Cá chuột bandit

Cá chuột bandit (Hoplisoma metae), từ lâu quen gọi là Corydoras metae, là một loài cá da trơn có giáp. Loài này là đặc hữu của thượng nguồn sông Río Meta, một nhánh của sông Orinoco ở miền đông Colombia. Ở hạ lưu sông Meta dường như không có loài này, và ở Venezuela cũng chưa ai ghi nhận được nó. Người chơi còn gọi nó là cá chuột 'mặt nạ' hay cá chuột 'Meta'. Phần sau thân cá có một vạch đen xiên. Vạch này chạy đến gốc vây đuôi thì dừng và không tách đôi. Ngoài vạch đó, trên thân không còn mảng đen nào khác.1

Muốn nuôi lâu dài thì bạn nên dùng bể có đáy 80 × 30 cm hoặc tương đương, tức khoảng 72 lít.1

• Nhiệt độ: 20–26°C
• pH: 6,0–7,5
• Độ cứng: 5–12 dGH1

Tốt nhất là trải nền cát mịn. Sỏi tròn cũng dùng được, miễn là bạn giữ nền thật sạch.

Phần trang trí còn lại phần lớn tùy sở thích, nhưng trong bể nên có vài chỗ cho cá trú ẩn.1

Corydoras spp. là cá ăn tạp, chuyên lục tìm thức ăn dưới đáy. Chúng ăn được hầu hết các loại thức ăn khô dạng chìm, cùng với thức ăn sống và đông lạnh cỡ nhỏ như ấu trùng muỗi chironomid (trùng huyết), trùng chỉ, v.v. Bạn cho ăn đa dạng thì cá sẽ luôn ở thể trạng tốt nhất.

Đừng bao giờ để chúng sống nhờ thức ăn 'thừa' của các loài khác trong bể. Cũng đừng trông vào chúng để 'dọn' bể.1

Đây là loài cá hiền và thích sống theo đàn. Bạn nên nuôi một nhóm ít nhất 4–6 con.1

Cá cái thường lớn con hơn. Khi đã trưởng thành, cá cái có thân tròn và bè hơn cá đực thấy rõ, nhất là lúc bụng mang trứng.1

Bạn có thể cho loài này đẻ theo cách giống nhiều loài Corydoras khác.

Nếu được thì ghép hai con đực với một con cái. Khi bụng cá cái đã căng trứng thấy rõ, bạn thay một lượng nước lớn (50–70%) bằng nước mát hơn. Đồng thời tăng sục khí và tăng dòng chảy trong bể. Ngày nào cũng làm lại như vậy cho đến khi cá đẻ.

Cá thường đẻ trứng lên kính bể. Dù vậy, bạn vẫn nên bố trí thêm chỗ đẻ khác như cây lá nhuyễn hoặc tổ đẻ làm bằng sợi mảnh.

Cá đẻ xong thì bạn vớt cá bố mẹ ra, hoặc chuyển trứng đi. Trứng bám kính thường có thể dùng ngón tay lăn nhẹ dọc lên mặt kính để gỡ ra. Bể ấp mới phải dùng cùng nước với bể đẻ và cũng phải sục khí tốt như vậy.

Đến bước này, phần lớn người cho cá đẻ sẽ nhỏ vài giọt xanh methylene hoặc thả một hai quả tống quán sủi vào bể để trứng khỏi bị nấm.

Trứng thường nở sau 3–4 ngày. Khi cá bột đã tiêu hết túi noãn hoàng, chúng ăn được thức ăn sống cỡ nhỏ như giun vi tế, Artemia mới nở, v.v.

Cá con cần nước thật sạch. Có vẻ chúng ít bệnh hơn khi được nuôi trên một lớp cát mỏng so với nuôi trong bể đáy trần.1

Loài này là đặc hữu của Río Meta, một nhánh lớn của Río Orinoco ở miền đông Colombia. Người ta đã gặp nó ở một số nhánh sông thuộc lưu vực thượng nguồn, gồm các sông Humea, Ocoa, Guatiquía (kể cả hai nhánh của nó là sông Negrito và Guayuriba), Manacacias và Metica. Metica là tên gọi đoạn thượng nguồn Río Meta, phía trên chỗ hợp lưu với Río Humea. Ở hạ lưu sông Meta dường như không có loài này, và ở Venezuela cũng chưa ai ghi nhận được nó.

Nơi thu mẫu chuẩn ghi là 'Barrigona, Rio Meta, Colombia'. Địa điểm này ứng với Puerto Barrigon trên sông Río Humea.1

Người chơi cá còn gọi loài này là cá chuột 'mặt nạ' hay cá chuột 'Meta'. Có vài loài cùng chi trông khá giống nó. Muốn phân biệt thì bạn nhìn hình dạng vạch đen xiên ở phần sau thân. Ở loài này, vạch đen dừng ngay gốc vây đuôi. Nó không lan ra vây và cũng không tách đôi trên cuống đuôi. Ngoài vạch này, trên thân không có mảng đen nào khác.

Trước năm 2024, loài này nằm trong chi Corydoras. Thời đó Corydoras là một trong những chi cá da trơn lớn nhất, với hơn 150 loài hợp lệ. Dias và cộng sự (2024) đã tách chi này thành năm chi và chuyển loài này sang Hoplisoma. Loài này thuộc họ Callichthyidae. Các loài trong họ thường được gọi chung là cá da trơn 'có giáp', vì thân chúng phủ các tấm xương thay cho vảy.

Phân loại của nhóm cá này khá rối. Người ta cũng cho rằng còn nhiều loài chưa được mô tả. Những con cá chưa xác định được tên loài khi đưa vào thị trường cá cảnh thường được gắn mã số 'C' hoặc 'CW' để tiện tra cứu và sắp xếp.

Chúng có thể thở thêm bằng không khí khi cần. Ruột của chúng đã biến đổi và có rất nhiều mạch máu. Nhờ đặc điểm tiến hóa này, cá lấy được oxy từ không khí và sống sót được ở những nơi nước thiếu oxy. Trong bể, thỉnh thoảng bạn sẽ thấy chúng ngoi lên mặt nước đớp một ngụm khí.

Gai vây ngực của chúng cứng và có thể đâm thủng da người. Bị gai 'chích' thì có thể rất đau, vì vậy bạn cần cẩn thận khi bắt cá. Người ta cho rằng dịch tiết từ tuyến nách ở gốc mỗi gai thậm chí có thể hơi độc.1

• Eigenmann, C. H. (1914). On new species of fishes from the Rio Meta Basin of eastern Colombia and on albino or blind fishes from near Bogotá. Indiana University Studies No. 23, 229-230
• Ferraris, C. J., Jr. (2007). Checklist of catfishes, recent and fossil (Osteichthyes: Siluriformes), and catalogue of siluriform primary types. Zootaxa 1418, 1-628
• Reis, R. E., S. O. Kullander and C. J. Ferraris, Jr. (eds) (2003). Check list of the freshwater fishes of South and Central America. CLOFFSCA. EDIPUCRS, Porto Alegre, i-xi + 1-729
• Fuller, I. A. M., and H-G. Evers (2005). Identifying Corydoradinae Catfish. Verlag A.C.S. GmbH, 1-384
• Greven, H., T. Flasbeck and D. Passia (2006). Axillary glands in the armoured catfish Corydoras aeneus (Callichthyidae, Siluriformes). Verhandlungen der Gesellschaft für Ichthyologie, Band 5, 65-691