Cách nuôi sinh sản cá cảnh để kiếm lời: những loài nên nhân giống

Chơi cá cảnh khá tốn tiền, vì vậy nhiều người thắc mắc liệu có thể cho cá đẻ rồi bán để kiếm lời hay không. Những điều dưới đây rút ra từ kinh nghiệm điều hành cửa hàng cá, từ các cuộc trò chuyện với nhiều người chuyên nhân giống cá và từ chính việc cho cá đẻ để bán. Phần này đi qua những ý quan trọng nhất: nên nhân giống loài nào, cần mua gì và bán cá ra sao.

Nhân giống cá có kiếm được tiền không?

Nói thật lòng, bán cá tại nhà như một nghề toàn thời gian thì không lời được bao nhiêu. Với cùng thời gian và công sức đó, phần lớn các nghề khác kiếm được nhiều hơn. Các trại cá sản xuất hàng triệu con mỗi năm, bán mỗi con với giá rất thấp và chỉ ăn lời rất mỏng. Dù vậy, nếu coi đây là việc làm thêm thì nhân giống cá là cách rất tốt để bù lại tiền chơi cá.

Mục tiêu là có lãi chứ không phải bị lỗ. Vì thế lời khuyên số 1 là đừng đổ nhiều tiền vào dự án này. Bạn hãy bắt đầu nhỏ và đừng mua cả loạt bể với thiết bị ngay từ đầu. Giai đoạn đầu là lúc bạn dò ra những vấn đề có thể gặp, chẳng hạn làm sao cho cá đẻ, có ai mua cá của mình không, và nhiều chuyện khác nữa.

Nên nhân giống loài cá nào để có lời?

Bạn cần chọn loài lời nhiều nhất, dễ cho đẻ và dễ bán. Cách đơn giản là ghé một cửa hàng thú cưng phổ thông xem họ bán loài nào với số lượng lớn. Cá đĩa, cá đuối nước ngọt hay các loài cichlid châu Phi hiếm có thể bán được giá cao, nhưng đừng chọn chúng. Số người mua những loài này không nhiều, và bạn sẽ bị dư cá. Thay vào đó, hãy nhân giống những loài như cá bảy màu các loại. Chúng bán rẻ hơn nhưng lúc nào cũng có người mua.

Phần lớn khách đến cửa hàng cá là người mới chơi. Muốn biết họ thích mua loài gì, bạn có thể đọc các bài giới thiệu những loài cá hợp nhất cho người mới nuôi bể nước ngọt. Người mới cũng thường nuôi bể nhỏ, vì vậy hãy chọn các loài nano thay vì cá oscar hay cá vàng. Cá nhỏ sống được trong cả bể nhỏ lẫn bể rất lớn, nên nhu cầu với chúng cao hơn các loài cá khổng lồ. Những loài cá nhỏ, màu đẹp, khỏe và đẻ thường xuyên thường là lựa chọn rất tốt để nhân giống kiếm lời.

Cuối cùng, thứ bạn thấy hay chưa chắc là thứ số đông muốn mua. Lấy ví dụ tép rili. Nhiều người mê tép rất thích hoa văn sọc của nó. Nhưng nếu đặt một con tép rili cạnh một con tép red cherry đỏ trơn cho người bình thường chọn, họ gần như luôn chọn con red cherry. Họ nghĩ con tép rili bị lỗi gì đó, vì giữa thân nó thiếu một mảng màu. Muốn có lời thì hãy bán thứ số đông thích. Những con cá độc lạ, thú vị thì cứ giữ lại mà chơi.

Cần mua gì để bắt đầu nhân giống cá?

Hầu hết các loài cá nhỏ bán có lời đều đẻ dễ dàng trong bể 40 hoặc 75 lít. Giả sử bạn bắt đầu với một bể 75 lít, một cây sưởi, một bộ lọc và một ít cá bảy màu các loại. Nếu đàn cá sinh sôi và mỗi tháng bạn bán được 50 con với giá 50 cent mỗi con, đó là khoản thu hằng tháng của bạn.

