Tự làm lọc tràn wet/dry bằng mica: tính thể tích, thiết kế và dán

Lọc tràn wet/dry là kiểu lọc mà nước từ bể chính tràn xuống, nhỏ giọt qua một tháp bio ball nằm phơi ngoài không khí, rồi đi qua các ngăn vật liệu lọc trước khi bơm đẩy ngược lên bể. Mua sẵn thì đắt, và kích thước thường không vừa tủ. Tự làm bằng mica (acrylic) thì chủ động hơn nhiều, nhưng phải tính toán trước. Sump nhỏ quá thì tràn sàn mỗi lần cúp điện. Dán ẩu thì rò nước hoặc bung mối.

Bài này đi theo đúng trình tự làm một bộ wet/dry bằng mica: tính dung tích sump, tính lượng vật liệu lọc, vẽ thiết kế, chọn mica, xử lý cạnh, dán và lắp các chi tiết bên trong.

Sump cần lớn bao nhiêu

Đây là bước quan trọng nhất và hay bị bỏ qua. Khi cúp điện, hoặc khi bạn tắt bơm để thay nước hay vệ sinh, toàn bộ phần nước đang được bơm lên bể chính sẽ chảy ngược xuống sump. Sump phải chứa nổi lượng nước đó.

Tùy kiểu hộp tràn, nhưng có một quy tắc dễ nhớ: lớp nước khoảng 2,5 cm trên cùng của bể chính sẽ chảy xuống sump. Cách tính như sau:

1. Lấy chiều dài nhân chiều rộng bể chính (tính bằng cm), nhân tiếp với 2,5 cm.
2. Chia kết quả cho 1000 để ra số lít nước sẽ tràn xuống.
3. Nhân đôi con số này để ra dung tích sump tối thiểu.

Phải nhân đôi vì sump bình thường chỉ chạy khoảng một nửa, có khi thấp hơn tùy thiết kế. Ví dụ bể chính xả xuống khoảng 38 lít khi cúp điện. Sump đang chứa sẵn khoảng 38 lít, cộng thêm 38 lít đổ xuống, vậy bạn cần sump khoảng 76 lít. Nếu được thì lên hẳn khoảng 95 lít cho chắc. Dư một chút thể tích bao giờ cũng an toàn hơn thiếu.

Cần bao nhiêu bio ball

Nhiều loại vật liệu lọc ghi thông số theo dung tích bể, và con số này dễ gây hiểu nhầm. Bio ball hay được quảng cáo là 1 lít đủ cho 35 lít nước. Nhưng 35 lít nước trống thì chẳng có ý nghĩa gì. Thứ quyết định là trong nước có bao nhiêu cá và cá ăn bao nhiêu.

Một tỉ lệ dễ dùng hơn là 1 lít bio ball cho khoảng 15–20 lít nước bể. Mức này dư ra một khoảng an toàn, và gần như nuôi gì cũng đủ. Tính xong lượng vật liệu, bạn quay lại xem sump đã đủ chỗ chứa chưa. Có khi phải tăng kích thước sump để nhét thêm vật liệu, có khi không cần.

Vẽ thiết kế và đường đi của nước

Trước khi cắt mica, nên vẽ sơ đồ ra. Một phần mềm vẽ đơn giản như Paint là đủ, chỉnh sửa cũng dễ. Trên sơ đồ, dùng mũi tên đánh dấu hướng nước chảy. Một thiết kế cơ bản đi như sau:

1. Nước từ ống xả bể chính đổ vào khay nhỏ giọt (drip plate) trên đỉnh tháp.
2. Nước nhỏ giọt qua tháp bio ball.
3. Nước chui dưới tấm vách ngăn (baffle) thứ nhất.
4. Nước đi ngược lên qua miếng bông lọc và lớp sứ lọc, rồi tràn qua vách ngăn thứ hai.
5. Nước vào ngăn bơm và được đẩy ngược lên bể chính.

Có sơ đồ rồi thì bạn biết cần bao nhiêu tấm, mỗi tấm kích thước bao nhiêu, vách nào kê hở đáy, vách nào sát đáy.

Chọn mica và mua cho đỡ tốn

Độ dày mica phụ thuộc chiều cao sump. Với sump cao khoảng 30 cm, mica 6 mm là đủ. Có hai loại mica chính:

Sump ép đùn 6 mm cao 30 cm mà chỉ chạy mực nước khoảng 15 cm thì hoàn toàn an toàn. Khi cúp điện, mực nước dâng thêm vài cm nhưng không bao giờ chạm 30 cm.

