Cách ép đỏ cây thủy sinh: nhiệt độ, phân, CO2, đèn và chọn cây

Bể có cây đỏ lên màu rực bên cạnh mảng xanh thì ai cũng thích. Thực tế để cây đỏ đẹp không dễ, và người chơi lâu năm cũng có lúc thất bại. Dân chơi hay nhắc câu "nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống". Thứ tự này cũng là trình tự nên kiểm tra khi muốn ép đỏ cây.

Bài dưới đây đi qua từng phần: thông số nước, cách châm phân, cách cấp CO2, đèn và thời gian chiếu sáng, cuối cùng là chọn giống cây. Đây là kinh nghiệm thực tế chứ không phải công thức cố định. Mỗi bể vẫn cần bạn tự quan sát và chỉnh.

Nước cần ở thông số nào để cây lên màu

Muốn cây phát triển đẹp thì môi trường nước phải ổn định trước đã. Nhiệt độ là thông số cần để ý đầu tiên.

• Nhiệt độ: giữ trong khoảng 25–28°C. Mức 25°C là tốt nhất. Nếu không giữ được thì 26°C cũng ổn, và tối đa là 28°C. Lên quá 28°C cây kém đi rất nhiều. Trên 30°C thì cây gần như không phát triển được.
• pH: khoảng 6,5–7,5 là hợp với bể thủy sinh. Nước máy ở ta thường có pH 7–7,5, mức này chấp nhận được.
• TDS (tổng chất rắn hòa tan): cây thủy sinh ưa nước hơi mềm. Bạn có thể đo bằng bút đo TDS bán ngoài thị trường. Nước máy thông thường đo ra khoảng 150 là dùng được.

Có điều kiện thì bạn thay nước bằng nước lọc RO, khi đó chất lượng nước nằm hoàn toàn trong tay bạn. Còn để hạ nhiệt, cách chắc ăn nhất là lắp chiller (máy làm lạnh nước). Không có chiller thì gắn quạt cho bể và đặt bể ở chỗ mát nhất trong phòng để kéo nhiệt về mức 25–28°C.

Khi nào mới nên bắt đầu ép đỏ

Bể mới set thường còn rất nhiều dinh dưỡng. Lúc này cây chưa kịp bén rễ và chưa ăn được bao nhiêu. Nếu bạn tăng đèn để ép đỏ ngay giai đoạn này thì bể rất dễ bị rêu hại.

• Bể Hà Lan (Dutch): chờ khoảng 2 tuần sau khi set rồi mới ép sáng.
• Bể phong cách tự nhiên trồng nhiều loại cây: chờ khoảng 1,5–2 tháng.

Giai đoạn đầu cây cần nhiều dinh dưỡng để lớn. Sau khoảng 1–2 tháng, bể đi vào giai đoạn chăm cho đẹp chứ không cần cây lớn nhanh nữa. Đó là lúc hợp lý để chuyển sang ép màu.

Châm phân nước thế nào

Dinh dưỡng cho cây gồm hai nhóm. Đa lượng là đạm, lân, kali (N, P, K). Vi lượng gồm các chất cây cần ít hơn như sắt, đồng. Canxi và magie cũng hay được bổ sung kèm. Nhu cầu dinh dưỡng của cây rất khó đoán, nên đừng lạm dụng phân nước.

Khi bể đã qua giai đoạn đầu, bạn không cần châm nhiều đa lượng nữa. Lúc này nên thiên về phân vi lượng, bổ sung thêm canxi, magie hoặc sắt ở mức vừa phải.

Không có dụng cụ đo lượng phân trong nước thì cách an toàn là dùng phân của hãng và châm khoảng một nửa liều nhà sản xuất ghi trên chai. Sau đó bạn quan sát cây lên có ổn không và rêu hại diễn biến ra sao. Từ đó mỗi người tự tìm ra cách châm cho bể của mình. Gần như không có công thức chung cho mọi bể.

Cấp CO2 bao nhiêu là đủ

Nước vốn có sẵn một ít CO2, nhưng bể trồng dày cây thì lượng đó không đủ. Carbon nước hoặc CO2 viên sủi có lẽ chỉ hợp với bể nhỏ vài chục lít. Với bể từ 100 lít trở lên, CO2 bình cấp ngoài vẫn là lựa chọn tốt nhất.

