Tự làm khay nhỏ giọt bằng mica cho lọc tràn ướt/khô

Lọc tràn ướt/khô (wet/dry) hay tháp lọc nhỏ giọt (trickle tower) chỉ chạy tốt khi nước rơi đều lên khắp mặt vật liệu lọc. Nếu nước dồn hết vào giữa hay lệch về một bên thì phần lớn vật liệu lọc nằm khô, vi sinh chỉ sống ở một góc nhỏ. Khay nhỏ giọt (drip plate) đặt phía trên vật liệu lọc là bộ phận chia nước đó.

Bạn hoàn toàn có thể tự làm khay này từ mica vụn với một cây bút lông, một tấm lưới egg crate và một máy khoan cầm tay. Phần dưới đi qua từng bước: làm hộp, đánh dấu lỗ, chọn cỡ lỗ, khoan sao cho mica không nứt và hoàn thiện khay.

Khay nhỏ giọt cần đạt được điều gì

Một khay tốt luôn giữ một lớp nước mỏng trên mặt, khoảng 6 mm. Lớp nước này phủ kín đáy khay nên lỗ nào cũng có nước chảy xuống thành giọt. Khi lỗ quá to, nước thoát nhanh hơn lượng bơm đẩy lên, mặt khay không còn lớp nước đọng và dòng chảy sẽ lệch về chỗ thấp hơn.

Vì vậy cỡ lỗ và cách bố trí lỗ là hai thứ quyết định khay chạy đều hay không. Lỗ nên cách đều nhau trên toàn mặt khay để lượng nước chia ra cho từng vùng gần như bằng nhau.

Chuẩn bị hộp khay

Bước đầu tiên là làm một cái hộp nông vừa với miệng tháp lọc hoặc ngăn lọc. Mica là vật liệu dễ dùng nhất. Bạn có thể cắt các tấm mica rồi dán chúng lại bằng keo dán mica chuyên dụng thành hộp có đáy phẳng. Thành hộp cần đủ cao để giữ được lớp nước đọng và không tràn khi bơm chạy mạnh.

Đánh dấu vị trí lỗ bằng tấm egg crate

Cách nhanh nhất để chia lỗ cho đều là dùng một tấm lưới egg crate, loại lưới nhựa ô vuông dân chơi hay dùng làm vách ngăn hoặc kê đá trong bể.

1. Đặt tấm egg crate nằm phẳng lên đáy khay.
2. Dùng bút lông chấm vào giữa các ô mà bạn muốn khoan.
3. Đi lần lượt theo từng hàng. Ở hàng kế tiếp, chấm lệch so với hàng trước để các lỗ không thẳng hàng ngang với nhau.
4. Nhấc tấm lưới ra và kiểm tra lại xem các chấm đã phủ đều khắp mặt khay chưa.

Các ô lưới có kích thước giống hệt nhau, nên khoảng cách giữa các chấm tự nhiên sẽ đều mà không cần đo từng điểm. Một khay mẫu có 140 lỗ được đánh dấu theo cách này.

Chọn cỡ lỗ: bắt đầu từ nhỏ

Khay mẫu 140 lỗ dùng mũi khoan khoảng 4,8 mm. Đó là cỡ hợp với lưu lượng bơm của khay đó, không phải con số áp cho mọi hệ thống. Với khay của bạn, nên bắt đầu bằng mũi khoảng 3 mm hoặc nhỏ hơn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:13 Khay trắng đã khoan sẵn các lỗ nhỏ xếp đều thành hàng.
• Xem video từ ▶ 1:43 Cận cảnh các lỗ khoan nhỏ trên mặt khay.

Một cách thử khá thực tế là khoan hết các lỗ bằng mũi nhỏ, đặt khay vào bồn tắm hoặc thau lớn rồi cho nước chảy vào với lưu lượng gần bằng bơm thật. Nếu nước dâng cao rồi tràn khỏi khay, bạn khoan rộng các lỗ thêm một chút rồi thử lại. Nếu mặt khay giữ được lớp nước khoảng 6 mm và giọt rơi đều ở mọi lỗ thì dừng ở cỡ đó.

