Tự làm background 3D cho bể cá bằng xốp cắt nhiệt

Background 3D làm từ xi măng thì nặng, tốn công và lâu ngày dễ bở, rã ra. Một hướng khác là tạc khối xốp (styrofoam) bằng dao dây nhiệt, sau đó phủ một lớp áo cứng rồi sơn màu. Bài này đi qua toàn bộ quy trình đó với ví dụ là một thân cây khô. Phần thân cây nằm trong một bể nhỏ khoảng 34 lít, còn cành vươn ra ngoài, trùm lên cả nóc bể.

Có thể bạn sẽ không làm đúng một cái cây như vậy. Dù vậy, các kỹ thuật cắt, dán, gia cố, phủ và chống thấm dùng được cho hầu hết background tự chế, từ vách đá đến rễ cây.

Vì sao dùng xốp cắt nhiệt thay cho dao và xi măng

Dao rọc giấy hay dao cắt xốp thông thường làm xốp vỡ ra từng hạt nhỏ, bám khắp nơi và rất khó dọn. Dao lưỡi khó cắt thẳng, cắt lâu, phải đè tay mạnh nên dễ làm đổ cả khối xốp đang dựng. Dây nhiệt thì làm chảy xốp, cắt qua nhẹ như dao nóng cắt bơ. Vết cắt sạch, không có vụn, và bạn tạc được cả những chi tiết mảnh mà khối xốp vẫn liền.

Với lớp phủ cũng vậy. Xi măng tốn nhiều công trộn trát và để lâu có thể bở. Lớp phủ chuyên dùng cho xốp nhẹ hơn, chịu va đập tốt và vẫn giữ được các vân khắc bên dưới.

Cần chuẩn bị những gì

• Xốp tấm dày khoảng 2,5 cm. Ví dụ này dùng ba tấm.
• Bộ dụng cụ dây nhiệt gồm bốn món: bút khắc (engraver), dao nóng lưỡi khoảng 15 cm, dụng cụ tạc dây uốn được (sculpting tool) và dao phay cầm tay (freehand router).
• Keo dán xốp EPS. Loại dùng ở đây là Foam Fusion.
• Chốt gỗ nhỏ và keo bọt nở (spray foam) để gia cố mối nối.
• Bột phủ xốp (foam coat) và phụ gia tăng cứng đi kèm, cùng thìa, cốc đong, bát trộn.
• Sơn xịt màu mờ, ở đây là đen và nâu.
• Nhựa resin sợi thủy tinh để bọc phần ngập nước.
• Bút dạ để đánh dấu chỗ cắt, một tấm mica và súng khò nhiệt nếu cần làm máng dẫn nước cho lọc.

Dựng thân cây và chừa chỗ cho lọc

1. Cắt xốp thành dải dài bằng bề ngang bạn muốn cho thân cây, rồi chia thành các khối nhỏ.
2. Xếp chồng các khối lên nhau tới khi bằng chiều cao bể. Dán chúng lại bằng keo xốp. Chỉ nên bôi keo ở giữa mặt khối, vì phần rìa sau này sẽ bị tạc đi và dây nhiệt không cần phải cắt qua lớp keo.
3. Tạc dáng thô cho thân cây bằng dao nóng.
4. Đặt khối xốp vào bể, dùng bút dạ đánh dấu những chỗ cần cắt thêm. Vết bút trên xốp có thể lau bằng nước xà phòng hoặc cạo đi bằng lưỡi dao.
5. Nhấc lọc treo ra, đánh dấu vị trí của nó trên đỉnh khối xốp, sau đó dùng dao phay khoét một hốc để lọc nằm gọn phía sau.
6. Lọc nằm sau background thì nước bị nhốt lại phía sau. Bạn cần khoét một ô lớn cho đường hút, rồi dùng dao nóng đục nhiều lỗ nhỏ để nước vào được.
7. Nếu miệng xả của lọc nằm quá sâu, hãy cắt một miếng mica đặt dưới mép lọc. Hơ nóng bằng súng khò rồi uốn thành máng để nước chảy xuyên qua background ra phía trước. Mica vừa uốn xong còn rất nóng, cẩn thận kẻo bỏng tay. Máng này nằm khuất nên không cần đẹp.

Dụng cụ tạc dây uốn được hợp với những nhát cắt thẳng, lặp lại nhiều lần hoặc khi cần bỏ đi những mảng xốp lớn. Bạn uốn dây theo hình mong muốn rồi kéo qua khối xốp là xong. Dao phay nóng lên rất nhanh. Đôi khi nó bốc chút khói, đó là do xốp còn dính trên dây. Lớp này sẽ tự cháy hết, hoặc bạn lau dây bằng khăn là hết khói.

Phần thân hai bên chạy từ chân tủ lên tới nóc bể. Cách làm vẫn vậy: cắt dải, dán chồng lên nhau, đặt vào vị trí, sau đó dùng dao phay bẻ thành hình cong để lấy bớt từng mảng ở hai bên cho thân cây có khối. Cuối cùng dùng bút khắc vẽ thẳng lên xốp để tạo vân vỏ cây. Bút khắc có dây dày hơn nên nóng chậm hơn các món khác, nhưng nó tạo được nét sâu và các đường sát nhau.

