Cá panchax sáu vạch

Cá panchax sáu vạch (Epiplatys sexfasciatus) là một loài killifish sống ở vùng ven biển từ Gabon đến Ghana. Loài này đã quen thuộc với dân chơi và có nhiều dạng khác nhau. Tuy vậy, phân loại của nó khá rối. Một số tác giả chỉ xếp vào loài này các quần thể ở tây bắc Gabon và Guinea Xích Đạo, còn các quần thể khác thì coi là phân loài. Cá chủ yếu sống ở đầm lầy nước ngọt và các suối nhánh nhỏ. Cho loài này sinh sản tương đối dễ.1

Bể nên có đáy tối thiểu 80 × 30 cm hoặc tương đương. Nếu chỉ dùng để cho cá đẻ thì bể nhỏ hơn cũng được. Thể tích bể khoảng 72 lít.1

• Nhiệt độ: 20–27°C
• pH: 5.0–7.0
• Độ cứng: 1–12 dGH1

Cá có lẽ trông đẹp nhất trong bể trồng dày cây, hoặc bể bày theo kiểu tự nhiên với nền cát cùng vài rễ và cành lũa.

Rải thêm lá khô sẽ làm bể càng giống tự nhiên. Lá cho cá thêm chỗ trú ẩn, và khi lá phân hủy thì các quần thể vi sinh vật cũng phát triển theo.

Đám vi sinh vật này có thể là nguồn thức ăn phụ đáng giá cho cá bột. Chất humic do lá mục tiết ra cũng được coi là có lợi. Nón cây alder cũng có tác dụng tương tự.

Không cần dùng than bùn tự nhiên. Khai thác than bùn vừa không bền vững vừa tàn phá môi trường.

Loài này có vẻ hợp nhất với ánh sáng khá dịu. Bạn vẫn có thể trồng những cây sống được trong điều kiện đó như Microsorum, Taxiphyllum hay Anubias spp. Cá cũng thích có cây nổi, chẳng hạn Ceratopteris spp.1

Trong tự nhiên, có lẽ đây là loài săn mồi, ăn động vật không xương sống trên cạn lẫn dưới nước cùng các loại động vật phù du khác.

Trong bể, cá chịu ăn thức ăn khô cỡ vừa miệng. Dù vậy, mỗi ngày bạn vẫn nên cho ăn thêm thức ăn sống hoặc đông lạnh cỡ nhỏ như ấu trùng Artemia, bo bo (Daphnia), Moina, giun grindal, v.v.

Côn trùng nhỏ như dế hay ruồi giấm Drosophila cũng dùng được. Có điều, trước khi thả cho cá ăn thì nên cho chúng ăn no thức ăn dạng mảnh của cá hoặc chút rau củ.1

Cá hiền với các loài khác và có thể là một thành viên rất tốt trong bể cộng đồng, miễn là bạn chọn bạn cùng bể kỹ.

Nhiều loài characid, cyprinid, anabantoid, callichthyid và loricariid có kích cỡ tương đương đều nuôi chung được. Cá dành phần lớn thời gian ở tầng nước trên, nên một số loài cichlid cũng hợp.

Bạn nên mua từ 6 con trở lên vì loài này khá thích sống theo đàn. Khi nuôi theo nhóm lớn, cá bớt nhát hơn và cũng bày ra nhiều hành vi thú vị hơn.1

Con đực sặc sỡ hơn, vây dài hơn và lớn hơn con cái.1

Loài này khá dễ cho sinh sản. Trong bể nuôi riêng loài đã ổn định và bày trí tốt, cá bột có thể tự xuất hiện mà bạn không cần làm gì thêm.

Còn nếu cá bố mẹ đang sống trong bể cộng đồng thì tốt nhất nên set một bể riêng cho chúng đẻ.

Bể đẻ có thể rất đơn giản, miễn có giá thể phù hợp để cá đẻ trứng vào. Riccia, rêu Taxiphyllum spp., rễ cây nổi hay tổ đẻ bằng len đều dùng tốt như nhau. Nếu muốn có lọc thì loại lọc bọt biển nhỏ chạy bằng sủi khí là hợp nhất.

Phần lớn người nuôi thả một cặp, hoặc một con đực với hai con cái trở lên. Có người thích cứ vài ngày lại lấy giá thể ra, thay giá thể mới, rồi đem trứng đi ấp và cho nở ở chỗ khác. Người khác thì để nguyên mọi thứ trong bể cho tới khi thấy cá bột bơi tự do gần mặt nước.

