Tự làm máy làm lạnh nước bể cá từ tủ lạnh mini cũ

Nhà ở vùng nóng thì có những tháng nước bể cứ ấm mãi, và nhiều người phải tính chuyện làm mát nước liên tục. Máy làm lạnh (chiller) bán sẵn cho bể khoảng 190 lít có giá từ chừng 500 USD trở lên. Với một tủ lạnh mini cũ và vài cuộn ống tưới vườn, bạn có thể tự làm một bộ làm lạnh dùng cho cỡ bể tương tự, tổng chi phí khoảng 100 USD và tốn ít điện hơn.

Bài này hướng dẫn từng bước: chuẩn bị tủ, luồn ống, nối với bể và cách chỉnh để nước đạt nhiệt độ mong muốn. Cách làm đơn giản, không cần đụng tới hệ thống gas hay mạch điện của tủ.

Máy làm lạnh tự chế hoạt động thế nào

Nguyên lý rất dễ hiểu. Bơm đẩy nước từ bể vào một cuộn ống dài đặt trong tủ lạnh, rồi nước theo ống chảy ngược về bể. Trong lúc đi qua ống, nước nhả nhiệt cho khí lạnh trong tủ.

Nước càng nằm lâu trong tủ thì ra càng mát. Thời gian đó tùy vào hai thứ: chiều dài ống trong tủ và tốc độ nước chảy. Vì thế ống càng dài càng tốt, còn lưu lượng bơm chính là cái núm để chỉnh nhiệt độ.

Cần chuẩn bị những gì

• Tủ lạnh mini: loại này dễ kiếm, rẻ, dễ làm và trông cũng ổn. Tủ cũ mua lại trên các trang rao vặt có khi chỉ khoảng 30 USD. Mua mới cũng chỉ tầm 100 USD.
• Ống tưới vườn: ống này cứng, rẻ và cách nhiệt tốt hơn nhiều loại ống khác. Ống nào rẻ nhất cũng dùng được, miễn là đủ dài. Nên bắt đầu với ít nhất khoảng 30 m, ví dụ hai cuộn mỗi cuộn khoảng 15 m.
• Máy khoan và mũi khoan dẹt (spade bit): cỡ mũi nhỏ hơn đường kính ngoài của ống một chút.
• Silicon, có thể thêm keo bọt nở (expanding foam) nếu muốn cách nhiệt chỗ ống xuyên qua vỏ tủ tốt hơn.
• Bơm nhỏ hoặc powerhead, ống nối PVC và một van bi để chỉnh dòng.

Chuẩn bị tủ lạnh

1. Lấy hết đồ bên trong ra: vỉ, khay và các cửa nhỏ.
2. Phần lớn tủ mini có một ngăn đá nhỏ bên trong. Bạn tháo cửa ngăn đá ra để khí lạnh tỏa đều khắp tủ.
3. Không tháo khay ngăn đá. Đây là bộ phận tạo ra khí lạnh, gỡ nó đi thì tủ hết lạnh.
4. Giữ nguyên bộ điều nhiệt (thermostat) của tủ. Sau này bạn còn dùng nó để tinh chỉnh.

Luồn ống vào tủ

1. Xả nước qua ống vài phút để trôi bụi và cặn bên trong. Ống tưới vườn không phải loại sản xuất riêng cho bể cá, nên làm bước này cho yên tâm hơn. Nếu tìm được ống ghi rõ dùng cho nước uống thì càng tốt.
2. Đừng gỡ cuộn ống ra. Để nguyên cuộn thì ống không bị gập, mà cuộn sẵn lại vừa gọn trong tủ.
3. Đặt thử cuộn ống vào tủ xem có vừa không trước khi cắt hay khoan.
4. Nếu dùng hai cuộn, cắt bỏ một đầu nối của mỗi cuộn, nhớ cắt hai đầu khác loại nhau. Hai đầu nối còn lại vặn vào nhau ở giữa để thành một đường ống dài. Nếu chỉ có một cuộn dài thì cắt bỏ cả hai đầu.
5. Khoan hai lỗ cho ống vào và ống ra. Vị trí nào cũng được, chỉ tránh mặt sau và nóc tủ. Hai chỗ đó khó làm hơn, và có nguy cơ khoan trúng bộ phận không nên đụng tới.
6. Luồn hai đầu ống qua lỗ. Mũi khoan nhỏ hơn ống một chút thì ống sẽ ôm khít vào vỏ tủ. Nếu thấy lỏng, bơm silicon cố định lại. Keo bọt nở cách nhiệt tốt hơn silicon một chút nhưng tốn thêm tiền, không bắt buộc.

Xong phần ống, bạn cắm điện, vặn bộ điều nhiệt về mức lạnh nhất và cho tủ chạy không ít nhất 24 giờ để tủ lạnh sâu trước khi nối vào bể.

Nối máy làm lạnh với bể

Bể mỗi người một kiểu, nên phần này tùy bạn xoay xở. Có ba cách thường gặp:

Chỉnh nhiệt độ nước

Nhiệt độ không chỉnh một lần là xong. Bạn phải theo dõi nhiệt kế qua nhiều giờ rồi điều chỉnh dần cho tới khi nước bể đứng ở mức mình cần.

• Giảm lưu lượng bơm: nước nằm trong tủ lâu hơn nên ra lạnh hơn.
• Tăng lưu lượng: nước đi qua nhanh, ít được làm mát, bể ấm lên.
• Van bi ở ống ra: nên coi đây là phần phải có. Thiếu nó thì rất khó chỉnh nhiệt độ cho chính xác.
• Bộ điều nhiệt của tủ: vặn lên xuống để tinh chỉnh thêm.

Con số khoảng 190 lít chỉ là mức tham khảo. Bộ này dùng được cho bể tới cỡ đó hay không còn tùy bạn cần nước lạnh tới đâu. Nếu chỉ cần hạ nhẹ thì có thể nó vẫn chạy được với bể lớn hơn. Nếu cần nước rất lạnh thì nên dùng cho bể nhỏ hơn hoặc thêm ống vào tủ.

Bắt đầu từ đâu

1. Tìm một tủ lạnh mini cũ còn chạy tốt và đo lòng tủ xem nhét vừa bao nhiêu ống.
2. Mua ít nhất khoảng 30 m ống, xả sạch rồi đặt thử vào tủ trước khi khoan.
3. Cho tủ chạy không 24 giờ ở mức lạnh nhất trong lúc bạn tính cách nối với bể, ưu tiên chạy từ sump nếu bể có sẵn.
4. Lắp van bi ở đường ra ngay từ đầu, rồi chỉnh dòng từng chút và theo dõi nhiệt kế.