Làm cành và gia cố mối nối

1. Chồng hai tấm xốp lên nhau để có độ dày khoảng 5 cm. Vẽ hình cành lên mặt xốp rồi cắt theo nét bằng dao nóng. Cành dày như vậy còn dư chỗ để bạn chỉnh sửa hình dáng về sau.
2. Dán hai tấm lại với nhau bằng keo xốp. Keo này rất chắc nên không cần bôi nhiều. Để keo khô hẳn thì nên chờ khoảng 24 giờ. Thời gian chờ hơi lâu, nhưng phần lớn các loại keo hay silicone chắc tay cũng cần chừng ấy.
3. Dùng dao phay vê tròn các cạnh của từng cành. Bước này tốn thời gian hơn dự tính, nhất là khi bạn làm nhiều cành.
4. Muốn nối cành phụ vào cành chính, hãy đục lỗ trên cả hai, bôi keo vào lỗ và vào chốt gỗ, rồi cắm hai cành vào nhau. Căn cho thẳng hàng là phần khó nhất.
5. Chốt gỗ với keo giữ được cành nhưng sau 24 giờ mối nối vẫn hơi lung lay. Vì thế hãy xịt keo bọt nở phủ kín mọi chỗ hai cành chạm nhau. Khi khô, mối nối cứng hơn hẳn. Dây nhiệt cắt keo bọt nở dễ như cắt xốp, nên bạn gọt lại cho liền mạch rất nhanh.

Phần trên nóc bể cần một khung đỡ. Ở đây là một tấm ván ép cắt bằng kích thước thân cây, gắn thêm vài cọc gỗ vót nhọn để cắm hai cành chính vào. Sau đó xịt keo bọt nở phủ lên phần còn lại rồi gọt bằng dao nóng cho tròn và liền khối.

Khi lắp thử, nếu thấy vài khe hở thì cũng không sao. Lớp phủ ở bước sau sẽ lấp phần lớn những chỗ này.

Pha và quét lớp phủ

Lớp phủ trộn theo tỉ lệ 3 phần bột với 1 phần nước, tính theo cốc hay thể tích nào cũng được. Phụ gia tăng cứng không bắt buộc, nhưng nếu muốn lớp áo thật chắc thì nên dùng. Pha phụ gia vào nước khoảng 10–20% thể tích nước là đủ, nhà sản xuất cũng có hướng dẫn riêng. Phụ gia trông như sữa đặc. Trộn nó vào nước trước rồi mới đổ bột vào khuấy, cảm giác giống trộn xi măng nhưng bột mịn hơn và tan nhanh hơn.

• Độ đặc tùy vào công trình. Hỗn hợp vừa phải, không quá đặc cũng không quá loãng, phủ kín được khe hở mà vẫn giữ được vân khắc bên dưới.
• Quét lên như quét sơn. Bạn có thể đắp nhiều lớp và đổi độ đặc ở từng chỗ để thân và cành trông khác nhau.
• Lớp phủ không có mùi và mất khoảng một ngày để khô.
• Khi khô, lớp áo có màu xám đậm như đá thật, chịu được va đập, bóp mạnh tay cũng không nứt hay vỡ vụn.

Sơn màu cho giống gỗ

Sơn xịt ăn mòn xốp rất mạnh, xịt thẳng lên xốp trần là hỏng. Khi đã có lớp phủ bên ngoài thì bạn dùng sơn loại nào cũng được, kể cả sơn xịt.

1. Xịt một lớp đen làm nền, không cần phủ kín. Màu xám của lớp phủ lộ ra lại làm thân cây có chiều sâu hơn.
2. Xịt tiếp màu nâu, dày tay hơn lớp đen nhưng vẫn để loang lổ. Với một cái cây lớn, sơn lem nhem lại trông tự nhiên hơn.
3. Dùng sơn mờ để tránh bóng như nhựa. Nếu muốn chi tiết kỹ hơn thì có thể dùng sơn mô hình và cọ nhỏ, nhưng diện tích lớn thì cách đơn giản thường là cách tốt nhất.

Chống thấm phần ngập nước và lắp vào bể

Phần background nằm trong nước nên quét thêm một lớp nhựa resin sợi thủy tinh. Resin rẻ, khi khô là an toàn cho cá và còn làm background cứng thêm. Mục đích chính là bọc kín lớp sơn và bất cứ thứ gì có thể hại cá. Lý do là chưa chắc lớp phủ xốp có hoàn toàn an toàn khi ngâm nước lâu hay không. Lớp resin là biện pháp phòng ngừa, không phải lời bảo đảm rằng mọi vật liệu bên dưới đều vô hại. Món tự chế nào ngâm trong bể cũng nên bọc kín như vậy cho chắc.

Khi lắp, chỉ phần thân dưới đáy bể được dán cố định bằng silicone. Các phần còn lại chỉ đặt vào vị trí và tháo rời được. Làm background liền một khối thì đến lúc dọn nhà hay chuyển bể sẽ rất khổ. Lắp xong thì châm nước vào là có thể dùng.

Những điểm hay vướng

• Dùng silicone dán xốp: silicone bám xốp kém và dễ bong. Keo chuyên cho xốp EPS chắc hơn hẳn, dính rồi rất khó gỡ.
• Tháo ra lắp vào trước khi keo khô: nên chờ khoảng 24 giờ cho mỗi lần dán.
• Tin rằng chốt gỗ là đủ: mối nối chịu lực vẫn cần keo bọt nở bao ngoài.
• Quên chừa đường nước cho lọc: cần cả lỗ hút lẫn đường xả. Nên đo đạc và khoét ngay từ lúc dựng thân, đừng để đến cuối.
• Xịt sơn thẳng lên xốp: sơn xịt sẽ ăn thủng xốp. Luôn phủ lớp áo trước khi sơn.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo bể và vị trí lọc thật kỹ, quyết định trước phần nào nằm trong nước và phần nào nằm ngoài.
2. Chuẩn bị keo xốp chuyên dụng và tính sẵn thời gian chờ khô khoảng 24 giờ giữa các bước dán.
3. Chia background thành nhiều khối rời ngay từ đầu, chỉ dán cố định phần đáy.
4. Lên kế hoạch bọc resin cho mọi phần sẽ ngập nước trước khi thả cá.