Lọc thùng phuy tự chế cho bể lớn: tính thể tích thật và lưu lượng

Bể càng to thì càng khó giữ nước trong. Nhiều người mua lọc theo con số in trên bể, chạy vài năm thì thấy nước cứ đục mờ dù cá vẫn khỏe. Thường có hai lý do. Một là bể không chứa nhiều nước như mình nghĩ, nên lưu lượng tính sai. Hai là lọc thiếu phần cơ học để giữ cặn lơ lửng.

Bài này hướng dẫn cách tính lượng nước thật của bể, cách chọn lưu lượng bơm cho hợp, và cách dựng một bộ lọc thùng phuy đơn giản: xô bông lọc đặt trên vật liệu vi sinh. Bộ lọc kiểu này làm trong một bể bê tông cỡ lớn chỉ sau khoảng 24 giờ.

Vì sao bể không chứa đủ số lít ghi trên nhãn

Hầu hết nhà sản xuất tính dung tích bể theo kích thước bên ngoài. Nghĩa là họ tính luôn cả độ dày kính và phần mép trên mà nước không bao giờ lấp tới. Trên thực tế bạn còn mất thêm vài phân vì:

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:00 Bể cá lớn có viền nẹp phía trên, mực nước thấp hơn mép bể.

• Kính đáy và kính hông chiếm chỗ. Kính dày 1,9 cm thì mỗi chiều mất gần 4 cm.
• Viền nẹp phía trên cao khoảng 5 cm, không ai châm nước tới mép.
• Nền, đá, lũa chiếm thêm một phần thể tích.

Một bể ghi 2.650 lít (dài 244 cm, rộng 152 cm, cao 71 cm, kính 1,9 cm) chỉ còn khoảng 2.300 lít nước dùng được nếu châm gần đầy. Nếu mực nước thấp hơn mép khoảng 5 cm thì còn tầm 2.200 lít. Bể 680 lít hay bể 38 lít nhỏ ở nhà cũng vậy. Một bể "38 lít" thực ra chỉ chứa khoảng 30 đến 36 lít.

Tính lượng nước thật thế nào

Công thức dùng đơn vị mét rất đơn giản: dài × rộng × cao (tính bằng cm) chia cho 1.000 thì ra số lít. Cái quan trọng là đo đúng phần chứa nước, chứ không đo vỏ ngoài.

1. Đo chiều dài và chiều rộng bên trong, tức là lấy kích thước ngoài trừ hai lần độ dày thành bể.
2. Đo chiều cao từ mặt đáy bên trong lên tới mực nước bạn thực sự châm, không đo tới mép bể.
3. Nhân ba số với nhau rồi chia 1.000.
4. Nếu nền dày thì trừ thêm phần nền cho sát.

Với bể xây bê tông, chênh lệch còn lớn hơn nhiều. Lấy ví dụ một bể ngoài dài 305 cm, rộng 213 cm, cao 122 cm, trên giấy là gần 8.000 lít. Tường bê tông dày 20 cm ăn mất 40 cm mỗi chiều. Đáy đổ thêm một lớp 10 cm. Mực nước lại để thấp hơn mép 20 cm. Cuối cùng bể chỉ chứa khoảng 4.160 lít, tức gần một nửa con số ban đầu.

Để mực nước thấp hơn mép có ba cái lợi. Cá lớn khó nhảy ra ngoài hơn. Cá đuối không trườn lên mép được. Bạn cũng dễ nhìn thấy mực nước tụt xuống khi có rò rỉ hay bay hơi.

Chọn lưu lượng bơm theo số nào

Lưu lượng bơm và cỡ thùng lọc phải dựa vào lượng nước thật. Tính theo số trên nhãn thì bạn sẽ đánh giá sai số vòng lọc mỗi giờ. Với bể khoảng 4.160 lít ở trên, hai bơm, mỗi bơm khoảng 9.100 lít/giờ, cho tổng lưu lượng lọc qua bể gần 4 lần mỗi giờ. Cho bể nuôi cá lớn ăn nhiều đồ tươi như cá đuối, oscar, rồng, mức này rất ổn.

Với bể nhỏ hơn, khoảng 2.200 lít nước thật, hai bơm mỗi cái chừng 6.800 lít/giờ là đủ để nước trong.

Nước đục nhưng cá vẫn khỏe là thiếu lọc gì

Nước đục mờ không có nghĩa là nước bẩn về mặt hóa học. Nếu bể đã chạy vi sinh ổn định thì amoni và nitrit vẫn được xử lý bình thường. Thủ phạm thường là lọc cơ học kém, nên cặn mịn cứ lơ lửng mãi trong nước.

