Tép Amano và các loài tép cảnh nhỏ: Khả năng nuôi chung

Tép Amano và tép Cherry là hai loại tép được nuôi nhiều nhất, vì loại nào cũng dọn bể rất giỏi. Cho nên nhiều người muốn thả chung hai loại này với nhau. Vậy tép Amano có sống chung được với các loài tép cảnh nhỏ không?

Nhìn chung là được. Tép Amano và tép cảnh nhỏ sống chung với nhau khá ổn, vì chúng cần nước và thức ăn gần như giống nhau. Cả hai đều khỏe, dễ nuôi, dễ thích nghi và không đòi hỏi gì phức tạp.

Có điều vẫn còn vài chuyện bạn nên biết trước khi thả chung. Phần dưới sẽ đi qua từng chuyện một.

Vì sao nhiều người ngại nuôi chung tép Amano với tép cảnh nhỏ?

Chủ yếu là do hai loại tép này hơi khác nhau về kích thước và tính nết.

• Phần lớn tép cảnh nhỏ rất hiền. Chúng thích sống thành đàn và không hề hung dữ trong bể. Chúng sống tốt trong bể cộng đồng và hợp với gần như mọi loài hiền lành khác. Tép cảnh nhỏ thường chỉ lớn tới khoảng 2 – 3 cm.
• Tép Amano to và khỏe hơn hẳn. Con trưởng thành thường dài 4 – 6 cm. Phần lớn thời gian chúng cũng không hung dữ. Có điều tép Amano ăn rất hung và dễ bắt nạt những con tép nhỏ hơn. Thỉnh thoảng cũng có người kể tép Amano bỗng dưng "nổi loạn", thậm chí giết cả tép cảnh nhỏ.

Tép Amano nuôi với tép nhỏ hơn có an toàn hay không thì đến giờ vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều. Nhưng bạn cần nhớ tép Amano không phải loài săn mồi. Chúng là loài ăn xác và ăn vụn hữu cơ. Đây là điểm cốt lõi! Tép Amano đúng là to khỏe hơn tép cảnh nhỏ, nhưng cơ thể chúng không sinh ra để đánh nhau, săn bắt hay giết con mồi nhỏ hơn.

Vì vậy, dù có những vụ đáng tiếc kể trên, phần lớn trường hợp thả tép cảnh nhỏ chung với tép Amano đều không gặp vấn đề gì.

Những lý do có thể khiến tép Amano làm hại tép cảnh nhỏ

Chẳng ai muốn thấy tép của mình bị con khác trong bể ăn thịt. Nhưng nếu chuyện đó xảy ra thì bạn cần hiểu vì sao. Có 6 lý do chính, xếp theo thứ tự sau:

• Tính nết của từng con
• Đói
• Giai đoạn sau lột xác (Metecdysis)
• Tép bị thương
• Tép chết
• Vỏ lột

1. Tính nết của từng con

Nói tép có tính cách thì hơi khó, vì tép vốn không phải loài thông minh. Dù vậy, mỗi con vẫn có cách hành xử riêng. Cùng một tình huống, con này có thể phản ứng khác con kia.

Nhiều khả năng đây là lý do chính khiến vài con tép Amano gây sự với tép cảnh nhỏ. Người còn có người nóng tính, tép cũng vậy. Thỉnh thoảng bạn sẽ gặp một con Amano "khùng" hung hăng hơn bình thường.

Chuyện này có hay gặp không? May là không! Những vụ như vậy khá hiếm, nhưng vẫn có thể xảy ra.

2. Đói

Tép Amano rất háu ăn. Chúng ăn nhiều, và phải được cho ăn đều thì mới vui và khỏe.

Lấy lớp vỏ ngoài của tép làm ví dụ. Lớp vỏ này có ba thành phần chính:

• Chitin (20-30%).
• Protein (30-40%).
• Canxi cacbonat (30-50%).

Tép phải ăn đa dạng thì mới đủ vi chất để khỏe. Quan trọng nhất là protein và khoáng chất, vì đời sống của tép dựa trên hai thứ này.

Khi thiếu vi chất, tép có thể tự xoay xở theo kiểu của chúng, tức là quay sang ăn thịt đồng loại. Muốn tránh chuyện này thì bạn cứ cho tép Amano ăn no đủ.