Lý do phải đi từ nhỏ lên rất đơn giản. Lỗ còn nhỏ thì bạn luôn khoan rộng thêm được. Lỗ đã khoan to thì không có cách nào thu nhỏ lại, và khi đó nước sẽ chảy lệch hẳn về một phía.

Khoan mica sao cho không nứt

Khoan mica không cần kỹ thuật gì đặc biệt. Điều cần để ý nhất là đừng để tấm mica nứt. Mica hay nứt vào đúng lúc mũi khoan vừa xuyên qua: mũi cắm vào mặt bàn bên dưới, kéo cả tấm mica xoay theo hoặc giật xuống.

1. Kê một tấm xốp lên trên một tấm gỗ. Lớp xốp đỡ khay, còn tấm gỗ làm nền cứng bên dưới.
2. Lật khay để mặt có chấm bút úp xuống tấm xốp. Tay bạn sẽ chỉ chạm vào mặt sạch, nhờ vậy các chấm không bị nhòe trong lúc khoan.
3. Giữ khay chắc tay nhưng không cần đè mạnh. Lớp xốp đã đỡ khay, nên khi mũi xuyên qua nó chỉ đi vào xốp mềm chứ không cắm vào vật cứng và không kéo máy khoan đâm xuống.
4. Ấn nhỉnh hơn sức nặng của máy khoan một chút. Với lực đó mũi xuyên qua rất nhanh. Ấn mạnh hơn mức cần thiết thì mũi vẫn qua, nhưng dễ làm nứt mica hơn.
5. Khoan lần lượt từng lỗ theo chấm. Chấm bút chỉ là để dẫn hướng, lệch một chút cũng không sao, nhưng nên bám sát để khoảng cách vẫn đều.

Khi quen tay, 140 lỗ mất khoảng 20 đến 25 phút nếu làm liên tục, có khi nhanh hơn.

Hoàn thiện khay sau khi khoan

Sau khi khoan, mặt dưới mỗi lỗ thường còn dính những sợi mica vụn (bavia). Những sợi này làm giọt nước rơi lệch và có thể bám cặn về sau, nên bạn cần dọn sạch. Cách dễ nhất là cho mũi khoan đi qua lỗ thêm một lần nữa. Lỗ nào còn sợi vụn thì sẽ sạch ngay.

Khoan xong, bạn có thể lau sạch các chấm bút. Nếu đã dùng bút lông dầu loại khó tẩy thì cứ để nguyên, các chấm đó không ảnh hưởng gì đến khay.

Những sai lầm hay gặp

• Khoan lỗ to ngay từ đầu. Nước thoát quá nhanh, mặt khay không giữ được lớp nước và dòng chảy dồn về một phía.
• Bố trí lỗ không đều. Vùng nhiều lỗ thì ướt sũng, vùng ít lỗ thì vật liệu lọc bên dưới gần như khô.
• Khoan thẳng lên mặt bàn cứng. Mũi khoan cắm vào bàn khi vừa xuyên qua, làm mica xoắn theo và dễ nứt.
• Để mặt có chấm bút quay lên. Tay đè lên làm nhòe dấu và bạn mất vị trí cần khoan.
• Bỏ qua bước dọn bavia. Lỗ còn sợi mica vụn thì nước nhỏ giọt không đều.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo miệng tháp lọc hoặc ngăn lọc rồi làm hộp mica nông vừa khít với nó.
2. Kiếm một tấm egg crate để đánh dấu lỗ cách đều, chấm lệch giữa các hàng.
3. Khoan toàn bộ bằng mũi khoảng 3 mm, kê khay trên xốp và gỗ, mặt có chấm úp xuống.
4. Thử nước trong bồn tắm với lưu lượng gần bằng bơm thật, sau đó mới khoan rộng dần cho đến khi mặt khay giữ được lớp nước khoảng 6 mm.