Hỏi giá cả tấm mica trước, rồi vẽ sơ đồ cắt để xếp các mảnh sao cho tận dụng tối đa một tấm. Mua nguyên tấm thường rẻ hơn mua lẻ khá nhiều. In sơ đồ cắt ra, đưa cho tiệm mica cắt giúp. Nên nhờ họ cắt vì cạnh phải thẳng. Họ cắt hỏng hay lệch thì họ tự thay tấm khác. Bạn tự cắt hỏng thì phải bỏ tiền mua thêm. Nhận hàng xong thì kiểm lại đủ các mảnh.

Xử lý cạnh mica trước khi dán

Bước này quyết định sump có rò hay không. Cạnh mica không được xử lý kỹ thì keo không ăn đều, mối dán dễ rò hoặc bung.

Cạnh mica mới cắt rất nhám, nhìn rõ vết lưỡi cưa. Bạn cần cạo cho phẳng mịn. Có thể dùng sống lưỡi cưa kéo dọc theo cạnh đến khi nhẵn. Tiện nhất là mua một cây dao cạo mica chuyên dụng, dễ dùng và cạo rất đều.

Không đánh bóng cạnh bằng lửa nếu cạnh đó sẽ được dán. Cạnh khò lửa trông trong và láng, nhưng gặp keo dán sẽ bị rạn chân chim (crazing). Đó là vô số vết nứt li ti trên bề mặt. Nó thường không làm mica yếu đi nhiều, nhưng có giảm phần nào độ bền và trông rất xấu.

Dán thân sump

Keo dán mica có hai kiểu nên chuẩn bị:

• Weld-On 4: lỏng như nước, dùng để dán mối chính.
• Weld-On 16: sệt như siro, dùng để trám những chỗ hở. Bôi dọc mép như bôi silicone. Không bắt buộc, nhưng nên có sẵn phòng khi mối ghép bị hở.

Các bước dán:

1. Giữ nguyên lớp nilon (hoặc giấy) bảo vệ hai mặt mica.
2. Ráp các tấm lại và dùng băng keo giữ cố định.
3. Bóc lớp bảo vệ ở sát mép nối ra một chút. Phần còn lại giữ nguyên để keo nhỏ lên mặt kính không làm hỏng mặt nhìn.
4. Dùng chai kim chạy dọc mép nối. Không cần bóp mạnh, keo sẽ tự ngấm vào khe nhờ hiện tượng mao dẫn.

Gọi là "hàn" vì keo làm mềm hai mép mica, hai mép hòa vào nhau. Khi dung môi bay hơi hết, hai tấm thành một khối liền. Lỡ nhỏ keo lên mặt kính thì cũng có cách xử lý, nhưng cứ cẩn thận ngay từ đầu cho nhẹ việc.

Làm tháp, khay nhỏ giọt và các vách ngăn

Thân sump xong thì làm các chi tiết nhỏ:

• Khay nhỏ giọt: giống một cái sump thu nhỏ, bốn vách và một đáy, dán y như thân sump. Đáy khoan lỗ đều nhau để nước rải đều xuống bio ball.
• Tháp bio ball: chỉ có bốn vách, không đáy. Vì không có đáy giữ khung nên phải dùng thước ê-ke canh cho các góc vuông 90 độ. Phía trên dán thanh đỡ để gác khay nhỏ giọt. Phía dưới dán thanh đỡ để gác tấm lưới nhựa (egg crate). Tấm lưới này đỡ bio ball, giữ cho bio ball lơ lửng trong tháp mà không rơi ra.
• Vách ngăn thứ nhất: kê hở đáy khoảng 2,5 cm để nước sau khi qua tháp chui xuống dưới.
• Vách ngăn thứ hai: dán sát đáy để nước phải tràn qua phía trên.
• Ngăn sứ lọc: dán các thanh đỡ cao khoảng 2,5 cm, gác lưới nhựa lên, rồi đổ sứ lọc lên trên. Nước đi từ dưới lên xuyên qua lớp sứ. Cách làm này chạy ổn.
• Bông lọc: dán vài thanh kẹp để giữ một miếng bông ngay trước lớp sứ, chặn bớt cặn trước khi nước vào sứ. Đây là phần lọc cơ học.

Cuối cùng đặt tháp vào trong sump, đặt cả bộ vào tủ dưới bể và dẫn ống xả từ bể chính vào đỉnh tháp. Trên khay nhỏ giọt có thể lót thêm bông lọc và mút để chặn cặn từ sớm. Đến đây lọc đã sẵn sàng chạy.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo dài và rộng bể chính, tính lượng nước tràn xuống khi cúp điện, rồi nhân đôi để ra dung tích sump.
2. Tính lượng bio ball theo tỉ lệ 1 lít cho 15–20 lít nước, kiểm tra sump có đủ chỗ không.
3. Vẽ sơ đồ dòng chảy và sơ đồ cắt trên một tấm mica nguyên, mang ra tiệm nhờ cắt.
4. Mua dao cạo mica và hai loại keo lỏng, keo sệt trước khi bắt tay vào dán.