Vệ sinh kính bể cá: cạo rêu, tẩy vết vôi trắng và xóa vết xước

Là gì, vì sao cần

Kính bể bẩn theo ba kiểu chính. Mặt trong bị rêu bám. Mặt ngoài dính dấu tay và bụi. Dọc mép nước có một lớp cặn trắng, đó là vôi: khoáng chất còn đọng lại trên kính khi nước bay hơi.

Chuyện khó chịu hơn là kính bị xước. Thủ phạm thường là sỏi nền cọ vào kính, miếng chà kim loại và những lần va chạm vô ý. Cát hay sạn kẹt trong miếng nam châm lau kính có thể để lại vết xước vĩnh viễn. Một số loại cát màu tối có lẫn hạt nhiễm từ, vì vậy bạn cần cẩn thận hơn khi đưa nam châm lại gần nền.

Acrylic mềm hơn kính nên dễ xước hơn. Vết xước ở mặt ngoài cũng dễ xử lý hơn vết ở mặt trong. Muốn sửa mặt trong, có khi bạn phải bắt cá ra và rút hết nước.

Cạo rêu mặt trong

1. Lau kính mặt trong trước khi thay nước. Rêu bong ra sẽ theo nước cũ đi ra ngoài.
2. Kiểm tra miếng đệm của nam châm lau kính xem có dính cát sạn không. Lần nào dùng cũng nên xem.
3. Kéo nam châm chậm, theo đường thẳng để không sót chỗ rêu nào.
4. Những góc bể, đường sát mặt nền và chỗ nam châm không với tới thì dùng dao cạo cầm tay.
5. Rêu bình thường thì dùng lưỡi nhựa. Lưỡi kim loại chỉ dùng trên bể kính và chỉ khi gặp vết bám cứng đầu.
6. Với rêu chấm xanh (green spot algae) trên kính, bạn giữ lưỡi dao áp phẳng vào kính, nghiêng một góc thấp để lưỡi không cày vào mặt kính.

Nam châm phải đúng với độ dày kính bể của bạn. Nam châm làm cho kính mỏng hơn sẽ hít yếu trên kính dày và dễ trượt.

Lưỡi dao cùn có thể làm xước kính. Thấy lưỡi bắt đầu kéo không còn trơn thì bạn thay lưỡi mới.

Lau mặt ngoài

1. Phần lớn trường hợp chỉ cần một khăn microfiber ẩm là sạch dấu tay và bụi.
2. Lau lại lần cuối bằng khăn khô.
3. Nếu dùng nước lau kính, bạn xịt lên khăn chứ đừng xịt thẳng lên kính. Như vậy nước xịt văng ra không thể nhỏ vào bể qua khe nắp.

Tẩy vết vôi trắng

1. Đắp một miếng khăn thấm giấm trắng lên vết ố, giữ 10–15 phút rồi lau hoặc cạo đi. Vết cứng đầu thì làm lại.
2. Với lớp vôi cũ và dày, bạn đắp giấm cho mềm trước, rồi cạo bằng lưỡi dao với góc nghiêng thấp. Cách cạo bằng dao này chỉ dành cho bể kính.

Các nguồn ghi khác nhau về độ đậm của giấm. Một nguồn hướng dẫn dùng giấm trắng nguyên chất để đắp vết ố. Nguồn khác dặn chỉ dùng giấm trắng đã pha loãng để vệ sinh bể. Nguồn này cũng nói các loại giấm khác có thể lẫn tạp chất như men hoặc sulfite.

Giấm làm thay đổi pH của nước. Cá có thể bị stress, hỏng lớp nhớt hoặc chết. Vì vậy khi tẩy vôi ở mặt trong, bạn bắt cá ra trước và cho vào một bể tạm đã chuẩn bị sẵn. Sau đó rửa sạch mọi vết giấm rồi mới cho nước vào lại.

Các chất tẩy cặn vôi dùng cho nhà tắm hay bồn rửa đều độc với cá. Tuyệt đối không dùng chúng cho bể.

Xóa vết xước

Một số vết xước rất mờ. Bạn nên thường xuyên soi các mặt kính dưới ánh sáng tốt. Để đoán độ sâu, bạn rà móng tay qua vết xước. Nếu móng bị vướng thì nhiều khả năng vết xước đã quá sâu để đánh bóng cho dễ.

Bể kính, vết xước nhẹ:

1. Lau sạch chỗ xước bằng khăn mềm ẩm.
2. Thoa kem đánh bóng, xoa nhẹ theo vòng tròn.
3. Rửa sạch, rồi làm lại nếu cần.

Bạn cũng có thể dùng cerium oxide. Pha bột với nước thành hỗn hợp loãng rồi đánh bằng miếng pad. Trong lúc đánh, xịt thêm nước hoặc hỗn hợp để kính không bị nóng. Cerium oxide chỉ dùng cho kính, không dùng cho acrylic.

Bể kính, vết xước sâu: chà bằng giấp nhám chịu nước thật mịn kèm kem đánh bóng. Bắt đầu từ độ nhám mịn nhất và chỉ chuyển sang loại thô hơn khi cần. Vết nứt, hoặc vết xước sâu đánh mãi không hết, thì nên nhờ thợ chuyên.

Bể acrylic, vết xước nhẹ:

1. Lau sạch chỗ xước.
2. Thoa thuốc xóa xước dành cho acrylic theo vòng tròn.
3. Đánh bóng lại bằng một khăn mềm sạch khác.

