Tự làm lọc trên đặt nóc bể cá từ chậu trồng cây nhựa

Có những dàn kệ bể đặt sát tường nên không treo được lọc treo sau lưng bể. Bên dưới bể cũng không còn chỗ cho lọc dưới (sump) hay lọc thùng. Lọc trong thì chiếm chỗ trong bể và nhìn vướng. Lúc đó còn đúng một hướng là đặt lọc lên trên nóc bể.

Phần dưới đây hướng dẫn đóng một bộ lọc trên tạm thời từ chậu trồng cây nhựa, vài con bulkhead, co nối, mút, bông lọc và khối sứ vi sinh. Cách làm thô và không đẹp, nhưng lọc chạy đúng chức năng. Dù sau này bạn làm bằng mica cho gọn thì nguyên lý vẫn y như vậy.

Khi nào nên nghĩ tới lọc trên

Lọc trên hợp với bể không thể kéo ra xa tường, bên dưới không còn chỗ trống và bạn không muốn bỏ thiết bị vào trong bể. Về chức năng, nó giống một cái sump đặt ngược lên trên:

• Gần như mọi thiết bị trừ máy bơm đều nằm ngoài bể. Bạn có thể đặt cả sưởi vào ngăn lọc.
• Chứa được nhiều vật liệu vi sinh hơn các loại lọc thông thường.
• Tăng thêm một ít tổng lượng nước của hệ thống.

Đổi lại, lọc nằm trên nóc nên việc với tay vào bể sẽ bất tiện hơn.

Chuẩn bị vật liệu

• Một chậu trồng cây nhựa dạng hộp dài, khoảng 91 × 15 × 15 cm. Chậu này mua ở cửa hàng cây cảnh với giá rẻ.
• Ba con bulkhead cỡ 20 mm và mũi khoan bước để khoan lỗ vừa cổ bulkhead.
• Co 90 độ, tê và ống nhựa để làm đường xả. Thêm một đầu chuyển để gắn ống mềm từ bơm.
• Mút lọc, bông lọc mịn và vật liệu vi sinh. Ở đây dùng khối sứ vi sinh đã chạy sẵn vi sinh lấy từ bể cũ.
• Một tấm nhựa polycarbonate làm nắp.
• Một tấm gỗ sơn đen để kê lọc lên thành sau của bể, và một máy bơm nhỏ.

Nếu phải mua mới toàn bộ, kể cả bơm, chi phí vẫn ở mức dưới 100 USD. Nếu nhà có sẵn đồ thừa thì chỉ tốn khoảng 15 USD. Bulkhead mua sẵn đẩy giá lên khá nhiều. Bạn hoàn toàn có thể tự chế bulkhead cho rẻ hơn.

Đóng hộp lọc thế nào

1. Khoan ba lỗ trên chậu. Hai lỗ ở một đầu, sát đáy, dùng làm cửa xả về bể. Lỗ còn lại ở đầu đối diện, gần mép trên, dùng làm đường nước bơm vào.
2. Lắp bulkhead và siết chặt bằng tay hết mức có thể. Áp lực ở đây không lớn, nhưng siết lỏng thì vẫn rỉ nước.
3. Ở mặt trong của hai cửa xả, gắn co 90 độ quay miệng lên trên. Co này hút nước ở lớp mặt nên váng dầu không đọng lại. Nó cũng giữ mực nước trong hộp lên cao, nhờ vậy vật liệu vi sinh luôn ngập nước. Đó là mục đích chính của cả bộ lọc.
4. Đặt cửa xả sát đáy vì ở vị trí thấp, cột nước phía trên tạo áp lực lớn hơn nên nước thoát nhiều và nhanh hơn so với đặt cửa xả ở trên cao.
5. Ở đầu nước vào, gắn co quay miệng xuống dưới để nước không bắn tung tóe. Lắp đầu chuyển để sau này nối ống mềm từ bơm.
6. Ở mặt ngoài hai cửa xả, ghép tê và co thành ống tràn thả xuống bể. Nhánh tê hở phía trên cho không khí thoát ra. Nhờ vậy nước chảy liên tục, không bị bọt khí chặn dòng và không kêu ọc ọc. Lọc kêu ọc ọc suốt ngày là thứ rất khó chịu.
7. Không dán keo co cuối của ống xả nằm dưới nước. Như vậy bạn xoay được co để chỉnh hướng dòng chảy trong bể.

