Nuôi cá Uaru (Uaru amphiacanthoides): đặc điểm và cách chăm sóc

Uaru amphiacanthoides là một loài cichlid Nam Mỹ, ngoài tự nhiên đôi khi sống cùng khu vực với cá đĩa. Dân chơi hay gọi nó là "cá đĩa của người nghèo". Cái tên này không phải vì hai loài giống nhau về ngoại hình hay thông số nước. Lý do chính nằm ở cách chúng sinh sản và ở giá bán: uaru rẻ hơn cá đĩa rất nhiều.

Bài này giúp bạn hiểu uaru trông thế nào qua từng giai đoạn, nuôi chung với gì, set bể ra sao, cho ăn gì và giữ nước thế nào. Đây là loài cá lớn nhưng hiền, hợp với người muốn chơi cichlid cỡ to mà không phải đối phó với tính hung hăng.

Vì sao uaru được gọi là "cá đĩa của người nghèo"

Uaru và cá đĩa sinh sản theo cùng một kiểu. Cả hai đẻ trứng dính, bám chặt vào bề mặt đá hoặc lũa. Cá bố mẹ quạt nước lên trứng để nấm không mọc, rồi nhặt bỏ những trứng không thụ tinh trước khi chúng thối và làm hỏng trứng bên cạnh.

Điểm đặc biệt hơn là sau khi trứng nở, cá con ăn chất nhờn tiết ra từ da cá bố mẹ. Cá đĩa là một trong rất ít loài cá làm được việc này, và uaru cũng thuộc nhóm đó. Với cá nuôi trong bể (không phải cá bắt tự nhiên), độ khó chăm sóc của uaru cũng gần với cá đĩa ở một mức nào đó.

Về giá, uaru thường chỉ bằng khoảng một phần tư đến một phần ba giá cá đĩa, tầm 10–30 USD một con. Nghịch lý là uaru lại khó tìm hơn. Cá đĩa thì hầu như tiệm nào cũng có, còn uaru phải chịu khó hỏi han mới mua được.

Nhận biết uaru qua từng giai đoạn

Uaru đổi màu khá nhiều theo tuổi:

• Cá nhỏ: nhìn như một chiếc lá úa. Đây là cách cá ngụy trang khi còn bé.
• Cá choai: lớp ngụy trang mất dần, thân chuyển sang màu đồng đều hơn và mảng đen lớn bắt đầu hiện ra.
• Cá trưởng thành: dài khoảng 25–30 cm. Màu nền có thể là xanh lục, xám hoặc nâu, mang mảng đen tương phản rõ.

Nhìn xa thì uaru khá đơn giản. Lại gần mới thấy da cá mịn như nhung, gần giống da thuộc, đến mức trông như cá không vảy. Thực ra uaru vẫn có vảy. Vây lưng của cá lớn khi xòe ra rất cao. Vây lưng và vây hậu môn có ánh xanh óng.

Có hai đặc điểm hay làm người mới hoảng:

• Chấm trắng trên thân: một số con có các chấm trắng nhỏ ở hông, có con chỉ một bên, có con ở cả nách vây ngực. Nhiều người nhầm là bệnh đốm trắng (ich). Đây là một phần màu sắc của cá, và có thể do chế độ ăn.
• Mắt lồi: mắt uaru màu đỏ hoặc vàng, hơi lồi và đảo quanh như mắt tắc kè hoa. Đó là hình dạng tự nhiên, không phải bệnh lồi mắt.

Màu nền khi trưởng thành phụ thuộc khá nhiều vào thức ăn. Theo quan sát riêng của một số người nuôi, cá ăn càng nhiều thực vật thì màu cuối cùng càng sáng hơn so với cá chỉ ăn cám cichlid thông thường.

Tính cách và cá nuôi chung

Uaru thân thiện, gần giống cá oscar nhưng ít dỗi hơn. Khi phòng sáng quá hoặc có người khua tay trước bể, cá hay lùi về phía sau. Lúc bình thường thì cá bơi ra đón chủ và rất tò mò. Giữa các con với nhau thỉnh thoảng có rỉa nhẹ, nhưng so với các loài cichlid khác thì uaru rất hiền.

Uaru không có thói săn cá khác. Cá nhỏ chung bể thường không bị đuổi bắt, và người nuôi đã thấy tetra sống chung với uaru trưởng thành. Tuy vậy chuyện này không phải bảo đảm tuyệt đối cho cá thật nhỏ. Cá chết trong bể thì uaru có thể rỉa thử một chút rồi bỏ.

Người chơi từng thấy uaru sống trong nhiều kiểu bể: bể cichlid Trung Mỹ, Nam Mỹ hay bể nuôi lẫn nhiều loài. Nguyên tắc chung là uaru sống được với bất kỳ loài nào không tấn công nó. Thỉnh thoảng vẫn có con uaru khó tính, nên bạn cần để ý trong những tuần đầu.