Làm sao để lời nhiều hơn? Thay vì mua thêm bể (kèm thiết bị) để nuôi thêm bảy màu, bạn hãy tìm cách kiếm thêm tiền từ chính cái bể đang có. Một cách là trồng thêm một loại cây để bán. Rêu java là ứng viên rất hợp. Nó dễ trồng và được hai việc một lúc. Rêu vừa làm chỗ trốn cho cá bột bảy màu, vừa tăng tỷ lệ sống của chúng. Rêu java lên khá chậm nên các cửa hàng cá địa phương thường hết hàng. Nhờ vậy, mỗi tháng bạn có thể bán được cả một xô rêu java.

Khi trong bể sinh sản đã có rêu java, bạn có thể nuôi thêm một loài khác như tép red cherry. Nếu bắt đầu với đàn giống chất lượng cao, bạn có thể bán được 25 con tép mỗi tháng. Cộng lại, tổng doanh thu theo tháng và theo năm tăng lên đáng kể, trong khi bạn vẫn chỉ có một bể.

Khi bạn nuôi chung các loài bổ trợ cho nhau trong một bể, khách có thể set một bể giống của bạn và mua nhiều hơn một món từ bạn. Vài cặp khác có thể nuôi chung trong một bể sinh sản là cá ông tiên với cá chuột (Corydoras), hoặc cichlid Apistogramma với rêu java. Bán nhiều mặt hàng còn có cái lợi là tháng nào bạn cũng có chút doanh thu, kể cả khi một loài đang ế. Ví dụ, cửa hàng cá gần nhà không nhận thêm bảy màu thì bạn vẫn bán được tép cherry và rêu java cho họ. Tép cherry và rêu đều sinh sôi được trong cùng một bể, nên một bể mang về nhiều tiền hơn.

Chi phí vận hành khi nhân giống cá là bao nhiêu?

Đừng cứ thế thêm bể mới, kể cả khi được cho không thiết bị, vì bể nào cũng tốn tiền chạy mỗi tháng. Tạm thời bạn cứ bỏ qua một số khoản như tiền trả góp hoặc tiền thuê nhà và tiền xăng đi giao cá. Bạn lấy hóa đơn điện, nước ra xem mỗi kilowatt điện và mỗi lít nước tốn bao nhiêu. Bạn cũng ghi lại mình mất bao nhiêu thời gian để chăm bể. Sau đó, hãy ước tính chi phí chạy mỗi bể cao hơn thực tế một chút.

Ví dụ, mỗi tháng bạn trả một khoản tiền điện, nước và thức ăn cho một bể cá. Bạn còn bỏ ra 2 giờ mỗi tháng để chăm bể. Tính công theo giờ thì bạn có thêm một khoản tiền công hằng tháng. Tính ra, mỗi tháng tiền thu về gần gấp đôi tiền bỏ ra. Con số này còn đã tính sẵn tiền công trả cho chính bạn. Nhờ vậy, một ngày nào đó bạn có thể thuê người chăm bể giúp để dồn sức phát triển chuyện làm ăn. Khi tính được chi phí vận hành, bạn sẽ biết công việc làm thêm này đang lời hay lỗ.

Bán cá cho cửa hàng cá như thế nào?

Cách dễ nhất và ít phiền nhất là bán cho cửa hàng cá gần nhà. (Phần lớn các chuỗi cửa hàng thú cưng lớn không mua cá của người nuôi nhỏ lẻ trong vùng, vì họ đã ký hợp đồng với các trại cá lớn.) Bán lẻ cho từng người qua mạng hoặc trong vùng có thể được thêm chút tiền. Đổi lại, bạn sẽ mất rất nhiều thời gian chăm khách, chiều từng người có yêu cầu riêng hoặc gặp chuyện với cá. