Cá rồng châu Á: vì sao đắt và vì sao bị cấm nuôi ở Mỹ

Cá rồng châu Á (Asian arowana, Scleropages formosus) hay được gọi là loài cá cảnh đắt nhất thế giới. Nó cũng là loài mà ở nhiều nước người chơi không được phép nuôi. Ở Mỹ, chuyện thấy "cá rồng châu Á giá 100 USD" ngoài tiệm vẫn được kể đi kể lại, và gần như chắc chắn đó là nhầm loài.

Bài này giải thích vì sao loài cá này bị cấm ở Mỹ nhưng vẫn nuôi được ở Canada, cách phân biệt nó với những loài cá rồng khác trông na ná, và vì sao giá của nó cao đến vậy.

Vì sao cá rồng châu Á bị cấm nuôi ở Mỹ

Cá rồng châu Á nằm trong Phụ lục I của CITES. CITES là Công ước về buôn bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora). Đây là thỏa thuận giữa các chính phủ, với mục tiêu giữ cho việc buôn bán động vật, thực vật qua biên giới không đe dọa sự tồn tại của loài. Phụ lục I là nhóm loài bị đe dọa tuyệt chủng, mức bảo vệ cao nhất.

Mỗi nước tự cụ thể hóa CITES bằng luật riêng, nên mỗi nơi có những ngoại lệ khác nhau. Mỹ có Đạo luật Các loài nguy cấp (Endangered Species Act), và cá rồng châu Á thuộc diện bảo vệ của luật này. Người chơi bình thường ở Mỹ vì vậy không nuôi được. Ngoại lệ chỉ dành cho nơi có giấy phép riêng phục vụ mục đích khoa học hay giáo dục, chẳng hạn vườn thú hoặc thủy cung công cộng.

Nếu bạn thấy cá rồng châu Á trong một thủy cung ở Mỹ, nhiều khả năng đó là cá bị tịch thu từ các vụ buôn lậu.

Hậu quả với cửa hàng bán lậu khá nặng:

• Cửa hàng có thể bị đóng cửa vì buôn bán động vật hoang dã nguy cấp.
• Mức phạt có thể lên tới 10.000 USD cho mỗi con cá bày bán.
• Chủ cửa hàng nhiều khả năng phải đi tù.

Con "cá rồng giá 100 USD" ngoài tiệm thường là con gì

Một con cá rồng châu Á thật không bao giờ có giá khoảng 100 USD. Phần lớn con có giá hàng nghìn USD, và con rẻ nhất cũng đã vài trăm USD. Giá quá rẻ là dấu hiệu bạn đang nhìn một loài khác trong họ cá rồng.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:24 Cá rồng bơi trong hồ trồng cây thủy sinh, lũa và đá.
• Xem video từ ▶ 1:58 Cá rồng xanh sẫm bơi trên nền cát cùng vài loài cá khác.

Có ba loài hay bị nhầm:

• Ngân long (silver arowana, Osteoglossum bicirrhosum), gốc Nam Mỹ.
• Hắc long (black arowana, Osteoglossum ferreirai), cũng gốc Nam Mỹ.
• Cá rồng Úc (jardini, Scleropages jardinii). Đây là loài trông giống cá rồng châu Á nhất, được phép nuôi và rẻ hơn nhiều.

Hai loài Nam Mỹ có dáng khá giống cá rồng châu Á. Người mới nhìn qua rất dễ nhầm, nhất là khi cá còn nhỏ.

Vì sao Canada vẫn cho nuôi

Canada có quy định riêng về buôn bán động thực vật hoang dã (Wild Animal and Plant Trade Regulations). Theo cách Canada áp dụng, người chơi được nuôi cá rồng châu Á nếu cá đến từ trại đạt chuẩn CITES.

Ở châu Á có những trại nuôi sinh sản cá rồng với số lượng lớn, hoàn toàn không bắt từ tự nhiên. CITES không coi nguồn cá này là mối đe dọa cho quần thể hoang dã. Cá từ những trại này là thế hệ thứ hai trở đi, sinh ra hoàn toàn trong môi trường nuôi.

Muốn chứng minh nguồn gốc, mỗi con cá phải có hai thứ đi kèm:

1. Giấy chứng nhận do trại cấp, ghi một số chip riêng cho con cá đó.
2. Con chip cấy trong thân cá. Chip nhỏ cỡ một cầu chì tí hon. Trại dùng một dụng cụ giống ống tiêm để đưa chip luồn dưới vảy vào phần thịt cá. Thường trại cấy khi cá còn nhỏ, đôi khi đợi cá lớn hơn một chút.

Khi quét, chip trả về một dãy số. Dãy số đó phải khớp với số trên giấy chứng nhận. Có khớp thì mới chứng minh được con cá đến từ trại đạt chuẩn CITES. Cùng một loài cá mà Mỹ cấm còn Canada cho phép là do mỗi nước diễn giải luật theo cách riêng.

