Rêu nâu (tảo silic) trong bể thủy sinh: nguyên nhân và cách xử lý

Bể mới set được vài tuần, kính, đá và lá cây bỗng phủ một lớp màu nâu, sờ vào thấy mềm và nhầy. Đó là rêu nâu (brown algae), dân chơi còn gọi là tảo silic (diatoms). Nhiều người mới chơi thấy vậy là hoảng, nghĩ mình làm sai chỗ nào đó.

Thực tế phần lớn trường hợp rêu nâu là chuyện bình thường. Bài này giải thích vì sao nó xuất hiện, cách dọn nó đi, phải làm gì khi nó mãi không hết, và cách giảm khả năng gặp nó ngay từ lúc set bể.

Vì sao bể mới hay bị rêu nâu

Khoảng 90% trường hợp, rêu nâu xuất hiện do bể còn mới. Lúc này bể chưa có nhiều vi khuẩn có lợi và vi sinh vật. Rêu nâu thường bắt đầu lộ ra vào khoảng tuần thứ ba hoặc thứ tư sau khi set bể. Nó giống như mụn tuổi dậy thì: một giai đoạn phải đi qua, rồi sẽ tự hết.

Bạn không làm gì sai cả. Người chơi lâu năm set bể mới cũng gặp rêu nâu như thường.

Silicate từ đâu vào bể

Lý do thứ hai là silicate. Đây là một loại khoáng chất, và rêu nâu lấy nó làm thức ăn. Silicate có thể vào bể theo ba đường:

• Nước máy: nước máy có thể chứa silicate.
• Đá bố cục: một số loại đá có thể chứa một ít silicate.
• Cát trang trí: silicate là nguyên liệu làm thủy tinh. Nhiều loại cát trang trí có lẫn thủy tinh hoặc làm hẳn từ thủy tinh, nên chúng cũng có thể đưa silicate vào bể.

Cách xử lý rêu nâu

Có ba cách, và bạn có thể kết hợp chúng với nhau.

1. Chờ. Vì đây chỉ là một giai đoạn, bạn hoàn toàn có thể để mặc, rêu sẽ tự hết. Nhược điểm là bể nhìn xấu trong thời gian đó.
2. Chà bằng tay. Rêu nâu không bám chắc. Một miếng mút hoặc bàn chải đánh răng là đủ để chà nó khỏi kính và đá. Bạn làm luôn trong buổi vệ sinh bể định kỳ.
3. Thả đội dọn bể. Có khá nhiều loài cá, tép và ốc thích ăn rêu nâu. Rêu thường lên vào tuần thứ ba, thứ tư, cũng là lúc bể đã đủ ổn để thả sinh vật.

Phần khó nhất là lá cây. Kính và đá thì chà vài phút là xong. Lá cây thì mỏng và nhiều, lau từng lá rất mất công. Mặt khác, để rêu phủ kín lá thì cây nhận ít ánh sáng và ít dinh dưỡng hơn, cây sẽ lên chậm lại. Đội dọn bể làm sạch lá cây tốt hơn tay người nhiều.

Cách hiệu quả nhất là kết hợp bước 2 và bước 3: bạn tự chà kính và đá, còn phần lá cây thì giao cho cá, tép, ốc.

Cá otto (Otocinclus), lựa chọn đáng cân nhắc

Trong các loài ăn rêu nâu, cá otto (Otocinclus) là lựa chọn rất đáng thử. Cá đẹp và hiền. Chúng bơi thong thả và rất có cá tính. Một số người chơi kể rằng chỉ cần thả vài con otto vào bể đang bị rêu nâu là vài ngày sau rêu gần như sạch. Mỗi bể một khác nên rêu có thể không hết nhanh như vậy. Dù vậy, đây vẫn là cách đỡ tốn công nhất.

Rêu nâu mãi không hết thì làm gì

Có khoảng 10% trường hợp rêu nâu không tự đi. Một nguyên nhân có thể là nước máy nhà bạn chứa nhiều silicate. Silicate không gây hại cho cơ thể người, nên không có quy định nào giới hạn lượng silicate tối đa trong nước máy. Nói cách khác, nồng độ silicate trong nước máy không bị khống chế.

Muốn biết chắc, bạn mua bộ test silicate về đo nước máy. Nếu kết quả cao, có hai hướng xử lý:

Dark start: giảm khả năng gặp rêu nâu từ đầu

Dark start nghĩa là chạy bể trong tối trước khi trồng cây. Cách này còn khá mới với dân chơi thủy sinh và ít người nói tới. Nó đòi hỏi kiên nhẫn vì bạn phải chờ khoảng một tháng mới được trồng cây.

1. Set bể như bình thường: dựng bố cục đá, lũa, trải nền, rồi đổ nước đầy bể.
2. Chưa trồng cây và không bật đèn.
3. Cho bể chạy trong tối 3–4 tuần. Trong thời gian này vi khuẩn có lợi và vi sinh vật bắt đầu hình thành, lọc cũng chạy và ổn định dần.
4. Sau khoảng bốn tuần, rút nước ra, trồng cây, rồi đổ nước lại.
5. Vì bể đã chạy đủ bốn tuần, bạn có thể thả cá và đội dọn bể ngay.

Bể khởi đầu theo cách này có khả năng bị rêu nâu rất thấp. Rất thấp không có nghĩa là không bao giờ, nên nếu rêu nâu vẫn lên thì bạn cứ xử lý theo các bước ở trên.

Bắt đầu từ đâu

• Nếu bể mới set được 3–4 tuần, hãy coi rêu nâu là giai đoạn bình thường và đừng thay đổi lung tung.
• Lấy mút hoặc bàn chải đánh răng chà rêu trên kính và đá trong lần vệ sinh tới.
• Thả vài con Otocinclus hoặc tép, ốc ăn rêu để chúng dọn trên lá cây.
• Nếu rêu kéo dài mãi không hết, hãy đo silicate trong nước máy trước khi mua vật liệu lọc hay máy RO.