Cách nuôi cá Vieja: bể, nước, thức ăn, phân biệt trống mái

Vieja là một chi cichlid Trung Mỹ, sống chủ yếu ở Mexico. Trong tiếng Tây Ban Nha, "vieja" nghĩa là "bà già". Cá con bán ngoài tiệm thường chưa có màu. Đến khi trưởng thành, nhiều con lên màu rất đẹp và dài cỡ 30–40 cm. Vieja không kén nước, cũng không kén ăn. Cái khó là chúng cần bể lớn, lọc mạnh và thay nước nhiều.

Phần dưới đây đi lần lượt từ chọn loài, tính cỡ bể, giữ nước, cho ăn, bày bể cho đến cách phân biệt trống mái.

Có những loài Vieja nào hay gặp

Chi Vieja có từ khoảng mười loài trở lên. Dân chơi cá hay gặp ba loài sau:

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:10 Một con cá Vieja thân bạc có sọc đen dọc thân bơi giữa lũa.
• Xem video từ ▶ 0:15 Hai con cá Vieja bơi gần nhau trong hồ trồng lũa.

• Vieja argentea: tên thường gọi là silver cichlid hoặc tail bar cichlid. Con lớn có thể dài 30–40 cm.
• Vieja synspilum: hay được gọi là redhead cichlid hoặc rainbow cichlid. Con lớn cũng dài cỡ 30–40 cm. Lúc còn nhỏ, con trống màu tối và lốm đốm, nhìn như vừa bị cắn te tua. Thật ra đó chỉ là hoa văn và kiểu vảy của nó, cá vẫn khỏe bình thường.
• Vieja hartwegi: loài nhỏ nhất trong ba loài, chỉ khoảng 20–25 cm.

Tên thường gọi của Vieja khá lộn xộn, mỗi nơi gọi một kiểu. Lúc mua hay tra cứu, bạn cứ dùng tên khoa học cho chắc.

V. hartwegi đáng nói riêng một chút. Đây là loài Vieja duy nhất bị IUCN (Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế) xếp vào nhóm sắp nguy cấp. Nguyên nhân là con người xây đập, xây cầu làm hỏng chỗ sống của nó. Loài này đẻ dễ trong bể, nên nuôi nó cũng là cách giữ giống phòng khi ngoài tự nhiên suy giảm. Màu của hartwegi không nổi bằng hai loài kia, nhưng nuôi nó vẫn có ý nghĩa.

Cần bể to cỡ nào

Cá lớn thì bể phải lớn. Mức tối thiểu bạn nên tính như sau:

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:05 Đàn cá đông đúc bơi trong bể lớn có lũa và cát.
• Xem video từ ▶ 0:20 Bể lớn nuôi đàn nhiều loài cá rô phi cảnh, đáy cát và lũa.

Để dễ hình dung, có một bể khoảng 1.420 lít, kích thước 244 x 91 x 61 cm, nuôi ba loài, mỗi loài khoảng sáu con. Nuôi đông như vậy thì từng con khó khoe hết vẻ đẹp như khi nuôi riêng một cặp. Một cặp Vieja vào mùa sinh sản là cảnh rất đáng ngồi xem.

Vieja hay bơi ở khoảng 70–75% phía dưới của bể, từ đáy lên tới giữa. Chúng chỉ lên mặt nước lúc ăn. Vì thế diện tích đáy và chiều dài bể quan trọng hơn chiều cao.

Thông số nước và thay nước

• Nhiệt độ: khoảng 26°C.
• pH: trung tính đến hơi kiềm là được. Vieja không kén thông số nước.
• Chất lượng nước: đây mới là thứ quyết định cá khỏe và lớn đều. Cá to thì ăn nhiều, thải nhiều. Bạn cần lọc mạnh và thay nước thường xuyên, mỗi lần thay một lượng lớn.

Có bể lớn, lọc tốt, thay nước đều và cho ăn đa dạng là Vieja khá dễ nuôi.

Cho ăn thế nào

Phần lớn Vieja ăn tạp nhưng thiên về rau. Chúng gần như cái gì cũng ăn. Khẩu phần nên có cả thức ăn đạm lẫn thức ăn gốc thực vật. Đàn càng đông thì cá càng ăn bạo, vì con này tranh ăn sẽ kéo con kia ăn theo.