Một cách làm đáng thử là để CO2 chạy cả ngày thay vì bật tắt theo đèn. Cách này không phải ai cũng theo. Người làm vậy thấy có hai cái lợi:

• pH ổn định hơn, cây không bị xáo trộn môi trường sống mỗi ngày.
• Lượng CO2 trong nước lúc nào cũng dồi dào.

Bình thường một bể cỡ trung có thể chạy khoảng 3 giọt/giây trên bộ đếm giọt. Khi bật cả ngày thì giảm xuống 1–2 giọt/giây là đủ, vừa không phí CO2 vừa giữ bể ổn định suốt ngày. Mức bao nhiêu là vừa thì khó nói chính xác. Nguyên tắc chung là cá vẫn khỏe thì được, nên bạn cần để mắt đến cá.

Để cá an toàn vào ban đêm, bạn có thể cắm thêm sủi oxy. Đơn giản hơn là lắp lọc váng ở đầu hút của lọc và cho chạy liên tục. Lọc váng phá lớp màng trên mặt nước, nhờ vậy oxy từ không khí hòa vào nước dễ hơn. Bể khi đó có đủ cả CO2 lẫn oxy cho cây và cá.

Đèn loại nào và chiếu bao lâu

Dùng bóng T5 10000K, 6500K hay đèn LED, LED RGB thì vẫn có thể làm cây đỏ. Đèn dành cho bể thủy sinh đều có đủ các dải màu cây cần. Đèn LED đời mới giá cao cho phép chỉnh từng dải màu, ví dụ tăng kênh đỏ để mắt nhìn cây rực hơn. Loại đèn này giúp ngắm bể sướng hơn, tiền nào của nấy. Nhưng thiếu nó thì cây vẫn đỏ được.

Thời gian chiếu sáng cần tính theo mục đích:

Ngoài tự nhiên, mùa hè cây nhận ánh sáng mười mấy tiếng mỗi ngày. Chiếu sáng dài trong bể cũng làm cây lên màu rực hơn. Nếu đèn có hẹn giờ theo cường độ thì bạn để mức thấp lúc mới bật, giống mặt trời buổi sáng. Đến trưa thì đẩy lên mức mạnh nhất, giống nắng trưa hè.

Đổi lại, chiếu sáng dài gần như chắc chắn kéo theo rêu hại. Trong thời gian ép đỏ, bạn nên xem bể mỗi ngày. Thấy rêu hại bắt đầu lên thì chỉnh lại đèn ngay.

Chọn cây đỏ nào cho dễ

Mới chơi thì nên bắt đầu với cây đỏ dễ trồng. Các loại này có bán ở hầu hết shop thủy sinh:

• Dòng diệp tài hồng: tân đế tài hồng, diệp tài hồng lá táo (đẹp nhưng kém đỏ hơn tân đế một chút), diệp tài hồng lá kim, diệp tài hồng lá hẹp.
• Huyết tâm lan, cho lá đỏ rất đẹp.
• Đại hồng diệp.

Các cây đỏ khó tính hơn gồm các loại vảy ốc, liễu đỏ răng cưa, hay Bucephalandra màu tím hồng. Nhóm này đòi hỏi khắt khe hơn về nhiệt độ, ánh sáng và dinh dưỡng. Bạn nên để dành chúng đến khi đã quen tay với nhóm cây dễ.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo nhiệt độ bể vào lúc nóng nhất trong ngày. Nếu trên 28°C thì lo quạt, chỗ đặt bể hoặc chiller trước khi tính chuyện ép màu.
2. Bể mới set thì chờ đủ thời gian cho cây bén rễ: khoảng 2 tuần với bể Hà Lan, 1,5–2 tháng với bể tự nhiên.
3. Trồng thử vài cây đỏ dễ như tân đế tài hồng hay huyết tâm lan rồi mới chuyển sang vảy ốc, liễu đỏ răng cưa.
4. Khi kéo dài giờ đèn lên 12 tiếng trở lên, xem bể mỗi ngày và chỉnh đèn ngay khi thấy rêu hại.