Cá bám đá Balitoropsis zollingeri

• Cần dòng chảy mạnh, lọc phải đảo được toàn bộ nước trong bể 8–12 lần mỗi giờ1

Bể phải có nắp đậy khít vì loài này nổi tiếng hay nhảy. Cá cần nước ổn định và sống nhờ ăn lớp màng sinh học (biofilm) bám trên bề mặt. Vì thế tuyệt đối không thả chúng vào bể chưa chín, tức bể mà hệ vi sinh chưa ổn định. Nắp cũng phải thật khít, vì cá có thể bò lên cả mặt kính.

Balitoropsis zollingeri là một loài chạch thuộc họ Balitoridae, được mô tả từ Java và đã được ghi nhận ở Sumatra, Borneo, bán đảo Malaysia, Thái Lan, Lào và Campuchia. Loài này chỉ sống ở suối chảy xiết và vùng đầu nguồn. Chúng bám ở những đoạn ghềnh cạn và đoạn nước chảy đều, trên nền sỏi, đá và đá gốc phủ kín màng sinh học. Trong bể, cá cần nước sạch, giàu oxy và lưu lượng đảo nước mạnh. Ngoài tự nhiên chúng sống thành đàn. Nuôi một con hoặc vài con thì cá kém mạnh dạn hơn, nên tốt nhất là nuôi nhóm từ sáu con trở lên.1

Chiều dài chuẩn (SL): 70 mm (7 cm). Đáy bể: 60 × 30 cm. Thể tích: khoảng 54 lít.

Muốn nuôi lâu dài thì bể cần có đáy 60 × 30 cm hoặc tương đương.1

• Nhiệt độ: 20–25,5°C
• pH: 6,0–7,5
• Độ cứng: 1–12 dGH1

Quan trọng nhất là nước phải sạch và giàu oxy. Yêu cầu tối thiểu là dùng lọc có công suất dư so với bể. Lưu lượng lý tưởng là đảo nước 10–15 lần mỗi giờ. Khi cần, bạn lắp thêm máy tạo dòng, đá sủi oxy và các thiết bị tương tự để đạt được dòng chảy và lượng oxy mong muốn.

Nền có thể dùng sỏi, cát hoặc trộn cả hai. Bên trên rải thêm một lớp đá cuội và đá suối đã bị nước mài tròn, nhiều kích cỡ khác nhau.

Rễ và cành lũa cũng hợp với bể này. Bạn có thể trồng thêm những chi cây dễ tính như Microsorum, Crinum và Anubias. Anubias đặc biệt hữu ích vì loài chạch này có vẻ thích nằm nghỉ trên lá của nó.

Cá cần nước ổn định và sống nhờ ăn màng sinh học, vì vậy tuyệt đối không thả chúng vào bể chưa chín. Bể cũng phải có nắp thật khít, vì cá có thể bò lên cả mặt kính.

Thay nước một phần định kỳ là bắt buộc. Dù vậy, bạn có thể để lớp aufwuchs (lớp tảo và vi sinh vật bám trên bề mặt) mọc trên mọi bề mặt, có lẽ chỉ trừ mặt kính nhìn vào.1

Balitoropsis và Homaloptera là những loài chuyên gặm bám. Chúng ăn màng sinh học, giáp xác nhỏ, ấu trùng côn trùng và các động vật không xương sống khác.

Trong bể, cá có thể chịu ăn một số loại thức ăn khô dạng chìm. Nhưng muốn cá khỏe thì nhất thiết phải cho ăn đều đặn bo bo (Daphnia), Artemia, trùng huyết và các loại tương tự, sống hoặc đông lạnh. Trong bể cũng rất nên có đá và các bề mặt cứng khác có tảo và aufwuchs mọc sẵn.

Cá balitorid bán ngoài tiệm thường gầy rộc, và tình trạng này khá khó cải thiện. Người bán có tâm sẽ xử lý chuyện này trước khi bán. Nếu bạn vẫn muốn liều mua những con đã suy yếu nặng, thì giai đoạn đầu chúng cần nguồn thức ăn phù hợp lúc nào cũng có sẵn, dễ ăn và không có con nào tranh giành. Có vậy cá mới hồi phục được.1

Loài này không hung dữ. Có điều nhu cầu của chúng khá đặc thù nên không có nhiều lựa chọn bạn cùng bể.

Những loài sống ở môi trường tương tự gồm Barilius, Discherodontus, Garra, Devario, một số Rasbora, cá bống thuộc các giống như Rhinogobius, Sicyopterus và Stiphodon, cùng các loài cá da trơn thuộc Glyptothorax, Akysis và Oreoglanis.

Nhiều loài chạch họ Nemacheilidae và phần lớn loài họ Balitoridae cũng nuôi chung được. Đôi khi cá có xô xát vô hại, nhất là với nhóm Balitoridae. Bạn nên tìm hiểu kỹ từng loài trước khi mua cho chắc.

