Tự làm lọc tầng sôi đặt trên cao cho bể cá lớn từ bể kính cũ

Bể lớn nuôi cá dữ cỡ to như cá Oscar, cá Severum, cá rồng hay cá đuối nước ngọt có lượng phân và thức ăn thừa rất lớn. Vì vậy hệ lọc vi sinh dễ bị quá tải. Bể khoảng 7.500 lít ở đây đã có sẵn một lọc thùng cỡ lớn, loại thường dùng cho hồ ngoài trời, ghi là chạy được cho khoảng 15.000 lít nước. Chủ bể vẫn muốn thêm lọc cơ học và lọc vi sinh. Cách làm là biến một bể trụ cũ đã trầy xước thành thùng lọc tầng sôi đặt trên cao.

Phần dưới đi qua nguyên lý lọc tầng sôi, cách bố trí đường nước, cách làm phần lọc cơ học từ đồ cũ và các bước kiểm tra trước khi cho chạy. Lúc quay, hệ thống chưa được chạy thử. Bạn nên xem đây là một thiết kế đáng tham khảo, còn hiệu quả thật thì phải chờ chạy một thời gian mới biết.

Lọc tầng sôi hoạt động thế nào

Lọc tầng sôi (fluidized bed filter) giữ cho vật liệu vi sinh dạng hạt luôn lơ lửng và đảo liên tục trong nước. Người ta thường dùng sục khí để làm việc này, nhưng một dòng nước đủ mạnh cũng làm được. Các hạt vật liệu va vào nhau suốt ngày đêm. Lớp vi khuẩn già, yếu ở mặt ngoài bị bong ra và chết đi. Chỉ những vi khuẩn trẻ và khỏe nhất bám lại được, nên mặt ngoài của hạt lúc nào cũng xử lý tốt.

Mặt trong của hạt thì khác. Phần này được che chắn, không bị va đập. Vi khuẩn già và các vi sinh vật có ích khác vẫn sống trọn vòng đời trong đó.

Loại lọc này từng rất được ưa chuộng. Nó xử lý chu trình nitơ hiệu quả và gần như không cần bảo trì. Vật liệu tự cọ sạch nhờ va chạm, bạn không phải lấy ra rửa.

Vì sao chọn bể trụ cũ làm thùng lọc

• Bể trụ chứa khoảng 380 đến 400 lít, ngang khoảng 76 cm, cao khoảng 91 cm. Bể bị trầy nặng và hỏng vài chi tiết nên không còn hợp để nuôi cá.
• Một thùng phuy khoảng 200 lít cũng làm được việc này. Bể trụ chứa gần gấp đôi, nên cả hệ thống có thêm nước và thùng đủ chỗ cho khối vật liệu.
• Thành bể trong suốt nên lúc nào cũng nhìn thấy vật liệu đang sôi bên trong.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:28 Cận cảnh một viên vật liệu lọc nhựa dùng cho thùng lọc.
• Xem video từ ▶ 3:38 Vật liệu lọc đang sôi bên trong thành bể trong suốt.

Thùng lọc dự tính chứa khoảng 95 lít vật liệu tầng sôi. Trước khi đổ nước, nên đánh bóng mặt ngoài bể cho bớt vết xước. Có vậy mới nhìn rõ được bên trong.

Nước đi qua thùng lọc ra sao

1. Một máy bơm đặt trong bể chính đẩy nước lên miệng thùng lọc.
2. Nước chảy qua túi lọc cơ học trước, sau đó xuống khối vật liệu đang sôi.
3. Đáy thùng được khoan lỗ để lắp bulkhead (đầu nối xuyên kính) cho đường ống thoát.
4. Ống tràn chính được khoan rất nhiều lỗ cỡ khoảng 1,9 cm. Nhiều lỗ thì thoát đủ khoảng 7.500 lít mỗi giờ. Lỗ nhỏ thì hạt vật liệu không lọt ra được.
5. Từ đáy thùng, nước theo ống cỡ khoảng 5 cm chảy xuống và quay về bể chính.

Ngoài ống chính còn có một ống cỡ khoảng 3,8 cm chạy từ trên xuống, làm ống tràn khẩn cấp. Bạn khóa bớt van trên đường xả chính cho tới khi nước trong thùng dâng lên gần miệng ống phụ. Khi đó phần lớn nước đi đường chính, còn ống phụ chỉ nhận phần dư. Chỉnh như vậy thì nước chảy êm, ít tiếng ồn, và bạn chủ động được mực nước trong thùng. Nếu ống chính bị nghẹt, ống phụ vẫn đủ sức thoát toàn bộ lượng nước nên thùng không bị tràn.