Cá bố mẹ có ăn trứng và cá bột. Vì vậy, nếu muốn nuôi được nhiều cá con thì nên tách chúng ra.

Trứng ấp khoảng 12-14 ngày. Nếu cây trong bể đã lâu năm thì cá bột thường sống được nhờ các vi sinh vật có sẵn tự nhiên. Bạn có thể thả thêm một hai chiếc lá khô để đám sinh vật này phát triển mạnh hơn.

Nếu nuôi cá bột trong điều kiện vô trùng hơn thì lúc đầu chúng cần thức ăn siêu nhỏ như luân trùng. Khi cá đủ lớn mới chuyển sang ấu trùng Artemia và các loại tương tự.

Đừng để các loài không xương sống lớn hơn như ốc hay tép trong bể đẻ, vì chúng sẽ ăn trứng.1

Loài này phân bố khắp vùng ven biển, từ Gabon đi lên phía bắc và phía tây, qua Guinea Xích Đạo, Cameroon, Nigeria, Benin, Togo cho tới tận Ghana. Dù vậy, có ý kiến cho rằng loài chỉ có ở tây bắc Gabon và Guinea Xích Đạo, còn các quần thể còn lại là những phân loài khác nhau (xem phần 'Ghi chú').

Địa điểm điển hình được ghi là 'Gaboon River'. Nhiều khả năng tên này chỉ một hoặc vài con sông đổ vào vùng mà nay gọi là cửa sông Gabon, thuộc Gabon, Tây Phi.

Khi biết cá được bắt ở đâu, người chơi thường ghi luôn địa danh đó lên nhãn để tránh lai tạp và giữ dòng thuần. Ví dụ như Benin City, Bidou, Cap Estérias, Coco Beach, Elon, Ibadan, Kinguélé, Lambaréné, Ntoum, Djigbé, Cotonou, v.v.1

Loài này chủ yếu sống ở đầm lầy nước ngọt và các suối nhánh nhỏ. Vùng phân bố rộng như vậy nên môi trường sống khác nhau nhiều cũng là chuyện dễ hiểu. Có quần thể sống ở vùng savan đồng cỏ, có quần thể lại sống trong rừng mưa.

Đôi khi người ta còn gặp cá ở những đoạn nước lặng, nhiều cây cỏ thủy sinh của các con sông và hồ lớn.1

Loài này đã quen thuộc với dân chơi thủy sinh, và hiện có nhiều dạng khác nhau.

Phân loại của loài khá rối. Đã có nhiều phân loài được mô tả, gồm E. sexfasciatus baroi, E. s. leonensis, E. s. rathkei và E. s. togolensis. Dạng gốc trước đây được gọi là E. s. sexfasciatus. Trong số này, E. s. leonensis hiện được xem là tên đồng nghĩa của E. fasciolatus, còn các phân loài khác là tên đồng nghĩa của E. sexfasciatus. Riêng E. s. togolensis thì một số tác giả vẫn coi là hợp lệ và thường gọi gọn là E. togolensis.

E. infrafasciatus và E. multifasciatus trước đây cũng từng bị coi là tên đồng nghĩa của E. sexfasciatus, nhưng hiện nay đều là loài hợp lệ.

E. s. sexfasciatus có nguồn gốc ở tây bắc Gabon và đông nam Guinea Xích Đạo. Dấu hiệu nhận biết là các tia giữa của vây đuôi kéo dài. Thân cá thường có màu từ xám đến đỏ, và thường có 6 vạch sẫm.

E. s. baroi có thân nâu đỏ. Các vây lẻ thường có dải vàng và/hoặc đỏ chạy sát mép, và thân thường có sáu vạch sẫm.

E. s. rathkei có thân xanh lam, vảy viền đỏ và 8-11 vạch sẫm. Vây hơi vàng, mép vây sẫm màu.

E. s. togolensis phân bố khá rộng. Vùng phân bố bắt đầu từ dãy đồi Togo ở đông nam Ghana và tây nam Togo, kéo về phía đông qua nam Benin và nam Nigeria, gồm cả châu thổ sông Niger, đến sông Cross ở đông nam Nigeria. Dạng này thường có 6-8 vạch sẫm và 4-7 hàng đốm nâu đỏ chạy dọc thân trên nền vàng nhạt.

Epiplatys là giống killifish aplocheiloid phân bố rộng nhất ở Tây Phi. Trước đây người ta cho rằng giống này có quan hệ gần với giống Aplocheilus. Thực ra Epiplatys thuộc nhóm phía tây, tức là họ hàng gần nhất của nó là Callopanchax, Scriptaphyosemion và Archiaphyosemion.1