Nuôi tép: Có thể bổ sung khoáng cho nước máy không?

Từ khi có nước RO/DI và các loại khoáng chuyên dụng cho bể tép, nuôi tép đã dễ hơn nhiều. Dù vậy, vẫn còn nhiều người dùng nước máy. Cách đây không lâu lại có người gửi thư hỏi “Mình bổ sung khoáng cho nước máy được không?”

Bổ sung khoáng cho nước máy chắc chắn không phải cách hay nhất. Lý do là kết quả có thể rất khó lường.

Nuôi tép thì quản lý chất lượng nước là chuyện sống còn. Tép cực kỳ nhạy với mọi thay đổi của thông số nước. Khi thiếu hoặc mất cân bằng một số khoáng chất và nguyên tố vi lượng, tép có thể gặp những vấn đề nặng như mất màu, chậm lớn, đẻ ít, tỷ lệ thụ tinh giảm, khó lột xác, rụng trứng, thậm chí chết cả đàn.

Tép và khoáng chất

Tép lấy được một phần khoáng chất và nguyên tố vi lượng từ thức ăn. Dù vậy, chúng vẫn rất cần những chất này có sẵn trong nước. Tép hấp thụ khoáng trực tiếp từ nước qua mang và bề mặt cơ thể.

Canxi, phốt pho và magiê chẳng hạn là những thành phần thiết yếu tạo nên cấu trúc cơ thể tép, tức lớp vỏ ngoài. Khoáng chất và nguyên tố vi lượng còn tham gia vào nhiều quá trình sinh lý và phản ứng hóa học trong cơ thể tép, ví dụ như lột xác.

Thêm nữa, tép không có hệ miễn dịch thích nghi. Hệ miễn dịch bẩm sinh của chúng dựa rất nhiều vào khoáng chất. Vì thế, tép thiếu khoáng sẽ dễ mắc bệnh và dễ bị các mầm bệnh khác tấn công.

Vì sao không nên bổ sung khoáng cho nước máy?

Xét đến cùng thì câu trả lời khá đơn giản. Tép cần đúng những loại khoáng nhất định, kết hợp theo tổ hợp, liều lượng và tỷ lệ nhất định.

Nói lại cho rõ, tép không cần nước chỉ “có khoáng” cho có. Tất cả các khoáng chất trong nước phải cân bằng với nhau.

Nước máy nhà bạn có thể an toàn cho người và đạt quy chuẩn của nhà nước. Với tép thì chừng đó vẫn chưa đủ tốt.

Mỗi nơi một khác. Có chất được lọc bỏ, có chất thì không. Có khoáng chất sẵn trong tự nhiên, cũng có khoáng chất do nhà máy nước thêm vào.

Để bạn dễ hình dung, nước máy có thể chứa các khoáng chất và hóa chất như:

• kali,
• sắt,
• phốt pho,
• kẽm,
• mangan,
• đồng,
• nhôm,
• clorua,
• sunfat, v.v.

Phần lớn chúng ta gần như không biết gì về chất lượng nước máy nhà mình. Kể cả chịu khó dùng bộ test thì ta cũng chỉ biết được mấy thông số cơ bản như pH, GH, KH, TDS. Muốn test hết mọi khoáng chất có thể có trong nước thì quá tốn tiền và tốn thời gian.

Vậy khi không biết nước máy có những gì, làm sao ta có được đúng những khoáng cần thiết theo đúng tổ hợp, liều lượng và tỷ lệ? Làm sao có được mức TDS phù hợp?

Câu trả lời là không thể. Chuyện đó đơn giản là không làm được.

Trộn nước máy với khoáng bổ sung, chẳng hạn GH/KH+, thì rất có thể tỷ lệ các nguyên tố vi lượng sẽ không đạt. Ít nhất thì nó cũng chưa tối ưu cho tép.

Đó là lý do không bao giờ nên trộn nước máy với khoáng bổ sung. Không ai đoán trước được kết quả sẽ ra sao.