Lọc thùng áp lực (canister) chạy lâu năm hay bị tình trạng này. Có trường hợp chạy khoảng sáu năm thì gần như mất tác dụng. Nguyên nhân nhiều khả năng do vật liệu lọc xuống cấp dần dưới áp lực, nhưng chuyện này chưa chắc chắn. Nếu lọc thùng cũ bỗng lọc kém, thử thay vật liệu mới trước khi bỏ hẳn.

Ở bể cây, nước đục còn có thể do cá đào bới lớp nền mịn màu tối. Trường hợp này cũng cần thêm lọc cơ học, không phải do cây hay phân.

Dựng lọc thùng phuy với xô bông lọc

Cấu tạo gồm các thùng phuy chứa vật liệu vi sinh đặt cao, bơm đẩy nước từ bể lên, nước chảy tràn qua ống về lại bể. Phần lọc thô là một chiếc xô nhỏ đặt ngay trên miệng thùng.

1. Lấy xô nhựa khoảng 19 lít, khoan nhiều lỗ dưới đáy.
2. Khoan thêm một hàng lỗ quanh thành xô. Khi bông bị nghẹt, nước sẽ thoát ra lỗ hông vào thùng chứ không tràn ra sàn. Nước ra lỗ hông vẫn đi qua vật liệu vi sinh nên vẫn được lọc.
3. Lót bông lọc vào đáy xô.
4. Đặt xô lên trên lớp vật liệu sứ vi sinh. Xô không đè sức nặng lên vật liệu nên không làm nén vật liệu. Mỗi thùng chứa khoảng 75 đến 95 lít sứ, tổng cả hệ khoảng 190 lít. Nên dùng vật liệu đã chạy vi sinh sẵn.
5. Gắn một co chữ Y ở đầu ống bơm để chia nước ra hai nhánh. Nước sẽ rải đều lên bông, không dội mạnh vào một chỗ.
6. Cho nước chảy tràn qua ống về bể. Hệ trong bài có bốn đầu hồi về, chia đều hai bên bể.

Cách hút nước từ bể cũng đáng học. Ống thoát được âm sẵn dưới đáy, giấu sau tấm phông nền. Phông không dán silicon chết mà kê cao hơn đáy khoảng 0,5 đến 1 cm. Nước được hút qua khe hở ở chân phông và khắp phía sau phông. Nhờ vậy bể không có thiết bị nào lộ ra.

Những điểm giúp hệ lọc an toàn và êm

• Đầu ra ngập dưới mặt nước: nước vào bể gần như không có tiếng. Khi mất điện thì thùng không bị rút cạn, nước vẫn nằm yên trong thùng.
• Thùng đặt cao như lọc tràn trên: bể lớn bay hơi rất nhiều. Nếu có ngăn bơm riêng đặt thấp, đi vắng vài ngày ngăn đó có thể cạn và cháy bơm. Đặt thùng cao thì không cạn được.
• Dùng toàn ống cứng: ít mối nối mềm thì ít chỗ rò.
• Bỏ ngăn khô thừa: nối bơm thẳng vào đường thoát của bể, không cần thêm thùng chỉ để đặt bơm hồi.
• Tiếng ồng ọc ở ống tràn: có thể bịt nắp ống rồi khoan một lỗ nhỏ trên nắp cho bớt ồn.

Bảo trì và chi phí bông lọc

Việc chăm hệ này rất nhẹ. Cứ vài ngày bạn rút miếng bông bẩn ra và lót miếng mới vào. Mỗi lần chỉ cần miếng khoảng 30 × 30 cm. Một cuộn bông khoảng 7,4 m² đủ thay chừng 20 lần cho mỗi thùng. Nếu thay ba ngày một lần, một cuộn dùng được khoảng hai tháng. Nếu một tuần mới thay thì có thể kéo được tới năm tháng.

Khi bông nghẹt tới mức nước trào ra lỗ hông xô, đó là lúc phải thay. Bể chạy kiểu này có thể không cần hút đáy. Việc còn lại là cho ăn, thay nước, và về sau có thể gắn thêm hệ nhỏ giọt tự động thay nước qua các thùng.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo lại bể theo kích thước trong và mực nước thật, tính ra số lít thật.
2. So tổng lưu lượng bơm với số lít đó. Bể cá lớn ăn nhiều nên nhắm khoảng 4 vòng mỗi giờ.
3. Nếu nước đục mà cá vẫn khỏe, thêm một lớp bông lọc ở đầu vào của lọc trước khi đổi cả hệ thống. Một chiếc xô khoan lỗ là đủ để thử.
4. Kiểm tra đầu hồi đã ngập dưới mặt nước chưa, và tính trước chuyện gì xảy ra khi mất điện hay khi nước bay hơi.