Vì sao cá rồng châu Á đắt như vậy

Chuyện này khá giống cá đĩa (discus). Cá đĩa cũng đắt và luôn có nhiều người săn. Giá cao do công sức gây giống cộng với cung cầu chênh lệch.

Trong video

• Xem video từ ▶ 4:56 Những chú cá rồng bơi trong bể dài trồng cây và xếp lũa.
• Xem video từ ▶ 5:01 Cá rồng châu Á đỏ bơi gần mặt nước trong bể lớn có lũa.

Với cá rồng châu Á, việc gây giống khó hơn nhiều so với phần lớn cá cảnh:

• Mỗi lần cá chỉ đẻ khoảng 10–20 trứng, và vài tháng mới đẻ một lần. Không có chuyện một lứa ra hàng trăm cá con.
• Trại thường phải nuôi sinh sản trong ao rất lớn, tức là cần nhiều đất và nhiều vốn.
• Cá có thể mất nhiều năm mới lớn tới cỡ sinh sản. Người muốn mở trại phải bỏ ra hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn USD chỉ để bắt đầu.

Phía cầu thì rất lớn. Trong văn hóa nhiều nước châu Á, người ta coi cá rồng là hiện thân của rồng, mang lại tài lộc, may mắn và thịnh vượng. Nhiều người muốn có, nguồn cung lại ít, nên giá bị đẩy lên cao.

Ngoài chuyện phong thủy, bản thân con cá cũng rất đẹp. Màu cá đậm, dáng bơi uy nghi. Vảy to như lớp giáp của rồng, vây ngực xòe ra như đôi cánh. Nhiều người thấy xem cá rồng tận mắt khác hẳn xem qua video.

Giá các dòng cá rồng chênh nhau thế nào

Cá rồng châu Á có nhiều dòng màu, phổ biến là thanh long (green), high-back, kim long (gold), quá bối (cross back) và huyết long (red). Các dòng mới vẫn tiếp tục xuất hiện. Giá phụ thuộc vào dòng và vào chất lượng màu của từng con.

Huyết long thuộc nhóm đắt nhất. Hễ nhắc tới huyết long là giá đã tính bằng nghìn USD, và có con từng bán tới 200.000–300.000 USD. Một số con thuộc các dòng khác chỉ khoảng 1.000–3.000 USD. Thanh long thường rẻ hơn các dòng khác, nhưng vẫn tùy màu của từng con.

Nhiều người hay so cá rồng với các kỷ lục khác. Từng có một con ngân long bạch kim (platinum silver arowana) bán khoảng 400.000 USD, và một con cá koi bán tới 1,8 triệu USD. Khác biệt nằm ở chỗ koi thường ngoài tiệm có khi chỉ 5 USD, giá cao hay thấp hoàn toàn do chất lượng. Cá rồng châu Á thì không có con nào rẻ như vậy.

Cá rồng châu Á có thể được gỡ khỏi danh sách nguy cấp không

Các trại châu Á đã nhân giống hàng nghìn con. Nếu một đợt thống kê mới cho thấy số lượng đủ lớn, có thể một ngày nào đó loài này không còn nằm trong danh sách nguy cấp. Chuyện đó chưa chắc xảy ra.

Trong video

• Xem video từ ▶ 7:23 Cá rồng châu Á vảy ánh vàng đỏ bơi cận cảnh trong hồ.
• Xem video từ ▶ 7:48 Hai con cá rồng châu Á bơi cạnh nhau trong hồ trồng cây.

Mặt khác, Mỹ có gần 400 triệu dân. Nếu thị trường lớn như vậy mở cửa, nguồn cá nhiều khả năng sẽ cạn rất nhanh. Câu hỏi có nên tiếp tục cấm ở Mỹ hay không vẫn còn bỏ ngỏ.

Còn một câu hỏi để ngỏ nữa: nếu cá rồng châu Á rẻ đi, liệu người ta có còn săn lùng nó như bây giờ không. Một phần sức hút của loài cá này có lẽ đến từ chính cái giá của nó.

Bắt đầu từ đâu

1. Kiểm tra quy định về CITES và động vật hoang dã ở nơi bạn sống trước khi tính chuyện mua cá rồng châu Á. Mỗi nước áp dụng một kiểu.
2. Nếu nơi bạn ở cho phép nuôi, chỉ mua cá từ trại đạt chuẩn CITES, có giấy chứng nhận. Số chip quét được trong cá phải khớp với số trên giấy.
3. Thấy "cá rồng châu Á" giá quá rẻ thì nên nghi ngay. Nhiều khả năng đó là ngân long, hắc long hoặc cá rồng Úc. Hãy tìm hiểu đặc điểm từng loài để tự phân biệt.

Trong video

• Xem video từ ▶ 8:27 Cá rồng bơi phía trên bố cục lũa và cây xanh.
• Xem video từ ▶ 8:37 Cá rồng bơi gần lũa và cây thủy sinh trong hồ lớn.