Vì sao tép của bạn không sinh sản?

Nuôi tép là thú chơi đáng bỏ công, người trẻ hay người lớn tuổi đều chơi được. Phần lớn tép cảnh nhỏ khá dễ chăm và cũng dễ cho đẻ, vì vậy người nuôi ngày càng đông. Dù vậy, không phải lúc nào mọi chuyện cũng suôn sẻ. Có đàn mãi không chịu đẻ, có đàn đang đẻ đều thì ngưng hẳn. Vì sao lại thế?

Tép không đẻ trong bể có thể do rất nhiều nguyên nhân. Đó có thể là thông số nước sai hoặc dao động, tép bị căng thẳng, cho ăn không hợp lý, bệnh tật, tuổi, tỷ lệ đực cái, hoặc nuôi nhầm loài. Phần lớn trường hợp là do vài nguyên nhân trong số này cộng lại.

Vì thế, câu hỏi "sao tép mình không đẻ" không có câu trả lời đơn giản. Bể nào cũng phải xem riêng thì mới tìm ra cách sửa.

Phần dưới đây lần lượt đi qua từng yếu tố ảnh hưởng đến chuyện sinh sản của tép và cách xử lý. Trước hết là những nguyên nhân hay gặp nhất.

10 lý do khiến tép không sinh sản

• Thông số nước sai
• Bể chưa trưởng thành
• Thông số nước không ổn định
• Thay nước nhiều
• Các yếu tố gây căng thẳng
• Chế độ ăn không phù hợp
• Bệnh và ký sinh trùng
• Tuổi
• Tỷ lệ đực/cái
• Nuôi nhầm loài

1. Thông số nước sai

Bạn cần tìm hiểu thật kỹ loài tép mình đang nuôi. Tốt nhất là nắm hết những gì chúng cần ở môi trường sống:

• Tìm hiểu khoảng pH, KH, GH, TDS và nhiệt độ hợp với nước bể tép.
• Nếu mới mua tép, bạn nên hỏi người bán vài câu về nguồn gốc của đàn. Tép có phải sinh ra trong bể nuôi không? Nếu đúng vậy thì người ta đã cho loài này đẻ trong bể bao lâu rồi? Đây là thế hệ thứ nhất, thứ hai hay thứ mấy? Trước giờ chúng sống ở thông số nào? Trả lời được mấy câu này, bạn sẽ hình dung ra thông số tốt nhất cho tép của mình. Rất có thể đàn tép đã quen với nước có thông số không "lý tưởng" lắm.

Thông số nước sai gây hại cho tép theo nhiều cách, và đẻ kém (hoặc rớt trứng) là một trong số đó. Nước và môi trường đúng yêu cầu là nền tảng để tép sinh sản. Ngoài ra, bạn nhớ kiểm tra cho chắc là bể đã cycle xong!

Cycle bể là quá trình đưa hệ sinh thái trong bể về trạng thái an toàn, không còn độc với tép. Muốn vậy, bể phải có một hệ vi sinh lọc đang hoạt động. Hệ vi sinh này phân hủy các hợp chất nitơ độc (amoniac và nitrit) rồi chuyển chúng thành dạng ít độc hơn (nitrat).

Chu trình nitơ là quá trình QUAN TRỌNG NHẤT trong bể.

2. Bể chưa trưởng thành

Nhiều bài viết và hướng dẫn bảo rằng cycle xong là thả tép được ngay.

ĐỪNG làm vậy!

Đây là một trong những lỗi người mới nuôi tép hay mắc. ĐỪNG vội thả tép vào bể. Nhiều loài quá nhạy cảm, không chịu nổi chuyện đó, và hậu quả là chúng đẻ kém.

Vậy phải làm sao?

Bạn hãy để bể trưởng thành thêm một thời gian. Bể trưởng thành là bể đã chạy êm, thông số nước ổn định và không gặp trục trặc gì.

Cycle xong rồi thì phải chờ bao lâu bể mới trưởng thành?

Thường phải mất ít nhất 4-5 tuần. Trong thời gian đó, bể sẽ hình thành một hệ sinh thái ổn định, có màng vi sinh (biofilm) và tảo cho tép gặm.

