Bể rêu hại nặng: tìm nguyên nhân và dọn cơ học trước khi dùng thuốc

Bể thủy sinh bị rêu hại phủ kín thì nhiều người nghĩ ngay tới chuyện lật bể làm lại cho nhanh. Thật ra bể vẫn cứu được, chỉ là tốn công và phải làm từ từ. Bài này đi qua những bước đầu: nhận mặt các loại rêu hại hay gặp, tìm xem bể đang sai ở đâu, rồi dọn cơ học để lấy bớt phần lớn rêu trước khi tính tới thuốc.

Bể dùng làm ví dụ ở đây khoảng 3 tháng tuổi, lọc mạnh, chỉ số nước đẹp. Dù vậy, bể bị bỏ bê cả tháng nên rêu hại tràn khắp lá, rêu cảnh và kính.

Những loại rêu hại hay gặp

Tảo nâu (brown algae, phần lớn là tảo silic) và rêu tóc (hair algae) là hai loại phổ biến nhất. Chúng hay xuất hiện ở bể mới set trong giai đoạn đầu, hoặc khi bể dư dinh dưỡng.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:49 Bể thủy sinh bị rêu hại mọc um tùm khắp hồ.
• Xem video từ ▶ 1:58 Rêu hại phủ xanh bể, bám dày trên lũa và đá.

Ngoài hai loại trên, người chơi còn hay gặp:

• Rêu chùm đen (black beard algae, BBA): loại rất cứng đầu.
• Rêu lông tơ (fuzz algae).
• Rêu đốm xanh bám kính (green spot algae, GSA).
• Rêu sừng hươu (staghorn algae).

Một bể đã bị nặng thường có nhiều loại cùng lúc chứ không chỉ một.

Vì sao không có cách diệt sạch rêu hại

Rêu hại sống lẫn trong bể cùng rêu cảnh, cây cắt cắm và dương xỉ. Muốn diệt rêu hại tận gốc thì gần như chắc chắn cây trong bể cũng chết sạch theo. Vì vậy không có cách nào xử lý dứt điểm trong một lần. Cách thực tế là giảm dần, loại bỏ dần qua nhiều đợt.

Đây cũng là lý do phòng rêu luôn dễ hơn chữa rêu. Để bể rơi vào cảnh rêu phủ kín rồi mới xử lý thì rất mệt.

Bể đang sai ở đâu

Trước khi ra tay dọn, nên xem lại ba nhóm nguyên nhân chính là chất lượng nước, ánh sáng và dinh dưỡng dư thừa. Lọc cũng đáng kiểm tra. Những lỗi hay gặp gồm:

Trong video

• Xem video từ ▶ 4:12 Hệ thống lọc ngoài và bình CO2 đặt trong tủ dưới bể thủy sinh.

• Đèn bật quá lâu. Bể ví dụ tăng đèn lên 10–12 tiếng mỗi ngày để cây mọc nhanh, và rêu bùng lên thấy rõ.
• Châm phân theo cảm tính. Phân châm vào không đo, không tính liều.
• Không thay nước. Bể bị bỏ cả tháng không thay.
• Lọc không đủ tải. Bể lớn hoặc bể nuôi nhiều cá mà lọc yếu thì hệ sinh thái dễ mất cân bằng, rêu hại có cơ hội bùng phát.

Ở bể ví dụ, lọc dư sức với nhiều thùng lọc mắc cả nối tiếp lẫn song song, vật liệu lọc đủ loại. Test nước cho ra pH 7,0, NH3/NH4 bằng 0, TDS khoảng 120–130. Các con số này đều ổn. Vậy thủ phạm không phải nước hay lọc mà là lịch chăm: đèn quá dài, phân châm bừa và lười thay nước.

Khi đã rõ nguyên nhân thì chỉnh lại đúng những thói quen đó. Dọn rêu xong mà vẫn giữ cách chăm cũ thì nhiều khả năng rêu sẽ mọc lại.

Ba hướng xử lý và làm theo thứ tự nào

Bể rêu nặng thường phải kết hợp cả ba cách:

Cơ học luôn làm trước. Lấy ra được càng nhiều rêu bằng tay thì lúc dùng thuốc càng đỡ nặng tay. Phần dưới tập trung vào khâu cơ học.

Dọn rêu bằng tay và dụng cụ

1. Gỡ rêu bám trên lá, rêu trôi lơ lửng trong nước và rêu bám kính. Dụng cụ có thể là panh, vợt, dĩa, hoặc tay không cũng được.
2. Dành đủ thời gian. Bể nặng có thể mất hàng tiếng đồng hồ chỉ cho bước này.
3. Cọ kính bằng nam châm cọ bể hoặc que cạo rêu inox để lấy sạch rêu đốm xanh và rêu lông tơ bám trên mặt kính.

Thay nước khi bể đang rêu nặng

Thay nước là bước cơ học rất quan trọng. Nước thay ra mang theo rêu hại, cặn bẩn, phân cá và xác cây, xác con vật đang phân hủy trong bể.

• Nắm rõ nguồn nước ở nhà mình trước khi thay nhiều, để không làm chết cây, cá.
• Thay nhiều nước một lúc có thể ảnh hưởng tới cá tép. Sau khi thay, nên dùng thêm dung dịch xử lý nước như Seachem Prime để khử clo và khử độc.

Sau khi vớt rêu, thay nước và cọ kính, bể ví dụ giảm được khoảng 60–70% lượng rêu hại. Có điều đó là phần dễ nhất.

Xử lý rêu hại lẫn trong rêu cảnh và cây

Phần khó nhằn nhất là rêu hại đã lẫn vào rêu cảnh và bám trên cây. Ở bể ví dụ, rêu tóc bám khắp dương xỉ, cây cắt cắm và cả kính. Phần này không vớt ra được, chỉ còn cách cắt.

1. Cắt tỉa những đoạn cây và mảng rêu cảnh đã lẫn quá nhiều rêu hại. Làm bước này trước khi dùng thuốc.
2. Có thể tỉa ngay trong lúc vớt rêu cho đỡ mất công.
3. Lá nhiễm quá nặng thì khó cứu, còn lá già thì giữ lại cũng không được gì. Cả hai loại nên cắt bỏ luôn.

Giữ cá và giảm đèn trong lúc xử lý

• Nếu được, bắt bớt cá ra chỗ khác trong thời gian xử lý. Thay nước liên tục và dùng thuốc dễ làm hao cá, nhất là cá yếu và cá nhạy cảm.
• Giảm đèn xuống khoảng 4–5 tiếng mỗi ngày trong thời gian trị rêu, rồi theo dõi bể.
• Khi bắt đầu dùng thuốc, có thể kết hợp tắt đèn và trùm chăn kín bể khoảng 2 ngày.

Đèn bật dài mà cây dùng không hết thì nhiều khả năng rêu hại hưởng phần dư. Cắt bớt giờ đèn là cách rẻ nhất để rêu chậm lại trong lúc dọn.

Bắt đầu từ đâu

1. Ghi lại giờ đèn, lượng phân đang châm và lần thay nước gần nhất. Test pH, NH3/NH4 và TDS để loại trừ khả năng do nước hay lọc.
2. Hạ đèn xuống 4–5 tiếng mỗi ngày ngay từ hôm nay.
3. Dành một buổi vớt rêu, cọ kính và thay nước, nhớ khử clo cho nước mới.
4. Tỉa phần cây và rêu cảnh nhiễm nặng, bắt bớt cá nhạy cảm ra trước khi tính tới thuốc diệt rêu.