Lưu ý. Nói thẳng ra, bỏ đói tép rồi trách chúng tấn công con khác là không công bằng. Chúng chỉ đang cố sống thôi! Sinh vật nào cũng thế, muốn sống sót thì cái gì ăn được là chúng ăn.

3. Giai đoạn sau lột xác (Metecdysis)

Loài tép nào cũng phải lột xác định kỳ, tức là thay lớp vỏ ngoài cũ, để lớn lên hoặc mọc lại chân đã mất. Chu kỳ lột xác rất phức tạp. Người ta thường chia nó thành 4 giai đoạn chính: giữa hai lần lột, trước khi lột, lột xác (ecdysis) và sau khi lột.

Với tép, lột xác là quá trình rất căng thẳng và nguy hiểm. Nó ngốn nhiều năng lượng và làm tép yếu đi cực kỳ.

Metecdysis (giai đoạn sau lột) là lúc tép hồi sức sau khi lột xác. Trong thời gian này lớp vỏ mới mới đang dần hình thành, nên thân tép mềm và không có gì che chắn. Ngay sau khi lột, tép mềm đến mức không tự vệ được và gần như nằm im một chỗ. Lúc này vi khuẩn, virus hay kẻ săn mồi đều dễ tấn công chúng hơn.

Với tép cảnh nhỏ, lột xác là quãng căng thẳng và dễ chết. Con tép vừa lột xong nằm bất động sẽ tỏa ra mùi thu hút những con tép khác. Những con này có thể chớp lấy cơ hội kiếm một bữa ăn miễn phí, nhất là các loài to hơn như Amano. Đây là giai đoạn nguy hiểm nhất trong đời tép.

4. Tép bị thương hoặc sắp chết

Tép trông khỏe chưa chắc đã ổn thật. Đây là sự thật buồn mà người chơi tép phải chấp nhận.

Người nuôi không bao giờ biết chắc tép của mình khỏe hay yếu. Nhưng những con tép khác thì biết. Chuyện gì xảy ra trong bể chúng cũng nắm rõ hơn bạn. Dù sao chúng cũng là loài ăn xác, nên chúng đánh hơi được cả chất hữu cơ đang phân hủy lẫn những con đang bị thương hay bệnh.

Loài tép nào cũng nhận ra con sắp chết từ trước khi người nuôi kịp thấy dấu hiệu.

Nhiều người từng thấy tép Amano, thậm chí cả tép cảnh nhỏ, ăn một con cùng bể đang hấp hối. Nghe thì khó tin, nhưng xét về mặt sinh thái thì chuyện này có thể có lợi cho cả đàn tép.

5. Tép chết

Đừng vội đổ tội cho tép Amano. Có thể con tép kia chỉ chết vì già, vì lột xác hỏng hoặc vì một lý do nào khác.

Hội chứng chết khi lột xác (còn gọi là vòng trắng tử thần) là một ví dụ. Đây là lúc tép không thoát được ra khỏi lớp vỏ cũ khi đang lột. Tép kẹt vỏ khi lột thì gần như lúc nào cũng chết. May mắn lắm thì nó chỉ bị tật.

Tép Amano là loài ăn xác và dọn bể rất giỏi. Chất hữu cơ nào rơi xuống đáy bể là chúng ăn ngay, kể cả xác những con tép khác. Chuyện này hoàn toàn tự nhiên.

6. Vỏ lột

Nhiều người hay nhầm cảnh tép ăn vỏ lột thành cảnh tép ăn tép sống. Một lần nữa, đừng vội kết tội tép của bạn.

Làm sao phân biệt xác tép chết với vỏ lột? Tép chết thì đổi màu. Còn vỏ lột có một đường nứt rất dễ thấy ở giữa, ngay chỗ nối giáp đầu ngực với phần bụng.

Bạn cũng không nên vớt vỏ lột ra. Sau đó tép sẽ ăn lại nó để lấy lại canxi và các khoáng chất khác.

Cách nuôi chung tép Amano với tép cảnh nhỏ cho đúng

Vậy làm sao để hạn chế chuyện gây sự? Có vài cách sau.