Lọc thùng cũ vẫn chạy song song bằng một bơm lớn hút nước ở đáy bể chính. Bơm hút ở đáy nên khi thay nước, mực nước có hạ xuống thì lọc vẫn chạy bình thường.

Ống nhựa nào dùng được cho bể cá

Đường ống ở đây là ống nhựa ABS cỡ khoảng 5 cm, loại đạt chuẩn dùng cho nước uống. Trên thân ống thường có in mã tiêu chuẩn ASTM. Bạn tra mã đó trên mạng là biết ống dùng vào việc gì và có an toàn cho nước uống hay không. Ống đã dùng được cho nước uống thì nhiều khả năng cũng an toàn cho cá.

Làm phần lọc cơ học từ đồ cũ

Nước vào từ miệng thùng, nên chỗ đó hợp để đặt lọc cơ học. Túi lọc mịn là cách gọn nhất. Cứ vài ngày bạn lấy túi bẩn ra, gắn túi sạch vào, rồi đem túi bẩn ngâm hoặc xả nước cho sạch để dùng lần sau. Có thể lót thêm bông lọc nếu muốn nước trong hơn.

Cái khó là treo túi cho chắc. Nước dội từ trên xuống liên tục đè túi, và túi càng bẩn thì càng nặng. Túi cũng phải nằm hẳn trong thùng, để lỡ nước có tràn khỏi túi thì vẫn chảy vào thùng. Cách giải quyết ở đây khá tận dụng:

• Khung giữ túi: lấy một cái vợt cá cũ cỡ lớn, bỏ lưới đi. Uốn cán vợt để gác lên miệng thùng, uốn vành ôm sát thành bể thành một cái đế giữ túi. Khi cần thay túi, bạn chỉ việc nhấc cả khung lên, tháo túi cũ, lắp túi mới rồi thả lại.
• Lưới chặn vật liệu: cắt lưới từ vợt cũ, loại bị cá piranha cắn thủng hay đã mục, rồi trùm lên miệng ống tràn khẩn cấp. Lưới giữ cho hạt vật liệu không bị cuốn xuống ống mà vẫn không cản dòng nước. Lưới vợt cũ cũng có thể may thành túi lưới mịn để đựng vật liệu lọc.

Nhìn thì hơi tạm bợ. Bù lại, đồ có sẵn, gần như không tốn tiền, và thay thế rất nhanh.

Chân đế và chạy thử trước khi cho vật liệu vào

Thùng lọc đặt trên một chân đế kiểu thông thường, chân được làm đôi và bắt bulong vào tường. Chân đế tính cho tải khoảng 1.800 kg, trong khi thùng lọc đầy nước nặng tối đa khoảng 400 kg. Như vậy hệ số an toàn vào khoảng 4. Đặt cả trăm lít nước trên cao thì nên làm chân đế dư tải nhiều lần như thế, đừng làm sát với trọng lượng thật.

Các bước cho chạy:

1. Đổ đầy bể chính.
2. Cho nước chạy qua thùng lọc ít nhất 24 giờ để dò rò rỉ. Mối nối hay rỉ trong ngày đầu, có khi chỉ vì quên dán keo một khớp. Chuyện này ai cũng gặp, thấy rò thì xả nước ra sửa.
3. Khi chắc chắn không còn rò, đổ vật liệu tầng sôi vào, lắp một máy sủi khí công suất lớn và bật bơm.
4. Theo dõi xem vật liệu có sôi đều và nước có thoát kịp không. Nếu không ổn thì phải chỉnh lại thiết kế.

Bể chính đã nuôi dày cá, nên thùng lọc mới nhiều khả năng sẽ lên vi sinh khá nhanh. Có thể thả thêm sứ lọc vào thùng để tăng chỗ cho vi khuẩn bám.

Bắt đầu từ đâu

• Xem lại hệ lọc hiện tại và xác định bể đang thiếu lọc cơ học, lọc vi sinh hay cả hai.
• Tìm một bể hoặc thùng cũ đủ lớn. Tính trước đường thoát với nhiều lỗ nhỏ hơn hạt vật liệu và một ống tràn khẩn cấp gánh được toàn bộ lưu lượng.
• Mua ống đạt chuẩn nước uống và làm chân đế chịu được vài lần trọng lượng thùng khi đầy nước.
• Chạy thử 24 giờ chỉ với nước, chưa cho vật liệu, rồi mới cho vật liệu và sục khí vào.