Một số vấn đề khác của nước máy

Dùng nước máy thì bạn cần để ý kim loại nặng. Hệ thống bể của bạn cũng không được có đồ mạ kẽm hay đồ bằng đồng.

Lấy ống đồng làm ví dụ. Nước phản ứng với ống đồng làm ống bắt đầu gỉ. Khi ống bị ăn mòn, ion đồng hòa vào nước và có thể làm tép chết.

Mọi nghiên cứu đều cho thấy tép bị hại khi tiếp xúc với nồng độ đồng cao. Một mức đồng tương đối an toàn ở pH cao vẫn có thể thành liều gây chết khi pH thấp hơn.

Cách làm nước máy an toàn hơn cho tép

Hầu hết hệ thống cấp nước đô thị phải dùng clo và cloramin để khử trùng, diệt vi trùng gây bệnh trước khi nước chảy tới vòi nhà mình.

Clo và cloramin có lợi cho người nhưng lại rất hại cho tép. May là có vài cách đơn giản để nước máy an toàn hơn:

1. Dùng chất xử lý nước / chất khử clo
2. Phơi nước một thời gian trước khi dùng
3. Đun sôi nước

1. Chất xử lý nước

Muốn giữ tép an toàn thì chất xử lý nước rất quan trọng. Nếu bạn dùng nước máy thì đây còn là thứ bắt buộc phải có.

Một chai xử lý nước tốt sẽ khử clo, cloramin và khử độc amoniac, nitrit hoặc nitrat. Sau khi xử lý, các chất này vô hại với tép nhưng vi khuẩn có lợi vẫn dùng được, nhờ vậy lọc sinh học loại bỏ chúng hiệu quả hơn. Chất xử lý nước loại này không có tính axit nên không làm thay đổi pH.

Có chất xử lý nước thì nước máy sẽ an toàn cho tép ở mức cao nhất có thể.

2. Phơi nước trước khi dùng

Đừng nghĩ phơi nước là chi tiết nhỏ, bỏ qua cũng được. Ngược lại, phơi nước có nhiều cái lợi:

• Nước để một thời gian sẽ ổn định pH hơn.
• Clo trong nước bay hơi gần hết sau 24 giờ. Clo khá độc với tép và có thể làm bỏng mang. Clo còn làm tép bị stress. Kể cả khi lượng clo chưa đủ để giết tép, nó vẫn có thể khiến tép stress rất nặng.

3. Đun sôi nước hoặc dùng máy tạo sóng

Bạn có thể đuổi clo nhanh hơn bằng đá sủi hoặc máy tạo sóng. Mặt nước bị khuấy động thì clo bay hơi khỏi nước nhanh hơn. Nếu chứa nhiều nước, bạn nên cho nước luân chuyển liên tục để clo ở dưới đáy thùng cũng thoát ra được.

Tất nhiên vẫn còn cách nhanh hơn nữa. Đun sôi nước 5–10 phút là clo bay hết. Có điều, cần nhiều nước thì đun sôi khá cực. Bạn cũng phải đợi nước nguội về nhiệt độ bình thường rồi mới dùng được.

Kết luận

Chất lượng nước là một trong những thứ ảnh hưởng mạnh nhất đến sức khỏe và hành vi của tép. Một số loài như Neocaridina khá khỏe, nuôi bằng nước máy vẫn sống. Nhưng sống được không có nghĩa là chúng thích nước máy.

Lý tưởng nhất, tép cần đúng những loại khoáng nhất định theo đúng tổ hợp, liều lượng và tỷ lệ. Tiếc là chỉ có dùng nước RO/DI cùng khoáng chuyên dụng cho tép mới đạt được như vậy.

Cho loại khoáng này vào nước máy có thể ra những kết quả khó đoán. Có khi tép khỏe re, có khi chết sạch cả đàn. Vì vậy không nên pha chúng vào nước máy.