• Vật trang trí và chỗ trốn. Trước hết, bạn phải cho tép thật nhiều chỗ trốn. Vật trang trí tạo ra chỗ trú để tép tránh nguy hiểm, nhờ vậy tép đỡ căng thẳng. Chỗ trốn càng quan trọng lúc tép lột xác, vì khi đó tép mềm, yếu và gần như bất động. Ngoài tự nhiên, tép đang lột rất dễ bị săn hoặc bị đồng loại ăn thịt. Trong bể nuôi, chuyện này cũng có thể xảy ra. Thêm nữa, vật trang trí nào cũng tạo thêm bề mặt cho rêu tảo và màng vi sinh (biofilm) mọc. Thức ăn tự nhiên nhiều thì tép bớt tranh ăn với nhau. Cả tép Amano lẫn tép cảnh nhỏ đều thích lá khô, đá, lũa, ống PVC, lưới nhựa, cây thủy sinh và các món trang trí khác làm bể thêm phong phú. Cây thật rất hợp với bể cộng đồng, nhưng không phải ai cũng trồng cây giỏi. Nếu vậy thì bạn có thể mua cây nhựa. Chọn loại cây rậm thì tép sẽ có nhiều chỗ trốn tốt.
• Cho ăn thiếu. Tất nhiên còn tùy bể bạn set thế nào, nhưng nhiều người nuôi tép chỉ trông vào chuyện tép tự kiếm ăn. Nói cách khác là họ gần như không cho tép ăn. Đừng làm vậy, trừ khi bể của bạn đã ổn định lâu và có nhiều rêu tảo cùng màng vi sinh. Nếu không thì tép chắc chắn sẽ đói. Con vật nào đói đến mức đó có lẽ cũng sẽ thử ăn bất cứ thứ gì. Còn khi bạn cho cả bể ăn no đủ thì hy vọng chúng sẽ không nhìn nhau như một món ăn vặt ngon lành.
• Kích thước bể. Tép cảnh nhỏ không giữ lãnh thổ. Kể cả trong bể nhỏ, chúng cũng không đánh nhau để giành vị trí đầu đàn hay chỗ ngon. Khi chơi tép, nuôi quá dày hiếm khi là vấn đề. Có điều bể nhỏ thì ít bề mặt cho rêu tảo và màng vi sinh mọc hơn.

Có thể thấy chỗ trốn và thức ăn là hai thứ quan trọng nhất với tép. Vì vậy, khi set bể nuôi chung, bạn nên bố trí thật nhiều chỗ trốn, trồng cây thật và cho tép đủ ăn.

Cho tép Amano làm quen dần với tép cảnh nhỏ có ích không?

Nhiều khả năng là không. Mẹo này thường có tác dụng với cá chứ không có tác dụng với tép. Vì sao? Tép không phải loài thông minh, và phần lớn chúng sống theo bản năng. Chúng không hiểu chuyện và cũng không có trí nhớ dài hạn để học.

Cho nên bạn không cần thả tép cảnh nhỏ cho quen bể trước rồi mới thả tép Amano vào sau.

Tép Amano bắt nạt tép cảnh nhỏ thì làm sao?

Tốt nhất là bạn luôn có sẵn phương án dự phòng, lỡ mọi chuyện không suôn sẻ. Có ba cách xử lý:

• Mua tấm ngăn bể. Bạn dồn hết tép Amano sang một nửa bể, còn tép cảnh nhỏ ở nửa kia.
• Chuẩn bị sẵn một bể cách ly hoặc một bể nhỏ cho tép Amano, phòng khi chúng không hợp với tép cảnh nhỏ.
• Hoặc đơn giản là chấp nhận thỉnh thoảng mất vài con tép cảnh nhỏ.

Kết luận

Tép Amano và các loài tép cảnh nhỏ khác có sống chung hòa bình trong một bể được không? Câu trả lời là được.

Chuyện này vẫn có nhiều thông tin trái ngược nhau. Có người bảo tép Amano sống với tép cảnh nhỏ chẳng sao cả. Có người lại thấy chúng gây sự, hoặc ít ra là có hành vi lạ. Dù vậy, bạn không cần lo quá.

Tất nhiên tính nết từng con cũng có ảnh hưởng phần nào. Nhưng bạn cứ nhớ tép Amano không phải thợ săn, không phải loài ăn thịt, càng không phải kẻ khát máu. Chúng là loài ăn xác và ăn vụn hữu cơ.

Đúng là nếu bạn để bể trống trơn không có chỗ trốn, lại để tép thiếu những dưỡng chất thiết yếu như protein và khoáng chất, thì loài tép nào cũng có thể quay sang ăn thịt đồng loại. Nhưng khi đó lỗi là ở người nuôi!