Ngoài tự nhiên chúng sống thành đàn, vì vậy hãy mua từ sáu con trở lên để cá thể hiện đẹp nhất. Nuôi một con, một cặp hay ba con thì cá kém mạnh dạn hơn. Dù vậy, bạn cũng nên biết đây vốn là một trong những loài nhút nhát hơn trong giống.1

Cá cái đã thành thục thường lớn hơn cá đực một chút và thân đầy đặn hơn.1

Ngoài tự nhiên, loài này có lẽ sinh sản theo mùa. Trong bể nuôi thì đến nay chưa có ghi nhận nào.1

Địa điểm thu mẫu chuẩn được ghi là 'Jakarta, Bandong, Java, Indonesia'. Địa danh này có lẽ là thành phố Bandung, tỉnh Tây Java, đảo Java, Indonesia.

Về sau, loài này còn được ghi nhận ở Sumatra, Borneo, bán đảo Malaysia, các lưu vực Chao Phraya và Mae Khlong ở Thái Lan, và lưu vực sông Mekong ở Campuchia, Lào và Thái Lan.1

Loài này chỉ sống ở suối chảy xiết và vùng đầu nguồn, nơi nước trong và bão hòa oxy. Cá trưởng thành sống ở các đoạn ghềnh cạn và đoạn nước chảy đều. Nhiều khả năng chúng ưa vùng nước nông hơn.

Nền đáy thường là sỏi, đá, đá tảng hoặc đá gốc. Trên đó phủ một lớp màng sinh học dày do tảo và các vi sinh vật khác tạo nên.

Cá con hay gặp ở những đoạn nước chảy chậm hơn, nền sỏi, có rễ cây ngập trong nước. Ở cả hai kiểu sinh cảnh, cây thủy sinh chỉ thỉnh thoảng mới mọc thành từng đám. Ngược lại, thảm thực vật ven bờ thường phát triển tốt.

Ở sông Kahang, thuộc lưu vực Endau, bang Johor, bán đảo Malaysia, loài này được ghi nhận sống cùng Homalopteroides tweediei, H. nebulosus, Homaloptera parclitella, H. ogilviei, Malayochela maassi, Crossocheilus langei, Cyclocheilichthys apogon, Mystacoleucus marginatus, Rasbora dusonensis, R. elegans, R. paucisqualis, Trigonopoma gracile, 'Puntius' partipentazona, Nemacheilus masyae, N. selangoricus, Neohomaloptera johorensis, Acanthopsoides molobrion, Pangio cuneovirgata, P. doriae, P. kuhlii, P. malayana, P. piperata, P. shelfordii, Pseudomystus fuscus, Akysis microps, A. hendricksoni và một loài Glyptothorax chưa định danh.1

Giống Balitoropsis được lập ra cho loài B. bartschi Smith, 1945. Giống này khác Homaloptera (sensu lato) ở chỗ có rãnh trước miệng sâu, kéo dài vòng qua khóe miệng, và môi có nhú. Về sau, B. bartschi bị xếp làm tên đồng nghĩa của Homaloptera zollingeri. Kottelat (2012, 2013) công nhận Balitoropsis là một giống gồm mười loài. Trong khi đó, Randall & Page (2012) lúc đầu chỉ xem nó là một phân giống giả định trong Homaloptera. Nhóm này còn gồm H. leonardi, H. ophiolepis, H. sexmaculata, H. yunnanensis, H. maxinae và H. tateregani.

Randall & Page (2015) về sau công nhận Balitoropsis là một giống gồm hai loài là B. zollingeri và B. ophiolepis. Randall & Riggs (2015) dùng dữ liệu hình thái và phân tử để đánh giá lại địa vị của các loài từng bị xếp làm tên đồng nghĩa của B. zollingeri, gồm Homaloptera maxinae Fowler 1937, Balitoropsis bartschi Smith 1945 và Homaloptera nigra Alfred 1969.

Mọi loài balitorid đều rất thú vị khi nuôi trong bể. Người ta hay gọi chúng là chạch 'thằn lằn' vì tập tính và hình dáng. Phần lớn các loài có lẽ chưa từng được xuất khẩu làm cá cảnh. Riêng B. zollingeri đôi khi lẫn trong các lô hàng của loài khác. Khi về với số lượng nhiều, nó đôi khi được bán dưới tên 'black gecko' hoặc chạch 'thằn lằn'. Giống mọi balitorid khác, loài này có hình thái chuyên hóa để sống trong nước chảy xiết. Các vây cặp hướng và xòe ngang, đầu và thân dẹt, bụng phẳng. Những đặc điểm này tạo thành một giác hút khỏe, giúp cá bám chặt vào bề mặt cứng. Khả năng bơi ở tầng nước mở thì kém đi nhiều. Thay vì bơi, chúng có vẻ như bò và nhảy cóc trên đá và các bề mặt khác.

Họ Balitoridae, theo cách Kottelat (2012) xác định, phân bố rộng khắp phần lớn tiểu lục địa Ấn Độ, Đông Nam Á và Trung Quốc.1