Cá molly

• Tên thường gọi: molly vây ngắn, molly vây buồm, molly đen, molly trắng, molly vàng, molly đuôi đàn lia, molly đốm (dalmatian)
• Tên khoa học: Poecilia sp.
• Kích thước trưởng thành: tối đa 14 cm
• Tuổi thọ: 5 năm
• Họ: Poeciliidae
• Nguồn gốc: Nam Mỹ, Trung Mỹ, Mexico
• Tính cách: hiền
• Tầng bơi: tầng giữa
• Bể tối thiểu: 76 lít
• Thức ăn: ăn tạp
• Sinh sản: đẻ con
• Chăm sóc: dễ
• pH 7,5 đến 8,5
• Độ cứng: 15-30 dGH
• Nhiệt độ: 26°C1

Ngoài tự nhiên, molly gần như chỉ ăn thực vật và tảo. Trong bể, chúng rất mê rêu tảo và gặm suốt ngày, cứ lượn quanh tìm mảng nào ngon để rỉa. Nếu bể không có rêu tảo, bạn phải bổ sung thức ăn dạng vảy có spirulina, thức ăn chuyên cho molly bán sẵn, hoặc một ít rau chân vịt luộc thái nhỏ.1

Phân biệt đực cái ở molly rất dễ. Con đực có gonopodium nổi rõ, tức là vây hậu môn đã biến đổi để thụ tinh cho con cái. Ở những loài có vây lưng to, chỉ con đực mới có "vây buồm" lớn trên lưng. Vây lưng của con cái nhỏ hơn.

Con cái có vây hậu môn hình quạt.1

Ở phần lớn cá đẻ con, cá mẹ mang bầu sẽ to bụng thấy rõ. Cá mẹ còn có "đốm thai" (gravid spot) quen thuộc, là một đốm sẫm màu gần gốc vây hậu môn. Trứng sau khi thụ tinh nằm trong bụng cá cái. Mỗi trứng chứa một phôi và có sẵn đủ chất dinh dưỡng. Trứng nở ngay trong bụng mẹ, và cá mẹ đẻ ra cá con đã tự bơi được. Loài này không chăm con. Cá con nào không trốn vào đám cây thủy sinh sẽ bị cá lớn ăn. Molly lớn nhanh và đẻ rất dễ. Mỗi tháng, một con cái có thể đẻ từ chục con trở lên.1

Molly phân bố chủ yếu từ miền nam Hoa Kỳ xuống Trung Mỹ và phía bắc Nam Mỹ. Phần lớn chúng sống trong nước ngọt, đôi khi bơi ra các cửa sông nước lợ. Cũng như cá bảy màu, molly có thể tạm thời chịu được nước biển có độ mặn đầy đủ. Dù vậy, đó hoàn toàn không phải môi trường sống tự nhiên của chúng.

Giống Mollienisia, nơi cái tên molly bắt nguồn, nay đã được xếp lại vào Poecilia. Vì vậy molly và cá bảy màu cùng chung một giống. Từ lâu, người ta đã để ý thấy cá bảy màu trong một số trường hợp có thể lai với molly. Về sau, các nghiên cứu di truyền cũng xác nhận hai loài này rất gần nhau.1

Cái tên molly bắt nguồn từ tên khoa học đầu tiên của giống cá này là Mollienisia, đặt khi nó được phân loại vào năm 1846. Về sau, giống này đổi tên thành Poecilia, theo tên họ Poeciliidae. Đây là giống có nhiều dạng cá đẻ con thuộc hàng đẹp và lạ nhất. Molly vây buồm có lẽ là một trong những loài cá lạ mắt nhất mà người chơi có thể tìm mua, xét trên mọi giống cá. Các loài molly khác trông cũng tương tự, nhưng không có cái vây lưng to như cánh buồm. Molly có rất nhiều màu. Chúng khá khỏe, nhưng thích nước bể ấm hơn. Khi cá đẻ con bị lạnh hoặc gặp bất kỳ kiểu căng thẳng nào từ môi trường, chúng hay mắc một chứng mà dân chơi quen gọi là "shimmies", tức cá đứng một chỗ và lắc lư thân mình. Thật ra đây không phải bệnh truyền nhiễm. Đó chỉ là nhiều triệu chứng do căng thẳng dồn lại cùng lúc.

Các loài molly nuôi trong bể đã được lai qua lại với nhau hơn một thế kỷ, nên giờ có rất nhiều dạng màu và kiểu vây. Molly đen tuyền và molly vây buồm có vây lưng viền cam là hai dạng phổ biến. Không loài cá nước ngọt nào có màu đen nhung sánh được với molly đen. Ngoài ra còn có dạng bạch tạng mắt đỏ, dạng đuôi đàn lia thật ở gần như mọi màu, và cả các dạng màu socola, bụi vàng (gold dust) và cam. Con đực của loài P. sphenops có vây lưng ngắn. Còn molly vây buồm, gồm các loài Poecilia latipinna và P. velifera, thì có vây lưng rất lớn.

Molly vây buồm có nhiều màu để chọn. Loài này đẻ rất dễ, nhưng cá con nuôi trong bể có thể chỉ lên được "vây buồm" khi ở bể lớn. Cá nuôi bể cũng có thể nhỏ hơn một chút, chỉ dài khoảng 9 cm. Nếu nuôi trong hồ ngoài sân thì khác. Khoảng 5 tháng tuổi, con đực sẽ lên vây buồm lớn và có thể dài tới 13-15 cm.

Molly bóng (Balloon molly) ra đời từ một dị tật di truyền ở cột sống. Nhờ lai chọn lọc, giờ dạng này bán rất rộng rãi. Molly bóng vẫn đẻ được, nhưng có thể dễ gặp vấn đề sức khỏe hơn.

Các loài cá nuôi chung được: cichlid lùn, cá tetra cardinal (cá hồng y), cá neon (tetra neon), cá hổ Sumatra (cá tứ vân).1

• Treating Columnaris or Body Fungus – Not a True Fungus. Central Florida Aquarium Society.
• Fraser, B.A., Weadick, C.J., Janowitz, I. et al. Sequencing and characterization of the guppy (Poecilia reticulata) transcriptome. BMC Genomics, vol. 12, no. 202, 2011. doi:10.1186/1471-2164-12-202
• Poecilia latipinna. Florida Museum of Natural History.1