Vieja thường không đuổi săn cá nhỏ, phần lớn thời gian chúng mặc kệ những con này. Tuy vậy, cá nào vừa miệng mà gặp lúc Vieja đang đói thì vẫn có thể bị nuốt.

Bày bể ra sao

Bày bể cho Vieja khá đơn giản:

• Đá tròn, cạnh trơn. Bể mẫu ở trên dùng những tảng đá rất to, có tảng nặng cỡ 45 kg.
• Lũa trơn, không có cạnh sắc, để cá bơi va vào không bị trầy.
• Cây giả.
• Nền trộn cát với sỏi thô.

Vieja có đào bới một chút, nhưng nhẹ hơn nhiều so với các loài cichlid khác. Chúng ít khi xới tung bố cục. Bạn bày bể thế nào thì nhiều khả năng vài tháng sau bể vẫn y như vậy.

Phân biệt trống mái

Lúc cá còn nhỏ thì rất khó phân biệt trống mái. Khi cá lớn hơn, bạn nhìn dáng cá và để ý mấy dấu hiệu sau:

• Con trống sẽ mọc u đầu (nuchal hump, còn gọi là kok).
• Con trống có vây hậu môn và vây lưng nhọn.

Trong bể nuôi chung ba loài, chỉ có V. argentea bị rách vây đuôi. Argentea có thể là loài dữ nhất bể. Nhưng nó không đánh loài khác mà chủ yếu đánh nhau trong cùng loài, nhất là giữa các con trống. Vì vậy những con argentea rách vây đuôi nhiều khả năng là con trống sắp trưởng thành sinh dục. Đây chỉ là phỏng đoán qua quan sát, chưa phải quy tắc chắc chắn.

Nuôi chung với cá gì

Chọn cá nuôi chung với cichlid lớn lúc nào cũng có rủi ro, vì Vieja trưởng thành khá dữ và có thể giết cá khác. Bể mẫu có nuôi một đàn cá heo (clown loach, Chromobotia macracanthus). Cá heo là loài không vảy, vậy mà không con nào bị thương. Có vẻ cá heo đang làm cá dẫn (dither fish). Thấy chúng bơi thoải mái thì Vieja cũng mạnh dạn ra chỗ trống. Ngược lại, hễ đàn cá heo giật mình lao đi là cả bể chạy theo.

Có một điểm cần lưu ý. Cá heo nuôi nhiều năm cũng dài tới khoảng 30 cm, nên về lâu dài bể sẽ chật. Khi đó có thể phải tách cá heo ra và thay bằng một loài tetra cỡ lớn gốc Trung Mỹ, nhưng đây mới là ý tưởng, chưa ai thử. Nuôi Vieja chung với các loài cichlid khác thường cũng ổn ở nhiều bể, có điều bạn vẫn phải theo dõi.

Mua bao nhiêu con để ra cặp

Bạn nên mua khoảng sáu con một loài. Có sáu con thì khả năng ra được một cặp cao hơn nhiều. Khi cá lớn, bạn giữ lại cặp đẹp nhất. Mấy con dư có thể nhường cho bạn bè hoặc hội nhóm chơi cá. Vieja không đắt, thường khoảng 8–15 USD một con, vài loài nhỉnh hơn chút. Cá mua về lúc nhỏ chưa có màu và dáng của con trưởng thành, nên bạn phải kiên nhẫn chờ vài năm. Một con trống argentea lớn với cái u đầu to là thứ đáng để chờ.

Bắt đầu từ đâu

1. Tính chỗ đặt bể trước. Nuôi một cặp thì tối thiểu khoảng 455 lít, nuôi đàn thì từ khoảng 680 lít trở lên.
2. Chuẩn bị lọc mạnh và lên lịch thay nước lớn đều đặn. Giữ nhiệt độ quanh 26°C.
3. Bày bể bằng đá tròn, lũa trơn, cây giả và nền cát trộn sỏi thô.
4. Mua khoảng sáu con nhỏ cùng loài, hỏi mua theo tên khoa học, rồi chờ cá lớn để chọn cặp.