vì nó rẻ, nước nào cũng mua được, không bao giờ hết hạn và dùng được ở nhiều nồng độ, từ thấp đến cao.

Dù vậy, Aquarium Co-op vẫn thường khuyên người mới dùng bộ ba thuốc Ich X, Paracleanse và Maracyn. Lý do là mỗi loài cá chịu muối một mức khác nhau, nên rất khó biết và nhớ liều đúng cho từng loài. Muối còn một nhược điểm nữa là không dùng được với phần lớn cây thủy sinh và ốc. Cuối cùng, cho lố tay muối là chuyện rất dễ xảy ra. Quá liều thì muối giết sạch mọi thứ trong bể nước ngọt của bạn, chứ đâu riêng gì vi khuẩn. Nhưng nếu đo cẩn thận và dùng có chừng mực, cả người mới lẫn người chơi lâu năm đều tận dụng được cách trị bệnh rất hiệu quả này.

Muối hồ cá tác động ra sao?

Nói gọn thì muối giết mầm bệnh bằng cách rút nước. Khi nước bể mặn lên, hiện tượng thẩm thấu sẽ kéo nước ra khỏi vi khuẩn, nấm hay ký sinh trùng. Nước đi ra như vậy vì thẩm thấu luôn tìm cách cân bằng nồng độ muối ở hai bên màng hoặc lớp da của chúng. Những sinh vật tí hon này mất nước nhanh hơn cá nhiều, vì cá to hơn và chứa nhiều nước hơn. Thế nên mầm bệnh chết trước vật chủ. Có điều, một số vi sinh vật chịu mặn tốt hơn, nên muối không phải lúc nào cũng hiệu quả 100%. Dù vậy, nhờ thẩm thấu, muối hồ cá vẫn diệt được nhiều mầm bệnh và ký sinh trùng trên cá.

Có nên cho muối thường xuyên không?

Không. Bạn không nên cho muối natri clorua hằng ngày để phòng bệnh hay để cá khỏe hơn. Làm vậy chẳng khác gì một người khỏe mạnh ngày nào cũng uống kháng sinh cho đỡ lo nhiễm trùng. Đến một lúc nào đó, siêu vi khuẩn kháng loại kháng sinh ấy có thể xuất hiện, và bạn còn rất ít cách để chữa. Với cá cũng vậy. Bệnh nào vượt qua được "hàng rào muối" của bạn sẽ rất lì, phải dùng muối đậm hơn nhiều mới trị được, mà muối đậm như thế thì có thể hại cá. Còn nếu bạn chỉ dùng muối khi thật cần, muối sẽ là một món vũ khí mạnh trong tủ thuốc của bạn.

Dùng muối làm thuốc như thế nào?

Muối có đủ cỡ hạt, độ tinh khiết và thành phần hóa học. Loại nói tới ở đây là muối hồ cá thông thường hoặc muối mỏ NaCl. Đừng dùng muối ăn, muối biển hay muối Epsom. Liều gốc của Aquarium Co-op tính theo đơn vị Mỹ (gallon Mỹ, muỗng canh Mỹ), không phải đơn vị Anh. Ở dưới, gallon đã đổi sang lít, 1 muỗng canh vào khoảng 15 ml. Cách trị của Aquarium Co-op là bắt đầu từ mức muối thấp nhất, rồi tăng dần nếu cá vẫn chưa hết triệu chứng. Muối có nhiều cỡ và nhiều dạng, nên muốn làm đúng phác đồ này thì bạn nhớ dùng muối hồ cá.

Mức 1: 1 muỗng canh muối cho 11,4 lít nước

Cứ 11,4 lít nước thì bạn cho 1 muỗng canh muối. Bạn có thể đổ muối thẳng vào bể hoặc hồ điều trị. Một số người thích hòa muối vào một cốc nước nhỏ trước rồi mới đổ vào. Mức muối này giống như bôi thuốc mỡ Neosporin lên một vết đứt tay nhỏ, tức là khá nhẹ. Mức 1 dùng để trị nhiễm khuẩn và nhiễm nấm nhẹ. Muối ở mức này còn kích thích nhẹ lớp nhớt của cá, làm cá tiết nhiều chất nhầy có lợi hơn. Lớp nhầy dày lên có thể chặn một số ký sinh trùng và vi sinh vật bám vào thân cá. Aquarium Co-op đã nuôi và bán hàng nghìn con cá ở cửa hàng của họ. Theo kinh nghiệm đó, mức muối này an toàn với gần như mọi loài cá, chỉ trừ cá da trơn anchor. Bạn giữ cá trong nước muối 4 đến 5 ngày. Nếu cá không đỡ thì tăng nồng độ lên.

Mức 2: 1 muỗng canh muối cho 7,6 lít nước

Ở mức tiếp theo, bạn cho 1 muỗng canh muối cho mỗi 7,6 lít nước. Mức 2 trị được nhiều loại bệnh hơn. Chẳng hạn, bạn có thể dùng liều này trong 10 ngày để trị bệnh đốm trắng (ich, còn gọi là white spot), một bệnh rất hay gặp. Nhưng nếu sau 5 ngày mà triệu chứng cứ nặng dần, bạn thử tăng nồng độ thêm lần nữa.

Mức 3: 1 muỗng canh muối cho 3,8 lít nước

Khi thuốc và các mức muối thấp đều không ăn thua, lúc đó mới cần ra tay mạnh. Bạn nâng lên 1 muỗng canh muối cho mỗi 3,8 lít nước. Nước muối đậm cỡ này diệt được gần như mọi thứ. Mức 3 rất khắc nghiệt với cá không vảy và các loài nhạy cảm khác, nên bạn cần tìm hiểu kỹ loài cá của mình trước khi dùng. Theo những gì Aquarium Co-op tự thấy, cá rasbora, cá danio, cá tetra, cá silver dollar, cá đẻ con và phần lớn cá cichlid (kể cả cá bột của chúng) chịu muối khá tốt. Ngay cả tép cherry Neocaridina cũng khá khỏe khi gặp muối. Còn tép crystal Caridina thì Aquarium Co-op chưa thử nhiều.

Lưu ý: muối hồ cá không bay hơi và lọc cũng không lọc nó ra được. Nước bay hơi đi thì muối vẫn ở lại. Vì thế, bạn chỉ châm thêm muối khi thay nước, và chỉ châm đúng phần tương ứng với lượng nước thay. Ví dụ, bạn đang trị đốm trắng ở mức 2 cho khoảng 380 lít nước. Lúc đầu bạn cần 50 muỗng canh muối. Sau đó nếu thay 20% nước, tức khoảng 76 lít, bạn cho lại 20% lượng muối, tức 10 muỗng canh, vào phần nước mới để giữ nguyên nồng độ. Bạn đo muối cho cẩn thận vì rất dễ quá liều. Khác với phần lớn các loại thuốc, muối không tự phân hủy theo thời gian. Muối cũng không bay hơi hay tự mất đi, trừ khi bạn thay bớt phần nước đang chứa nó. Vậy nên bạn phải cẩn thận để bể không bị quá liều.

Trị bằng muối trong bao lâu?

Bạn giữ muối trong bể đến khi cá trông khỏe hẳn, rồi thay nước để rút muối ra. Khi kết thúc đợt trị, bạn thay 30% nước mà không cho thêm muối, rồi chờ một tuần để theo dõi. Nếu bệnh không quay lại, bạn thay thêm 30% nước, cũng không cho muối, và chờ thêm một tuần nữa. Nếu bệnh tái phát, bạn cho muối lại về nồng độ ban đầu và thêm một ít cho nước mặn hơn. Bệnh quay lại có lẽ là do nồng độ muối ban đầu chưa đủ mạnh để trị dứt điểm. Cũng có thể cá chưa ngâm nước muối đủ lâu để mầm bệnh mất nước hết.

Có dùng muối cho cá trong bể cách ly được không?

Được. Bạn có thể ngâm cá mới trong muối liều thấp mức 1 suốt 2 tuần. Nước muối này có thể diệt khoảng 60% các bệnh tiềm ẩn. Bạn cũng có thể làm vậy với những con cá bị thương do đánh nhau hoặc bị cá khác ăn hiếp, cần nằm riêng trong hồ điều trị cho mau lành. Lấy một hộp thuốc cá ra dùng thì có vẻ dễ hơn. Nhưng muối có cái lợi riêng là trị được cả những bệnh khó hiểu, khó chẩn đoán. Thêm nữa, một số nước đã bắt đầu hạn chế bán kháng sinh và các loại thuốc khác dùng trong ngành cá cảnh, nhằm giảm rủi ro cho sức khỏe con người và môi trường. Sau này, muối hồ cá có thể sẽ là thứ bạn tin cậy nhất mỗi khi phải chữa cá bệnh.