ปลาไพค์เฮด

ปลาล็อตที่นำเข้าล่าสุดไม่มีปัญหาใด ๆ เลย ปลาไพค์เฮดตัวเต็มวัยยาวประมาณ 11-13 ซม. ล็อตนี้นำเข้าผ่านสิงคโปร์ ไม่ทราบแหล่งที่จับมา ซึ่งปลาไพค์เฮดล็อตนี้ไม่เพียงแข็งแรงเป็นพิเศษ แต่ยังมีสีสันโดดเด่นเป็นพิเศษอีกด้วย1

ขนาดตู้ปลาขั้นต่ำที่ควรพิจารณาคือ 120 × 30 × 30 ซม. หรือประมาณ 108 ลิตร2

• อุณหภูมิ: 22–26 °C
• ค่า pH: น้ำที่เป็นกรดเป็นเงื่อนไขจำเป็นในการเลี้ยงปลาชนิดนี้ ในธรรมชาติเคยพบในน้ำที่มีค่า pH เพียงแค่ 3.0 กว่า ๆ เท่านั้น ในตู้ปลาควรถือว่าค่า 6.0 เป็นค่าสูงสุดที่รับได้
• ความกระด้าง (GH): 0–10 dGH2

ปลานักล่าแบบซุ่มโจมตีชนิดนี้มักลอยตัวนิ่งอยู่บริเวณกลางน้ำถึงผิวน้ำ และจะอยู่สบายที่สุดเมื่อเลี้ยงในตู้ที่มีพืชลอยน้ำเป็นหย่อม ๆ ช่วยบังแสง การเลี้ยงให้ประสบความสำเร็จต้องจำลองสภาพน้ำดำที่เป็นกรดแบบในธรรมชาติด้วย ลองใช้ใยพีทเป็นวัสดุปูพื้น และใส่กิ่งไม้เล็กใหญ่จัดวางให้บางกิ่งโผล่พ้นผิวน้ำ ควรเว้นช่องว่างระหว่างฝาตู้กับผิวน้ำไว้หลายเซนติเมตร เพราะปลาชนิดนี้ไม่เพียงต้องการชั้นอากาศชื้นเหนือผิวน้ำ แต่ยังกระโดดเก่งมากด้วย การใส่ใบไม้แห้ง เช่น ใบบีช ใบโอ๊ก หรือใบหูกวาง จะช่วยเติมความเป็นธรรมชาติให้สมบูรณ์ และได้ตู้ที่ใกล้เคียงกับแหล่งอาศัยตามธรรมชาติของปลาชนิดนี้พอสมควร ปลาชนิดนี้ยังเติบโตได้ดีในตู้ไม้น้ำที่ปลูกหนาแน่น หากสภาพน้ำเหมาะสม ไม่ว่าจะจัดตู้แบบใด ควรให้น้ำเคลื่อนไหวน้อยที่สุด จึงควรตั้งระบบกรองให้ไหลค่อนข้างช้า การเปลี่ยนน้ำบางส่วนอย่างสม่ำเสมอเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อรักษาคุณภาพน้ำให้ดีอยู่เสมอตามที่ปลาต้องการ2

L. pulcher กินปลาเป็นอาหารหลักและขึ้นชื่อว่าฝึกให้เลิกกินอาหารมีชีวิตได้ยากมาก เป็นนักล่าที่ปรับตัวมาอย่างสมบูรณ์แบบสำหรับวิถีชีวิตเฉพาะของมัน มีขากรรไกรที่ยืดออกได้มากที่สุดชนิดหนึ่งในบรรดาปลาทั้งหมด สามารถยื่นปากออกไปได้ประมาณหนึ่งในสามของความยาวลำตัว ทำให้กินเหยื่อที่มีขนาดเกือบครึ่งหนึ่งของตัวเองได้ มันจะซุ่มรออยู่นิ่ง ๆ และพรางตัวได้แนบเนียน จนกว่าเหยื่อที่เหมาะสม (ซึ่งมักเป็นปลาขนาดเล็กกว่า) จะเข้ามาในระยะ แล้วพุ่งเข้าใส่ในพริบตา ฮุบเหยื่อผู้โชคร้ายเข้าไปทั้งตัวด้วยปากขนาดใหญ่ แทบไม่มีใครประสบความสำเร็จในการฝึกให้ปลาชนิดนี้กินอาหารที่ไม่มีชีวิตในตู้ปลาเลย แม้ปลามีชีวิตจะเป็นอาหารที่ชอบที่สุด แต่ก็ยอมรับไส้เดือนดิน จิ้งหรีด และกุ้งเป็น ๆ ด้วย หากตั้งใจจะใช้ปลาเหยื่อมีชีวิต ควรตั้งตู้แยกไว้เพาะเลี้ยงฝูงปลาออกลูกเป็นตัว การเพาะเลี้ยงไว้เป็นอาหารเองจะช่วยลดความเสี่ยงที่โรคหรือปรสิตจะติดมากับปลาที่ซื้อจากร้าน2