3. Thông số nước không ổn định

Có một điều bạn phải nhớ. Ổn định là chìa khóa để tép sinh sản! Nhấn mạnh bao nhiêu lần cũng không thừa.

ĐỪNG mù quáng chạy theo những con số bài nào cũng khuyên. Hãy để ý chính cái bể của bạn!

Tép cảnh nhỏ không thích thay đổi. Quy tắc này đáng khắc vào đá!

Thông số nước mà lên xuống thất thường thì khả năng tép không chịu đẻ là cực kỳ cao!

Đôi khi thông số ổn định, dù chưa tối ưu, vẫn tốt hơn thông số lý tưởng mà lúc nào cũng dao động.

4. Thay nước nhiều

Bể tép không nên thay nước nhiều. Thay nước có thể ảnh hưởng thẳng đến chuyện sinh sản của tép.

Kể cả khi nước mới không có hóa chất độc, thay nhiều nước một lúc vẫn làm thông số trong bể thay đổi. Vấn đề chính nằm ở đó. Nhớ nhé, ổn định là chìa khóa!

Tệ hơn, với tép thì sự thay đổi này đến rất đột ngột. Tác hại khá lớn:

• Tép bị căng thẳng.
• Tép lột xác trục trặc (hiện tượng "vòng trắng tử thần").
• Tép lột xác sớm, có thể rớt trứng, nặng thì chết.

Thay nước nhiều có thể khiến tép đẻ ít đi, thậm chí không đẻ.

5. Các yếu tố gây căng thẳng

Tép cảnh nhỏ khá nhạy cảm và dễ bị căng thẳng. Bạn cùng bể không hợp, thả tép mà không cho làm quen nước (acclimation) đúng cách, nước kém chất lượng, thậm chí cho ăn quá nhiều cũng có thể khiến tép căng thẳng.

Tép có thể chịu được một tác nhân gây căng thẳng trong thời gian ngắn. Nhưng nếu nhiều tác nhân cùng kéo dài thì chắc chắn tép sẽ yếu đi, chậm lớn, lột xác có vấn đề, và sinh sản cũng trục trặc theo.

Bạn nên rà lại những thứ có thể làm tép kém đẻ và giảm tỷ lệ thụ tinh, rồi chỉnh lại khi cần để tép đẻ tốt hơn.

Tép bớt căng thẳng thì sống khỏe hơn và cũng đẻ tốt hơn.

Cũng nên biết là tép con thường ở yên chỗ nở ra trong vài ngày, và phần lớn thời gian chúng trốn rất kỹ. Có thể tép của bạn đã đẻ rồi mà bạn chưa thấy thôi.

6. Chế độ ăn không phù hợp (thiếu ăn và cho ăn quá nhiều)

Cho ăn không hợp lý cũng là một lý do khiến tép không đẻ.

Ai cũng biết tép cảnh nhỏ là loài ăn tạp, chuyên nhặt xác và thức ăn vương vãi. Chúng là đội dọn bể tuyệt vời, chất hữu cơ gì rơi xuống đáy cũng ăn. Vậy sao phải bận tâm chuyện chúng ăn gì?

• Thiếu ăn

Vì sống kiểu nhặt nhạnh nên tép không ăn mãi một món mỗi ngày. Một khẩu phần nhiều thành phần đa dạng cũng quan trọng không kém để tép đủ chất, sống lâu và khỏe. Vì vậy chuyện ăn uống ảnh hưởng thẳng đến tốc độ sinh sản.

Tép đói sẽ không đẻ.

Muốn tép đẻ tốt hơn, bạn cần cho chúng ăn cân bằng. Có vậy tép mới đủ vi chất, vitamin và khoáng mà cơ thể cần, kể cả để tạo trứng.

Nếu bể chưa trưởng thành, chưa có đủ tảo và màng vi sinh để tép lớn, bạn cần cho ăn thêm thức ăn mua sẵn.

• Cho ăn quá nhiều

Vấn đề tiếp theo là cho ăn quá nhiều. Thực ra chuyện này còn tệ hơn thiếu ăn nhiều. Tép nhịn vài ngày vẫn sống khỏe, phải nhịn lâu hơn thế thì sức khỏe mới bắt đầu sa sút. Ngược lại, cho ăn quá nhiều là một trong những nguyên nhân hàng đầu làm tép cảnh nhỏ chết.

