Cá barb Chalakudy

Dawkinsia chalakkudiensis là một loài cá thuộc họ cá chép (Cyprinidae), sống ở bang Kerala, miền nam Ấn Độ. Người ta đã ghi nhận loài này ở các sông Chalakudy, Periyar, Pamba và Achankovil. Cá xuất khẩu lần đầu vào năm 1996 dưới tên D. denisonii. Khác với D. denisonii, loài này có miệng dưới, có một vệt đen trên vây lưng, và sọc đỏ tươi trên thân nhạt màu hơn. Cá có thể khá hung hăng nên không hợp với bể cộng đồng thông thường.1

Bể cần có đáy tối thiểu 120 × 45 cm, hoặc diện tích đáy tương đương (khoảng 243 lít).1

• Nhiệt độ: 15–25°C
• pH: 6,5–7,5
• Độ cứng: 5–20 dGH1

Loài này không khó nuôi nếu bể được chăm sóc tốt. Dù vậy, có lẽ hợp nhất vẫn là set bể theo kiểu suối hoặc sông có dòng chảy. Nền nên có đá cuội mòn nước đủ cỡ, cát, sỏi mịn và lũa.

Ngoài tự nhiên cá sống ở những nơi còn nguyên sơ. Vì thế cá không chịu được chất bẩn hữu cơ tích tụ trong bể, và chỉ khỏe mạnh khi nước gần như sạch tinh. Cá cũng sống tốt nhất khi nước giàu oxy hòa tan và có dòng chảy vừa phải. Thay nước 30–50% thể tích bể mỗi tuần nên là việc làm thường lệ.1

Ngoài tự nhiên, cá ăn đủ loại giun, côn trùng, giáp xác, thực vật và các mảnh vụn hữu cơ khác.

Nuôi trong bể thì cá ăn dễ. Tuy vậy, muốn cá có thể trạng và màu đẹp nhất thì bạn nên cho ăn cân bằng. Nghĩa là cho ăn đều đặn thức ăn sống và đông lạnh cỡ nhỏ như ấu trùng muỗi lắc (trùng huyết), bo bo và Artemia, kèm thức ăn khô loại tốt. Thức ăn chìm là hợp nhất.

Người ta cho rằng sắc đỏ của cá có thể đậm hơn nếu cho ăn khẩu phần giàu carotenoid, chẳng hạn astaxanthin.1

Cá có thể khá hung hăng nên không hợp với bể cộng đồng thông thường. Bạn cùng bể tốt nhất là các loài cá chép khỏe mạnh cùng cỡ, cá characid, cá da trơn, và có thể cả các loài chạch botiid cỡ lớn hơn.

Bản tính loài này thích sống theo bầy. Có điều chúng chỉ tụ thành nhóm lỏng chứ không bơi thành đàn đồng loạt, và trong nhóm hình thành thứ bậc rất rõ. Vì vậy bạn nên luôn nuôi từ năm con trở lên. Nếu chỉ có hai hoặc ba con, những con yếu thế có thể bị bắt nạt quá mức.1

Cá cái trưởng thành thường to hơn cá đực một chút, thân nặng nề hơn và màu cũng nhạt hơn một chút.1

Chưa có ghi nhận về việc sinh sản. Nhiều khả năng ngoài tự nhiên loài này đẻ theo mùa, giống loài cùng chi là D. denisonii.1

Lúc đầu người ta cho rằng loài này chỉ có ở hệ thống sông Chalakudy thuộc bang Kerala, miền nam Ấn Độ. Về sau cá còn được ghi nhận ở các sông Periyar, Pamba và Achankovil.

Nơi thu mẫu chuẩn được ghi là 'Chalakkudi River, Western Ghats, Trichur, Kerala, India'.1

Đây là loài sống ở suối và sông. Cá thường gặp nhất ở đoạn giữa của các lưu vực sông. Ở đó chúng hay tụ lại trong những vũng nước giữa các tảng đá, nơi cây cối ven bờ mọc dày và nền là cát, sỏi hoặc đá tảng.1

Loài này được xuất khẩu lần đầu cho giới chơi cá cảnh vào năm 1996. Lô cá đó được bắt ở chân một thác nước thuộc lưu vực sông Chalakudy, Kerala. Dựa vào kiểu màu, người ta định danh chúng là D. denisonii, dù có thể phải đến năm 2001 thì D. denisonii thật mới có mặt trên thị trường.

Chuyện còn rối hơn khi các nhà xuất khẩu Ấn Độ gán nhầm cái tên Puntius chalakkudiensis cho một loài cá thuộc chi Dawkinsia, lúc loài này chưa có mô tả chính thức. Hệ quả là đôi khi các loài khác trong chi đó, như D. assimilis, cũng bị bán dưới cái tên này.

Trước đây loài này được xếp vào chi Puntius. Đó là một chi đa ngành (polyphyletic), kiểu gom chung đủ thứ, từng chứa hơn 100 loài. Từ đầu thế kỷ này, tình trạng đó phần lớn đã được giải quyết.

Raghavan và cs. (2013) lập chi Sahyadria để xếp loài này cùng D. denisonii vào đó. Sau đó Ren và cs. (2020) kết luận cả hai loài đều thuộc Dawkinsia. Hiện nay Catalog of Fishes và FishBase đều xếp chúng vào chi này.

Có ba điểm để phân biệt D. chalakkudiensis với D. denisonii. Thứ nhất, D. chalakkudiensis có miệng dưới, còn D. denisonii có miệng hơi lệch xuống dưới mút mõm. Thứ hai, D. chalakkudiensis có vệt đen trên vây lưng, còn D. denisonii thì không. Thứ ba, sọc đỏ trên thân D. chalakkudiensis nhạt hơn và dừng lại ngay dưới hoặc phía trước gốc vây lưng. Ở D. denisonii, sọc này rực hơn và kéo đến tận phía dưới giữa vây lưng.1

• Menon, A. G. K., K. Rema Devi, and M. P. Thobias (1999). Puntius chalakkudiensis, a new colourful species of Puntius (Family: Cyprinidae) fish from Kerala, south India. Records of the Zoological Survey of India 97(4), 61-63
• Baby, F., J. Tharian, S. Philip, A. Ali, and R. Raghavan (2011). Checklist of the fishes of the Achankovil forests, Kerala, India with notes on the range extension of an endemic cyprinid Puntius chalakkudiensis. Journal of Threatened Taxa 3(7), 1936-1941
• Pethiyagoda, R., M. Meegaskumbura, and K. Maduwage (2012). A synopsis of the South Asian fishes referred to Puntius (Pisces: Cyprinidae). Ichthyological Exploration of Freshwaters 23(1), 69-95
• Pethiyagoda, R. (2013). Haludaria, a replacement generic name for Dravidia (Teleostei: Cyprinidae). Zootaxa 3646(2), 199
• Raghavan, R., S. Philip, A. Ali and N. Dahanukar (2013). Sahyadria, a new genus of barbs (Teleostei: Cyprinidae) from Western Ghats of India. Journal of Threatened Taxa 5(15), 4932-49381