Miệng uaru có dáng như mỏ vẹt, bên trong là nhiều hàng răng để xé lá. Cá cắn người có thể chảy máu. Một số người nuôi kể rằng khi cá bố mẹ đang đẻ, chúng không cho thò tay vào bể để vệ sinh. Nếu bạn có cặp đang đẻ thì nên cẩn thận khi làm bể.

Không trồng cây trong bể uaru

Với uaru, cây nào cũng là đồ ăn. Ráy (Anubias), dương xỉ Java hay rêu Java vốn sống được trong bể cichlid châu Phi thì ở đây cũng không thoát. Cây mới trồng có thể trụ được vài ngày. Đến khi cá phát hiện ra là ăn được, chúng sẽ nhớ và ăn sạch.

Lá bàng khô thả vào bể cũng bị ăn dần chứ không phải tự phân hủy. Nếu muốn giữ lớp lá rụng dưới nền cho giống tự nhiên, bạn cần bổ sung lá mới thường xuyên.

Set bể cho uaru thế nào

Uaru lớn nên cần bể lớn. Một bể khoảng 120 x 60 x 60 cm (khoảng 450 lít) là kích thước hợp lý. Bể này có thể nuôi khoảng 4–6 con trưởng thành, nhưng đó chỉ là ước lượng sơ bộ. Số lượng thực tế còn tùy cá lớn đến đâu và có bắt cặp hay không.

Bố cục bắt chước môi trường tự nhiên rất dễ:

• Nền trộn nhiều cỡ hạt.
• Vài chiếc lá khô làm lớp lá rụng, bổ sung khi cá ăn hết.
• Đá tròn rải rác. Đá tròn có ích khi cá chọn chỗ đẻ.
• Vài khúc lũa hoặc cành dựng ở góc sau làm chỗ trú. Cá lớn không chui hang được nên không cần hang.

Dòng chảy nên nhẹ. Có thể dùng máy tạo sóng để nước lưu thông, nhiệt độ và thông số đều khắp bể, miễn là cá không bị thổi dạt. Một cách kiểm tra đơn giản: tetra trong bể vẫn lơ lửng thoải mái giữa tầng nước là được.

Cho uaru ăn gì

Uaru không ăn bừa bãi, cũng không tranh ăn dữ. Cho ăn 1–2 lần mỗi ngày là đủ. Khẩu phần nên đa dạng và thiên về thực vật:

• Thức ăn viên gốc rau.
• Cám viên cichlid thông thường.
• Nguyên lá xà lách romaine, kẹp lá bằng nắp bể để lá thả xuống nước cho cá rỉa.
• Thức ăn đông lạnh.

Nước và thay nước

Uaru không đòi hỏi thông số khắt khe. Một hệ thống nuôi dùng nước giếng cứng, pH 7,6–7,8, không cần xử lý nước, vẫn nuôi uaru ổn và cũng từng cho cá đĩa sinh sản. Đó là kinh nghiệm riêng với một nguồn nước cụ thể, không phải quy tắc cho mọi bể. Nước giếng thì cũng dao động theo mùa, kém đều hơn nước máy.

Điều đáng rút ra là sự ổn định. Nước đang có nhiều khả năng dùng được, miễn là thông số giữ đều. Cá chịu được nước ổn định hơn là nước bị chỉnh lên xuống liên tục bằng hóa chất để đuổi theo một con số pH hay độ cứng. Bể đủ lớn thì thay 30–50% nước mỗi tuần.

Phân biệt trống mái và chọn cặp

Nhìn bên ngoài rất khó phân biệt uaru trống mái. Có vài lời đồn như con trống mắt đỏ, con mái mắt vàng, con trống vây lưng nhọn, hay con trống có vệt đen hình trăng khuyết sau mắt. Thực tế các dấu hiệu này đều xuất hiện lẫn lộn ở cả hai giới nên không tin được. Uaru vốn cũng không có vây lưng nhọn rõ như nhiều loài cichlid khác.

Cách chắc chắn nhất là venting: lật ngửa cá trong tay và xem lỗ sinh dục. Hình dạng giống các loài cichlid khác. Nếu chỉ muốn có một cặp, hãy mua ít nhất 6 con và đợi chúng tự bắt cặp. Kể cả không thành cặp, uaru vẫn sống khỏe hơn khi nuôi theo đàn cùng loài.

Bắt đầu từ đâu

1. Chuẩn bị bể cỡ 120 x 60 x 60 cm trở lên, nền trộn, đá tròn, vài khúc lũa, và không trồng cây.
2. Tìm nguồn mua uaru từ sớm vì cá khó kiếm. Mua từ 6 con nếu muốn có cặp.
3. Đo thông số nước sẵn có và giữ nó ổn định. Lên lịch thay 30–50% nước mỗi tuần.
4. Chuẩn bị thức ăn thiên về rau: viên rau, xà lách romaine, thêm cám cichlid và đồ đông lạnh.