Bể acrylic, chà nhám rồi đánh bóng: với acrylic, bạn chà nhám trước rồi dùng kem đánh bóng nhựa. Bộ nhám Micro-Mesh cho acrylic đi lần lượt các độ 1800, 2400, 3200, 4000, 6000 và 8000, kết thúc ở 8000. Chọn độ bắt đầu theo vết xước:

• Xước rất mịn: bắt đầu từ 4000 hoặc 6000.
• Xước sợi tóc và vết cọ nhẹ: bắt đầu từ 2400 hoặc 3200.
• Xước mà móng tay cảm nhận được: bắt đầu bằng giấy nhám ướt/khô 320.

Khi chà acrylic, bạn chà theo đường thẳng, không chà vòng tròn. Mỗi lần đổi độ nhám thì xoay hướng chà 90°. Chà trải rộng ra khoảng 10 đến 15 cm, đừng chà dồn một chỗ. Mỗi lần làm khoảng 1 đến 0,1 m², các vùng chồng lên nhau một chút. Chà ướt cho bề mặt đẹp nhất.

Với bộ đánh bóng Novus cho acrylic, bạn bắt đầu bằng loại nhẹ nhất mà vẫn có tác dụng: #1, rồi #2, vết sâu hơn mới dùng #3. Đánh theo hướng vuông góc với vết xước, cuối cùng hoàn thiện bằng #1. Loại #2 và #3 nên thử trước ở một chỗ khuất.

Làm ở mặt trong bể acrylic: các nguồn nói khác nhau.

• Nhà sản xuất Micro-Mesh cho biết vật liệu nhám của họ dùng được trong bể khi vẫn còn nước và cá. Tuy vậy, bụi acrylic có thể làm bẩn nước, nên họ khuyên rút nước và bắt cá ra trước. Kem chống tĩnh điện của bộ này chỉ dùng ở mặt ngoài. Thoa xong phải lau đi nhanh, không để kem khô trên bề mặt.
• Về Novus, một câu trả lời của nhân viên BRS nói chỉ dùng ở mặt ngoài khi bể đang có nước, còn mặt trong thì chỉ khi bể đã cạn và khô. Một câu trả lời khác cũng của nhân viên BRS lại nói dùng trong bể vẫn an toàn nếu rửa và lau sạch kỹ trước khi set bể.

Với vết xước ở mặt trong, WikiHow cho rằng tốt hơn là để yên và xoay bể sao cho vết xước ít lộ ra, thay vì đánh bóng.

Sai lầm hay gặp

• Dùng nước lau kính gia dụng ở mặt trong bể. Amoniac và chất hoạt động bề mặt trong đó độc với cá và tép, ốc.
• Dùng miếng mút rửa bát đã dính xà phòng hay nước rửa chén. Cặn còn lại có thể làm chết cá.
• Dùng lưỡi dao cạo, dao cạo kim loại hay miếng chà Scotch-Brite xanh trên acrylic. Chúng làm xước acrylic.
• Không đọc kỹ dụng cụ trước khi dùng cho bể acrylic. Ví dụ, dao cạo Tetra GS 45 có lưỡi thép không gỉ và không hợp với bể nhựa hay acrylic. ADA Pro Razor chỉ dành cho bể kính, không bao giờ dùng cho acrylic.
• Để giấm nhỏ vào bể đang có nước. Giấm làm tụt pH.
• Để vết ố quá lâu. Vết càng để lâu càng khó tẩy.
• Dùng miếng chà kim loại hoặc dụng cụ nhám để chà các mặt bể.
• Châm bù nước bay hơi bằng nước chưa xử lý. Mỗi lần châm lại thêm khoáng vào bể, và vết ố nước cứng cứ thế dày lên.

Phòng xước và phòng vôi

• Dùng miếng mút hoặc miếng lau không nhám làm riêng cho bể cá. Đụng vào đồ trang trí thì nhẹ tay. Lau thường xuyên để không bao giờ phải chà mạnh.
• Bể acrylic: dùng dao cạo nhựa, thẻ nhựa (kiểu thẻ ngân hàng) hoặc miếng lau an toàn cho acrylic. Nam châm phải ghi rõ dùng được cho acrylic, và bạn kiểm tra sạn trên nam châm còn kỹ hơn bể kính.
• Lớp lưới nhựa bọc nam châm sẽ giữ cát lại trong các rãnh, nên cát không chạm vào mặt bể. Lưới mòn thì thay.
• Châm bù nước bay hơi đều đặn và đo GH, KH để hạn chế vôi.

Lịch gợi ý:

Việc	Tần suất
Lau kính mặt trong	1–2 lần mỗi tuần
Lau kính mặt ngoài	Khoảng mỗi tuần một lần
Tẩy vết ố nước cứng	Mỗi tháng

Kiểm tra lại

• Trước khi lau: miếng nam châm sạch sạn chưa, lưỡi dao còn bén không, dụng cụ có hợp với loại bể (kính hay acrylic) không.
• Sau khi tẩy vôi bằng giấm: mọi vết giấm đã rửa sạch chưa rồi mới cho nước vào và thả cá lại.
• Thỉnh thoảng soi kính dưới ánh sáng tốt để phát hiện sớm những vết xước mờ.
• Nước máy có chloramine thì để lắng không làm mất được. Khi chloramine phân hủy, dù tự nhiên hay do thuốc khử clo, nó sẽ nhả ra amoniac.

Ở Việt Nam

Ở các shop trong nước, dao cạo rêu hình lưỡi dao thường có tên "dụng cụ vệ sinh tảo". Ống hút đáy để thay nước thì có tên "Ống Hút Cặn Thay Nước Cho Bể Cá". Một số blog của shop còn nhắc đến "bột tẩy rửa kính bể cá đa năng". Thông tin hiện có không cho biết loại bột này chứa gì và có an toàn với cá hay không. Bạn đừng mặc định là dùng được trong bể đang nuôi cá. Riêng các chất tẩy cặn vôi dùng cho nhà tắm, bồn rửa thì chắc chắn độc với cá.