Xếp vật liệu lọc ra sao

Thứ tự xếp theo hướng nước chảy, từ đầu nước vào tới đầu xả:

Trong video

• Xem video từ ▶ 4:52 Nhét bông lọc mịn vào đầu nước vào của chậu lọc.
• Xem video từ ▶ 5:12 Khối sứ vi sinh được cắt vừa theo hộp lọc.

1. Bông lọc mịn ở ngay chỗ nước đổ vào để giữ cặn bẩn trước tiên.
2. Mút lọc cắt vừa lòng chậu rồi nhét chặt. Mút vừa lọc cơ học vừa làm vách ngăn tách khu lọc cơ học với khu vi sinh. Do bông đã giữ phần lớn cặn, mút ở đây nhiều khả năng chủ yếu làm thêm chỗ cho vi sinh bám.
3. Khối sứ vi sinh cắt vừa hộp. Lấy chính chậu làm khuôn và cắt bằng dao trét bột. Hai khối là đủ dư cho bể khoảng 450 lít.

Khối sứ trong ví dụ này đã dùng hơn năm năm. Ban đầu nó màu trắng, giờ ngả vàng vì vi sinh bám dày. Có người nói loại khối này không bền, nhưng thực tế nó vẫn chạy tốt sau ngần ấy năm.

Cuối cùng đậy tấm polycarbonate lên làm nắp.

Luôn tính trước trường hợp bị nghẹt

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất khi tự chế lọc. Mút và các lớp vật liệu đừng chèn kín tới miệng hộp. Hãy chừa khoảng 1,3 cm phía trên để nếu bông hay mút nghẹt thì nước vẫn tràn qua mặt trên sang ngăn kế tiếp, không trào ra ngoài bể.

Trong video

• Xem video từ ▶ 5:07 Miếng mút lọc cùng thước đo để cắt vừa ngăn, chừa khoảng trống.
• Xem video từ ▶ 5:42 Mút lọc và vật liệu đặt trong các ngăn của hộp lọc.

Ở mỗi khâu, bạn tự hỏi: nếu chỗ này tắc thì nước đi đâu? Nước tràn ra sàn hay vẫn về bể? Xử lý chuyện đó từ lúc lắp ráp vẫn hơn đợi nó xảy ra rồi mới sửa.

Lắp lên bể và vận hành

1. Đặt tấm gỗ sơn đen ngang thành sau của bể làm đế.
2. Đặt hộp lọc lên tấm gỗ, cho hai ống tràn thả xuống trong lòng bể.
3. Nối ống mềm từ bơm vào đầu nước vào rồi bật bơm.

Nước được bơm lên bông lọc, qua mút, qua khối sứ rồi tràn theo ống xả về bể. Việc bảo trì rất đơn giản: thấy bông bẩn thì thay bông. Gần như chỉ có vậy.

Bộ lọc này trông khá xấu, nhưng điều quan trọng là nó chạy thế nào. Bản làm lại bằng mica sẽ dài hơn, gọn hơn, giấu ống đi, nhưng về cơ bản vẫn làm đúng việc như cái chậu nhựa này.

Bắt đầu từ đâu

• Đo khoảng trống trên nóc bể và chọn hộp nhựa vừa chiều dài bể, chịu được nước và có thành đủ cứng để khoan.
• Lên sơ đồ trước: chỗ nước vào, cửa xả sát đáy với co hướng lên, thứ tự bông, mút, sứ.
• Lấy vật liệu vi sinh đã chạy sẵn từ lọc cũ bỏ vào để lọc mới có vi sinh ngay.
• Chạy thử vài giờ và cố tình chặn một phần bông để xem nước có tràn đúng hướng không trước khi để lọc chạy qua đêm.