โดยปกติปลาไพค์เฮดจะมีแถบสีน้ำตาลกว้างพาดตามแนวนอนไปตามข้างลำตัว แถบนี้จะหายไปและมีจุดกระไม่เป็นระเบียบปรากฏขึ้นเฉพาะเมื่อปลาเครียดหรือในช่วงผสมพันธุ์เท่านั้น ปลาล็อตที่นำเข้าใหม่แสดงลวดลายจุดนี้มาตั้งแต่มาถึงเมื่อ 10 วันก่อน ยังไม่มีคำอธิบายที่น่าพอใจสำหรับปรากฏการณ์นี้ บางทีตอนนี้อาจเป็นฤดูผสมพันธุ์ของปลาไพค์เฮดก็เป็นได้1

แม้จะมีรายงานอยู่บ้างว่าเลี้ยงปลาไพค์เฮดร่วมกับปลาขนาดใกล้เคียงกันที่ชอบสภาพน้ำแบบเดียวกันได้สำเร็จ แต่ทางที่ดีที่สุดคือเลี้ยงในตู้เฉพาะชนิดเดียว นอกจากจะกินเพื่อนร่วมตู้ที่ตัวเล็กกว่าได้แล้ว ปลาชนิดนี้ยังค่อนข้างขี้อาย และอาจรู้สึกถูกคุกคามได้ง่ายหากเลี้ยงร่วมกับปลาที่ตัวใหญ่กว่ามากหรือว่ายน้ำปราดเปรียวกว่า สามารถเลี้ยงเป็นกลุ่มได้ในตู้ที่กว้างขวางเพียงพอ แต่ต้องแน่ใจว่าปลาทุกตัวมีขนาดใกล้เคียงกัน มิฉะนั้นมีโอกาสสูงมากที่จะกินกันเอง2

เป็นปลาที่ตัวผู้อมไข่ในปาก และเคยเพาะพันธุ์ในตู้ปลาได้สำเร็จ แม้จะมีข้อมูลอยู่น้อย ตัวผู้จะอมไข่ไว้ในปากประมาณ 30 วัน ก่อนปล่อยลูกปลาที่มีรูปร่างสมบูรณ์แล้วออกมา ในช่วงอมไข่ตัวผู้จะไม่พยายามกินอาหารเลย2

บางพื้นที่ของประเทศไทย มาเลเซีย อินโดนีเซีย และบรูไนดารุสซาลาม2

อาศัยอยู่ในป่าพรุและแหล่งน้ำดำอื่น ๆ ในป่า ซึ่งมักเป็นน้ำนิ่ง แหล่งอาศัยที่มีมาแต่โบราณเหล่านี้มีน้ำที่มักเป็นสีน้ำตาลเข้มจากกรดฮิวมิกและสารเคมีอื่น ๆ ที่ปล่อยออกมาจากซากอินทรีย์ที่เน่าเปื่อย ปริมาณแร่ธาตุที่ละลายอยู่ในน้ำต่ำมากแทบไม่มีเลยเสมอ และค่า pH อาจต่ำได้ถึง 3.0 หรือ 4.0 เรือนยอดของป่าดิบชื้นที่หนาทึบด้านบนมักทำให้แสงส่องลงถึงผิวน้ำได้น้อยมาก และพื้นท้องน้ำมักเต็มไปด้วยกิ่งไม้ที่หักร่วงและใบไม้ที่เน่าเปื่อย2

