Cá da trơn mũi xẻng sọc

Cá da trơn mũi xẻng sọc (Pseudoplatystoma fasciatum) là một loài cá da trơn họ Pimelodidae cỡ lớn. Loài này phân bố rất rộng ở Nam Mỹ, từ Colombia xuống tận Argentina. Người ta từng ghi nhận cá thể dài 104 cm, nặng 70 kg. Nuôi trong bể, cá lớn tới gần cỡ đó khá nhanh và có thể sống hơn hẳn 20 năm. Vì vậy, chuyện có nên xem nó là cá cảnh hay không vẫn còn bàn cãi. Loài này rất dễ nhầm với P. tigrinum, và cả hai thường được bán chung dưới tên 'cá da trơn mũi xẻng hổ' (tiger shovelnose).

• Cần bể dài tối thiểu 2 m1

Để nuôi một con trưởng thành, bạn cần bể cỡ khoảng 360 cm x 240 cm x 120 cm, tức 10.368 lít. Ngay cả bể cỡ đó cũng chưa đủ chỗ để cá bơi thong thả như ngoài tự nhiên.1

• Nhiệt độ: 22–26°C
• pH: 6,0 đến 7,6. Cá khỏe nhất trong nước hơi axit.
• Độ cứng: 2 đến 30 dGH1

Nói cho đúng thì bể nuôi cá trưởng thành không cần trang trí gì, miễn là đèn để khá tối. Nếu muốn, bạn vẫn có thể thêm vài khúc lũa lớn, cành dẻ gai hoặc đá trơn nhẵn. Các món này phải đủ nặng để cá không xô đi được, hoặc phải cố định vào bể bằng cách nào đó. Bể cũng phải chừa nhiều khoảng trống để cá bơi.

Cá con thích có chỗ trốn, chẳng hạn lũa, đám rễ và cành cây chằng chịt, đống đá, hoặc các đoạn ống nhựa có đường kính vừa với cá.

Chọn nền là chuyện cần tính kỹ. Hầu hết các cỡ sỏi đều có thể bị cá nuốt vào hoặc kẹt trong mang, mà mang cá thì rất mỏng manh. Cát dùng được, nhưng đừng mong nó nằm yên một chỗ. Một lớp sỏi cuội to, tròn nhẵn là lựa chọn tốt hơn. Có người bỏ luôn lớp nền, và làm vậy thì vệ sinh bể chắc chắn dễ hơn.

Cá cỡ này thải rất nhiều, nên bạn cần một hệ lọc sinh học lớn và mạnh để gánh nổi. Nếu được, hãy chọn lọc kiểu sump (bể lọc phụ đặt riêng), vì như vậy phần lớn thiết bị sẽ nằm ngoài bể chính. Một con cá lớn có thể dễ dàng phá hỏng sưởi thủy tinh, nhiệt kế và các thiết bị tương tự.1

Ngoài tự nhiên, cá chuyên săn cá khác để ăn, nhưng nuôi trong bể thì thường chịu ăn thức ăn chết khá dễ. Cá rất khoái các món nhiều thịt như tôm, trai, sò, cá lance (cá chình cát) hoặc giun đất. Với cá lớn, bạn có thể cho ăn nguyên miếng phi lê cá, nên dùng cá thịt trắng.

Nên cho ăn đa dạng. Nếu không, cá có thể quen hẳn một món và không chịu ăn món khác. Bạn cũng cần cẩn thận đừng cho ăn quá nhiều. Cá săn mồi nuôi trong bể rất dễ bị béo, nhất là khi ăn nhiều đạm. Về lâu dài, tình trạng này có thể gây ra bệnh.

Lúc cá còn nhỏ thì cho ăn cách ngày, rồi giảm dần khi cá lớn lên. Cá trưởng thành chỉ cần tối đa một bữa mỗi tuần.

Không nên cho loài này ăn thịt động vật có vú như tim bò, hay thịt gà. Cá không chuyển hóa được hết một số loại chất béo trong các loại thịt này. Lượng mỡ đó có thể tích lại thành mỡ thừa, thậm chí làm thoái hóa nội tạng. Cá mồi như cá đẻ con hay cá vàng nhỏ cũng chẳng mang lại lợi ích gì. Một trong những rủi ro khi cho ăn cá mồi là có thể mang mầm bệnh vào bể.1

Cá không ngần ngại nuốt bất kỳ con cá nào nhỏ hơn nó, nhưng thật ra tính khá hiền. Bạn có thể nuôi chung với các loài cỡ tương đương nếu bể phù hợp. Có điều, muốn làm vậy thì bể phải gần bằng bể thủy cung công cộng. Phần lớn các loài "cá phá bể" (tankbuster) quen thuộc vẫn quá nhỏ và sẽ thành mồi.