Cho ăn dư làm nước xấu đi, gây nhiễm trùng và bệnh, nói chung đẩy tép vào nguy cơ mắc bệnh nặng. Tất cả những thứ đó đều làm tép kém đẻ và giảm tỷ lệ thụ tinh.

7. Bệnh và ký sinh trùng ở tép

Bạn cần biết là tép cũng có thể bị bệnh hoặc bị ký sinh trùng tấn công. Một số sinh vật bám ngoài (epibiont), bệnh do vi khuẩn và bệnh do nấm cực kỳ nguy hiểm với tép.

Thường thì tép bệnh sẽ không đẻ. Hệ miễn dịch của chúng đang dồn sức để sống sót, nên cơ thể không còn sức cho chuyện gì khác, kể cả sinh sản.

Có trường hợp tép còn không giao phối được về mặt thể chất. Chẳng hạn, Cladogonium ogishimae hoặc Ellobiopsidae xâm nhập vào cơ phần bụng và khiến tép không giao phối được.

8. Tuổi

Tùy nhiệt độ, phần lớn các loài tép cảnh nhỏ trưởng thành lúc 75-80 ngày tuổi. Sau đó, nếu điều kiện tối ưu và được ăn đủ, tép sẽ sẵn sàng giao phối và sinh sản trong vòng 1 – 3 ngày.

Nếu tép của bạn chưa đẻ, rất có thể chúng còn quá non.

9. Tỷ lệ đực/cái

Khi đàn tép đông dần, đôi khi tỷ lệ đực cái bị lệch có thể khiến tép đẻ kém.

Kết quả thí nghiệm cho thấy giao phối nhiều lần ảnh hưởng lớn đến sức khỏe tép cái, làm tỷ lệ chết của chúng tăng 37%. Có hai lý do chính:

• Giữa số trứng tạo ra và lượng năng lượng bỏ ra để chăm trứng (cả nguồn lực cơ thể lẫn công chăm sóc của tép cái) có sự đánh đổi rất lớn.
• Tép cái phải lột xác trước khi giao phối. Lúc đó cơ thể nó mềm và dẻo, nhờ vậy mới thụ tinh được. Nhưng cũng chính lúc đó nó rất dễ tổn thương và hoàn toàn không có gì che chắn. Nếu có quá nhiều tép đực, chúng có thể dồn ép tép cái. Đang mềm yếu mà bị dồn như vậy thì tép cái cũng căng thẳng rất nhiều.

Ngược lại, nếu không đủ tép đực thì tỷ lệ giao phối thành công giảm và tép đẻ ít đi. Tép cái sẽ bỏ những trứng không thụ tinh, và bạn mất luôn một lứa tép con.

10. Nuôi nhầm loài

Tép cảnh gồm nhiều giống như Neocaridina, Caridina, Halocaridina, Atyopsis, Macrobrachium, Palaemonetes, v.v.

Tép khác giống không lai được với nhau. Các loài thuộc những giống khác nhau có họ hàng quá xa nên không thể lai chéo.

Thậm chí tép khác loài trong cùng một giống nhìn chung cũng không lai với nhau. Ví dụ:

• Tép Amano (Caridina multidentata),
• Tép Malawa (Caridina pareparensis, Caridina parvidentata),
• Tép mũi đỏ (Caridina gracilirostris),

và một số loài khác sẽ không lai với các loài còn lại trong giống Caridina.

Một điểm quan trọng nữa là có những loài tép nước ngọt cần nước mặn hoặc nước lợ thì mới nở được. Bạn cần tìm hiểu kỹ điều kiện ương nuôi phù hợp với chúng. Những loài này SẼ KHÔNG SINH SẢN trong bể nước ngọt.

Kết luận

Tép không đẻ hay ngưng đẻ thì cũng đừng nản! Thú chơi này đâu phải lúc nào cũng màu hồng, và đúng là ai cũng từng sai.

Bạn cần kiểm tra đi kiểm tra lại mọi thứ trong bể, và nên bắt đầu từ thông số nước với chuyện cho ăn. Phần lớn trường hợp tép không đẻ trong bể, thủ phạm chính nằm ở hai chỗ này.