L. pulcher ขึ้นชื่อว่าเป็นปลาที่เลี้ยงในที่เลี้ยงได้ยาก จึงแนะนำเฉพาะผู้เลี้ยงที่สามารถจัดหาอาหารเฉพาะและการดูแลพิเศษที่ปลาต้องการเพื่อสุขภาพในระยะยาวได้เท่านั้น ปลาชนิดนี้ดูเหมือนจะทนการขนส่งได้แย่มาก และมักพบวางขายในสภาพอ่อนแอและผอมโซ นอกจากนี้ยังติดเชื้อแบคทีเรียได้ง่ายเป็นพิเศษในช่วงแรกที่นำเข้า ควรสังเกตปลาอย่างละเอียดเมื่อซื้อ และหลีกเลี่ยงตัวที่มีรอยแดงรอบปากหรือครีบ หรือตัวที่ดูซึมผิดปกติ เมื่อปรับตัวได้ กินอาหาร และได้อยู่ในสภาพที่เหมาะสมแล้ว จะเป็นปลาอะนาบันทอยด์ที่ค่อนข้างแข็งแรงและแปลกตามาก แม้จะมีนิสัยเป็นนักล่า แต่ Luciocephalus ก็เป็นญาติใกล้ชิดกับปลากระดี่หลายชนิดที่หาซื้อได้ทั่วไป โดยถูกจัดอยู่ในวงศ์ย่อย Luciocephalinae ของวงศ์ Osphronemidae ร่วมกับปลาในสกุล Colisa, Trichogaster, Sphaerichthys, Parasphaerichthys และ Ctenops สามสกุลหลังนี้มีโครงสร้างไข่แบบเดียวกับ Luciocephalus ซึ่งไม่พบในปลากระดูกแข็งกลุ่มอื่น คือมีสันเป็นเกลียววนเรียงกันอยู่บนผิวด้านนอก จึงเกิดเป็นทฤษฎี (ที่ยังพิสูจน์ไม่ได้) ว่าทั้งสี่สกุลนี้เป็นกลุ่มโมโนไฟเลติก คือมีบรรพบุรุษทางพันธุกรรมร่วมกัน ใน Luciocephalus และ Sphaerichthys ไข่ยังมีรูปร่างคล้ายผลแพร์อย่างชัดเจน ซึ่งบ่งชี้ว่าสองสกุลนี้มีความใกล้เคียงทางพันธุกรรมกันมากยิ่งกว่า

L. pulcher เป็นสมาชิกเพียงชนิดเดียวของสกุลนี้มาหลายปี จนกระทั่ง Tan และ Ng บรรยายชนิด L. aura ที่สวยงามไว้ในปี 2005 L. aura มีขนาดเล็กกว่า L. pulcher เล็กน้อย และแยกได้ง่ายจากจุดเหลือบแวววาวที่กระจายอยู่ทั่วข้างลำตัว ลวดลายนี้เองเป็นที่มาของชื่อสามัญว่า peppermint pikehead ทั้งสองชนิดไม่มีกระเพาะลมที่ทำงานได้

เช่นเดียวกับปลาอื่น ๆ ในอันดับย่อย Anabantoidei ปลาในสกุล Luciocephalus มีอวัยวะช่วยหายใจเสริมที่เรียกว่าอวัยวะเขาวงกต (labyrinth organ) ซึ่งได้ชื่อนี้เพราะมีโครงสร้างคล้ายเขาวงกต อวัยวะนี้ช่วยให้ปลาหายใจเอาอากาศจากบรรยากาศได้ในระดับหนึ่ง เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของซี่เหงือกคู่แรก ประกอบด้วยแผ่นเนื้อเยื่อพับซ้อนกันจำนวนมากที่มีเส้นเลือดหล่อเลี้ยงหนาแน่น ความซับซ้อนของโครงสร้างอวัยวะนี้แตกต่างกันไปในแต่ละชนิด โดยมักพัฒนาได้ดีกว่าในชนิดที่อาศัยอยู่ในสภาพที่ขาดออกซิเจนมาก2