13 mẹo giữ bể thủy sinh mới set qua giai đoạn đầu ổn định

Hướng dẫn set bể thì nhiều, nhưng vài tuần sau khi đổ nước lại ít ai nói tới. Đây là lúc bể chưa cân bằng. Cây chưa lên, chất lượng nước chưa ổn, rêu hại bắt đầu lấm tấm. Nhiều người hoảng đúng vào giai đoạn này rồi chỉnh lung tung.

Bài này gom 13 việc nên làm trong những tuần đầu, chia theo nhóm: đèn, phân và CO2, thay nước, cây, sinh vật trong bể, thói quen chăm sóc. Làm theo không có nghĩa là bể sẽ sạch rêu hoàn toàn. Nhưng bạn sẽ có nhiều cơ hội hơn để bể đi qua giai đoạn đầu mà không phải đập đi làm lại.

Đèn và phân nước trong tuần đầu nên chỉnh thế nào

Mẹo 1: Tăng đèn từ từ. Cây mới trồng chưa quen với ánh sáng mạnh. Bạn nên bắt đầu thấp rồi nâng dần cường độ hoặc số giờ chiếu. Một ví dụ cụ thể: lúc mới set thì chiếu 7 tiếng ở 50% công suất, sau 4 tuần nâng lên 70% trong 8 tiếng.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:28 Cụm cây thủy sinh lá vàng cam, xanh dưới đèn sáng trong hồ.

• Đèn không chỉnh được độ sáng: bắt đầu khoảng 6 tiếng, sau đó tăng dần lên 8, 9, 10 tiếng.
• Đèn có dimmer: có thể để thời gian chiếu dài hơn ngay từ đầu nhưng giảm cường độ, rồi tăng cường độ lên dần.

Cây cũng tự báo cho bạn biết. Các loại cây thân như Rotala sẽ khép lá lại khi đã nhận đủ sáng trong ngày. Thấy vậy thì có thể tắt đèn.

Mẹo 2: Chưa vội châm phân nước. Cây mới trồng còn đang làm quen chỗ mới nên lớn rất chậm và chưa cần nhiều dinh dưỡng. Nếu dùng phân nền dạng soil, vài tuần đầu soil nhả ra rất nhiều dinh dưỡng, đủ cho cây dùng.

• Nền soil: khoảng 3 tuần đầu không châm phân nước, sau đó bắt đầu với nửa liều.
• Nền trơ như sỏi, cát: chờ ít nhất 1 tuần rồi bắt đầu nửa liều.

Cách này không phải ai cũng đồng ý. Có trường phái thích để nước luôn dư phân cho cây không bao giờ thiếu. Lý do để chờ là dinh dưỡng dư thừa trong cột nước có thể làm rêu hại dễ bùng lên hơn.

Châm CO2 bao nhiêu là đủ

Mẹo 3: Châm đủ CO2 và giữ nó ổn định. Giai đoạn đầu cần CO2 đủ và không lên xuống thất thường. Đếm số giọt mỗi giây không phải là cách đo tốt. Lượng CO2 tan vào nước còn tùy cường độ đèn, dòng chảy, kích thước bọt và bọt có tan hết hay không.

Cách dễ nhất là dùng drop checker, một ống nhỏ chứa dung dịch đổi màu theo nồng độ CO2:

• Xanh dương: thiếu CO2.
• Xanh lá: vừa đủ, đây là mức nên nhắm tới.
• Vàng: quá nhiều, nguy hiểm cho cá.

Nhiều người, trong đó có không ít dân chơi lâu năm, thích để màu ngả sang xanh lá chuối (hơi vàng nhẹ), tức là CO2 hơi cao một chút nhưng chưa tới mức hại cá. Người mới cứ nhắm màu xanh lá. Khi đã quen theo dõi cá thì có thể đẩy lên mức xanh lá chuối, miễn là cá không có dấu hiệu thở gấp.

Thay nước bao nhiêu, bao lâu một lần

Mẹo 4: Thay nước đều đặn. Lịch thay nước phụ thuộc nhiều vào loại nền. Nền soil cần thay nhiều hơn nền sỏi trơ, và mỗi hãng soil lại khuyến cáo khác nhau.

Trong video

• Xem video từ ▶ 5:26 Bể vừa set với đá và nền soil, chưa đổ nước.
• Xem video từ ▶ 6:06 Dùng ống xanh hút nước thay trong bể thủy sinh cây xanh tốt.

Ngoài khuyến cáo của hãng thì còn tùy thói quen của bạn. Thay 50% mỗi tuần là một mốc dễ theo và an toàn cho phần lớn bể.

Trồng cây thế nào để rêu hại khó bùng

Trong bể lúc nào cũng có cuộc giành dinh dưỡng giữa cây và rêu hại. Cây ít thì rêu hại thắng.