Hỏi đáp từ độc giả

Bổ sung magiê cho bể 38 lít

Một độc giả kể rằng khâu bổ sung khoáng là phần khó nhất khi set bể mới khoảng 38 lít. Bể đã có cá và cây, nền aquasoil/powersand. Test GH tách riêng Ca và Mg cho thấy Ca là 120 còn Mg bằng 0. Bạn ấy đã cho khoáng tép, rồi thêm magiê dạng lỏng, mà Mg vẫn bằng 0. Bộ test giờ hiện 3 thay vì 0, nhưng tính theo hướng dẫn trên hộp thì kết quả 3 vẫn tương đương 0. Từ khi thêm magiê, pH tăng khoảng 0,3 so với trước và hiện vào khoảng 6,7. Cụ thể, bạn ấy cho một thìa đầy khoáng tép, đúng liều cho bể 38 lít, cùng 50 ml magiê lỏng. Loại magiê này là hỗn hợp magiê clorua và magiê sunfat mà chồng bạn ấy dùng cho bể nước mặn. Chính bạn ấy cũng thấy lượng magiê đó là quá nhiều cho một bể nhỏ. Mỗi ngày bộ thay nước tự động thay cho bể khoảng 4 lít nước RO/RODI, nhưng bạn ấy không nghĩ chừng đó đủ làm Mg tụt về 0. Bạn ấy hỏi có phải cây ăn nhiều magiê đến vậy không, và còn gì khác ảnh hưởng đến mức magiê không.

Trước hết, bạn nên ngừng đổ nhiều magiê như vậy vào bể 38 lít. Nhiều khả năng bộ test bị sai hoặc bạn đọc kết quả chưa đúng. Magiê lỏng dành cho bể nước mặn quá đậm đặc với một bể nước ngọt nhỏ. Nền aquasoil cũng không giữ magiê, nó không hoạt động theo kiểu đó. Bạn đo canxi được bao nhiêu? Ca cao mà Mg bằng 0 thì hóa học nước trong bể đang có vấn đề. Bạn nên pha khoáng trong một xô riêng bên ngoài bể, đừng đổ bột thẳng vào bể. Dùng bút đo TDS để theo dõi các chỉ số. Nên mua bộ test GH tốt hơn, ví dụ của Salifert, và tin nó hơn mấy bộ test nhỏ giọt đổi màu. Bạn cũng nên bớt thay 4 lít nước mỗi ngày. Thay như vậy là đang rút ra chính những thứ bạn đang cố thêm vào.

Khoáng cho ốc

Một độc giả nuôi 2 con ốc táo (mystery snail) trong bể 38 lít chạy lọc bọt biển. Bạn ấy dùng nước cất và đang tìm loại khoáng phù hợp cho ốc.

Bạn hoàn toàn dùng được khoáng tép cho ốc. Loại khoáng này có đúng tỷ lệ canxi và magiê mà ốc cần để giữ vỏ dày. Nước cất không có chút khoáng nào, và thiếu khoáng thì ốc sẽ khổ. Bạn chỉ cần cho bột khoáng đến khi GH lên khoảng 6–8 dGH. Muốn rẻ hơn thì có thể bỏ một miếng mai mực vào lọc và dùng thêm loại tăng GH cơ bản. Dù vậy, mua hỗn hợp khoáng cho tép vẫn là cách dễ nhất để có thành phần nước đúng mà không phải mò mẫm.

Nước RO/DI có cần chất xử lý nước không?

Một độc giả hỏi có cần dùng chất xử lý nước cho nước RO/DI không, và nước RO/DI đã sạch clo, cloramin chưa.

Không cần. Màng lọc và hạt nhựa trao đổi ion đã loại gần như mọi thứ, kể cả clo, cloramin và kim loại nặng. Dùng nước RO cho bể tép thì không cần thêm chất khử clo, thêm vào là hoàn toàn thừa. Bạn chỉ cần cho khoáng tép để đưa GH và KH lên lại. Đó là thứ duy nhất cần châm.