Có thể nuôi chung với các loài họ Doradidae như Oxydoras niger hoặc Pterodoras granulosus. Nếu bể còn rất sâu thì có thể thêm các loài characin và cyprinid cỡ lớn.

Cá giữ lãnh thổ với cả đồng loại lẫn các loài Pimelodidae lớn khác. Vì vậy, trong hầu hết trường hợp, bể chỉ nên có một con thuộc nhóm này.1

Gần như không thể phân biệt đực cái qua hình dáng bên ngoài. Cá cái trưởng thành nhiều khả năng có thân hình mập chắc hơn cá đực.1

Chưa có ghi nhận nào về chuyện loài này sinh sản trong bể nuôi. Ngoài tự nhiên, cá di cư rất xa để đẻ, và gần như không thể tái tạo điều kiện đó trong bể.1

Loài này có vùng phân bố tự nhiên rất rộng. Người ta đã xác nhận có quần thể ở Ecuador, Colombia, Venezuela, Guyana, Suriname, Guiana thuộc Pháp, Peru, Bolivia, Brazil và Argentina. Còn ở Paraguay và Uruguay thì có vẻ vẫn chưa ai xác nhận.1

Cá sống ở nhiều kiểu sinh cảnh, từ sông lớn, hồ cho tới rừng ngập nước. Nghe nói loài này hay gặp ở những nơi nước chảy chậm hơn so với nhiều loài Pimelodidae lớn khác.1

Với kích thước khi trưởng thành, loài này có nên xem là cá cảnh hay không vẫn còn là chuyện bàn cãi. Cá con thường bị bán ra mà không kèm đủ thông tin về cách nuôi lâu dài. Nuôi trong bể, cá hoàn toàn có thể và chắc chắn sẽ lớn gần tới cỡ tối đa, mà lại lớn khá nhanh. Chuyện cá chỉ lớn vừa với cái bể đang nuôi nó chỉ là lời đồn, không hơn. Cũng nên nhớ những loài như thế này có thể sống hơn hẳn 20 năm, nên nuôi nó là một cam kết rất dài hạn.

Nhiều người mua cá nhỏ với ý định sẽ sắm bể to hơn khi cá lớn. Nhưng đời có nhiều chuyện không lường trước, nên rất ít người thực sự làm vậy. Thay vào đó, họ đi tìm chỗ gửi cá. Các thủy cung công cộng vốn đã quá tải vì cá người chơi bỏ lại, nên khó mà nhận thêm một con cá lớn từ bạn. Cũng rất ít người chơi khác có đủ điều kiện để nhận. Nghĩ tới hàng trăm con cá như vậy phải sống một cuộc đời tù túng, thiệt thòi vì ngành buôn bán cá cảnh mà thấy buồn. Đừng mua loài này nếu bạn chưa có sẵn đủ điều kiện để nuôi nó cả đời. Còn với số ít người đã có, đây chắc chắn là một loài cá da trơn tuyệt đẹp để nuôi làm cá chủ đạo.

Loài này rất dễ nhầm với P. tigrinum, một loài họ hàng gần và trông rất giống. Thực tế cả hai thường được bán chung một tên là "cá da trơn mũi xẻng hổ" (tiger shovelnose). Nhìn chung, hoa văn trên người P. fasciatum lộn xộn hơn, còn P. tigrinum có sọc đều đặn. Tuy vậy, cách này không phải lúc nào cũng phân biệt chính xác, vì ngoại hình của cả hai có thể khác nhau khá nhiều. Chẳng hạn, người ta đã xác định được hơn chục dạng màu của P. fasciatum, tùy theo vùng.

Đáng tiếc là mấy năm gần đây, trên thị trường bắt đầu xuất hiện cá lai giữa loài này với các loài Pimelodidae lớn khác, như cá da trơn đuôi đỏ Phractocephalus hemioliopterus. Ban đầu người ta lai tạo chúng để làm thực phẩm ở các nước Viễn Đông, nhưng buồn là một số người chơi lại khá chuộng chúng. Ở Nam Mỹ, đây cũng là loài cá thực phẩm phổ biến.1