Mẹo 5: Trồng dày ngay từ đầu. Sai lầm phổ biến là mỗi loại mua một chậu vì nghĩ cây sẽ tự lan ra. Cây chưa kịp lan thì rêu hại đã chiếm chỗ. Đừng tiết kiệm tiền cây lúc set bể.

Mẹo 6: Dùng cây mọc nhanh. Cây mọc nhanh hút dinh dưỡng rất mạnh nên rêu hại khó cạnh tranh. Nếu không thích hình dáng của chúng, cứ trồng tạm vài tháng, bể ổn rồi thì nhổ ra cho người khác. Hai ví dụ cây mọc nhanh là Limnophila sessiliflora và Hygrophila polysperma.

Mẹo 7: Thả cây nổi. Cây nổi nằm sát mặt nước nên lấy được CO2 từ không khí gần như không giới hạn. Rễ của chúng hút rất nhiều dinh dưỡng trong nước. Với đèn mạnh mà không chỉnh được độ sáng, một ít cây nổi còn che bớt ánh sáng, khá có ích trong vài tuần đầu.

Thả sinh vật gì để hỗ trợ bể mới

Mẹo 8: Thả đội dọn rêu. Các bể trưng bày tầm cỡ gần như đều có chung một nhóm cư dân:

Trong video

• Xem video từ ▶ 8:59 Cá dọn rêu bám bên kính bể, cạnh cây thủy sinh xanh tốt.
• Xem video từ ▶ 9:04 Một con cá nhỏ bơi giữa đám cỏ thủy sinh xanh mướt.

• Tép Amano
• Ốc Clithon
• Cá Otocinclus (cá otto)
• Cá SAE (cá ăn rêu Thái, Siamese algae eater)

Cá otto đặc biệt hợp với bể mới. Khoảng tuần thứ ba, bể mới thường nổi một lớp nâu là tảo silic (diatoms). Thả vài con otto vào thì lớp này thường sạch trong khoảng hai ngày.

Mẹo 9: Bổ sung vi sinh sống. Bể mới chưa có vi sinh có lợi. Để lâu chúng sẽ tự phát triển, nhưng bạn có thể đẩy nhanh bằng chai vi sinh sống bán sẵn, loại này trên thị trường có nhiều. Nếu đang có bể khác chạy ổn, lấy một ít vật liệu lọc từ bể đó bỏ sang lọc bể mới. Vật liệu lọc cũ đã có sẵn quần thể vi sinh nên bể mới lên nhanh hơn.

Chăm bể thế nào cho ổn định

Mẹo 10: Làm mọi thứ đều đặn. Bể ổn định cần thói quen ổn định.

• Gắn hẹn giờ cho đèn và CO2.
• Thay nước vào cùng một ngày mỗi tuần, nếu được thì cùng giờ.
• Thay nước vào buổi sáng hoặc buổi tối, ngoài giờ chiếu đèn và giờ châm CO2. Thay giữa giờ đèn thì nồng độ CO2 sẽ tụt rồi lên lại thất thường.

Mẹo 11: Kiên nhẫn. Bể có thể mất tới ba tháng mới ổn định. Trong thời gian đó rêu hại xuất hiện là chuyện thường, nhiều khi chỉ là một giai đoạn bể phải đi qua. Tảo silic là ví dụ rõ nhất, gần như bể mới nào cũng gặp quanh tuần 3–4. Thấy rêu rồi đột ngột giảm đèn hay tăng CO2 chỉ khiến bể khó ổn hơn. Phần lớn trường hợp chỉ cần giữ nguyên lịch và chờ.

Mặt nước và lịch nhắc việc

Mẹo 12: Giữ mặt nước sạch. Lớp váng dầu trên mặt nước khá phổ biến và có một ít thì không sao. Váng dày thì cản oxy đi vào nước và cản CO2 thoát ra, làm lệch lượng khí trong bể. Có mấy cách xử lý:

• Gắn bộ lọc váng (surface skimmer).
• Tăng dòng chảy cho mặt nước gợn.
• Chạy sủi khí vào ban đêm.

Mẹo 13: Dùng app nhắc lịch. Tropica có ứng dụng điện thoại tên 90 Days. App đưa ra lịch việc cần làm theo từng ngày trong giai đoạn đầu và báo khi nào nên thay nước, cắt tỉa hay bắt đầu châm phân nước. Đây là cách dễ nhất để giữ đúng mẹo 10 mà không phải tự nhớ.

Bắt đầu từ đâu

1. Hạ đèn xuống mức thấp, khoảng 50% hoặc 6–7 tiếng, và đặt lịch tăng dần trong vài tuần.
2. Gắn drop checker, chỉnh CO2 cho tới khi dung dịch có màu xanh lá, rồi gắn hẹn giờ cho cả đèn lẫn CO2.
3. Xem lại khuyến cáo thay nước của loại nền bạn dùng và ghi lịch cố định.
4. Nếu bể còn thưa, trồng thêm cây mọc nhanh hoặc thả cây nổi, rồi chuẩn bị vài con otto cho đợt tảo silic.