Rêu gạc hươu (staghorn algae): nguyên nhân, cách diệt và phòng lại

Rêu gạc hươu (staghorn algae) là loại rêu hại khá cứng đầu trong bể cây. Cạo đi thì nó vẫn mọc lại, vì gốc rễ của vấn đề nằm ở điều kiện trong bể chứ không nằm ở bản thân đám rêu.

Bài này đi qua sáu nguyên nhân hay gặp nhất, cách xử lý khi rêu đã lan nhiều, và những việc cần duy trì để nó không quay lại.

Vì sao rêu gạc hươu mọc

Có sáu nguyên nhân chính. Bể dính rêu thường rơi vào một hoặc vài nguyên nhân sau cùng lúc:

• Thiếu CO2. CO2 thấp là nguyên nhân chung của gần như mọi loại rêu hại, và rêu gạc hươu cũng vậy. Khi thấy rêu, việc đầu tiên là kiểm tra CO2. Cách dễ nhất là đặt một drop checker (ống nhỏ đổi màu theo nồng độ CO2) trong bể.
• Amoniac tăng vọt. Phân nền mới thường nhả amoni ra nước. Nếu không thay nước đều, lượng này cứ thế tích lại. Bể chưa ổn định cũng rất dễ có lúc amoniac lên cao. Một con cá chết nằm khuất đâu đó và đang phân hủy cũng đủ làm amoniac tăng mạnh.
• Dòng chảy yếu. Nước lưu thông kém thì CO2 và dinh dưỡng không đi khắp bể. Những góc nước tù, thiếu cả CO2 lẫn dinh dưỡng, gần như chắc chắn sẽ có rêu gạc hươu.
• Chất thải hữu cơ tích nhiều. Lọc yếu không gom hết chất bẩn, hoặc thay nước quá ít, thì chất thải sẽ sinh ra amoniac và kéo rêu theo. Nguyên nhân này hay đi chung với dòng chảy yếu.
• Phân bón mất cân bằng. Nitrat quá cao hoặc quá thấp đều có thể gây rêu gạc hươu. Sắt nước châm quá tay cũng vậy. Cây không có dấu hiệu thiếu chất thì thường không cần châm sắt riêng. Có châm thì cây cũng hút khá nhanh, nên khi test sắt bạn thường gần như không thấy số đo.
• Nước quá ấm. Rêu hại thường mọc mạnh hơn khi nước ấm. Vì vậy mùa nóng là lúc nên để ý nhiệt độ bể.

Diệt rêu gạc hươu khi đã lan nhiều

Đây là cách xử lý khá mạnh tay, dành cho bể đã dính nhiều rêu. Bạn làm theo thứ tự sau:

1. Gỡ rêu bằng tay càng nhiều càng tốt. Rêu bám trên đá, lũa hay thiết bị thì lấy bàn chải đánh răng chà đi. Rêu bám trên cây thì cắt bỏ những lá bị dính.
2. Thay nước lớn, khoảng 75%. Lần thay này đưa dinh dưỡng trong nước về lại từ đầu và kéo amoniac xuống đáng kể.
3. Rửa lọc nếu đã lâu chưa vệ sinh. Lọc sạch thì dòng chảy mạnh trở lại. Nếu lọc mới rửa gần đây thì có thể bỏ qua bước này.
4. Tăng CO2 tạm thời. Kể cả khi CO2 đang đủ, bạn vẫn có thể vặn lên thêm một chút trong giai đoạn xử lý rêu. Tăng CO2 thì nên theo dõi cá, vì cá có thể bị ngạt nếu CO2 lên quá cao.
5. Châm carbon nước như EasyCarbo hoặc Seachem Excel.

Rêu ít thì xử lý nhẹ hơn

Không phải bể nào cũng cần làm đủ năm bước trên. Mức xử lý nên tùy vào lượng rêu trong bể. Nếu rêu gạc hươu chỉ mới lác đác vài chỗ, bạn chỉ cần xịt một ít carbon nước lên đám rêu, hoặc dùng xi lanh bơm thẳng vào chỗ rêu bám. Khi rêu đã lan rộng thì mới nên áp dụng cả quy trình ở phần trước.

Làm gì để rêu không quay lại

Diệt xong mà không sửa nguyên nhân thì rêu sẽ trở lại. Có năm việc cần duy trì.

CO2 đủ và ổn định. Drop checker ở màu xanh lá mạ thường cho thấy CO2 đã đủ. Màu này an toàn hơn so với xanh lá đậm hay xanh dương.

Thay nước đều. Thay ít nhất 50% nước mỗi tuần một lần. Mỗi lần thay thì hút luôn cặn bẩn dưới nền và các góc bể.

Lọc đủ mạnh. Lưu lượng lọc nên đạt ít nhất 10 lần thể tích bể mỗi giờ. Ví dụ bể 70 lít dùng lọc ngoài 900 lít/giờ là dư so với mức này.

Phân bón vừa phải. Cách đơn giản và dễ kiểm soát là dùng phân nền giàu dinh dưỡng, rồi châm thêm một loại phân nước tổng hợp (all-in-one). Như vậy bạn không phải xoay xở với ba bốn chai phân khác nhau. Nên chia nhỏ phân nước để châm mỗi ngày thay vì dồn hết vào một ngày trong tuần. Quan trọng hơn là quan sát cây. Cây lên tốt, không có dấu hiệu thiếu chất thì nên giảm liều một chút. Thiếu nhẹ thường dễ chịu hơn là thừa phân trong nước.

Giữ nước mát. Nhiệt độ hợp lý cho bể cây là khoảng 20–23°C. Để bể ở nhiệt độ phòng khoảng 21–22°C là ổn.

Bắt đầu từ đâu

1. Đặt drop checker và xem màu. Chưa lên xanh lá mạ thì chỉnh CO2 trước tiên.
2. Soi khắp bể xem có cá chết nằm khuất không, rồi kiểm tra lọc có cần rửa không.
3. Gỡ rêu bằng tay, cắt lá dính rêu, thay khoảng 75% nước. Sau đó châm carbon nước, hoặc chỉ xịt trực tiếp nếu rêu còn ít.
4. Đo nhiệt độ bể và xem lại cách châm phân. Chuyển sang châm mỗi ngày, liều vừa đủ cho cây.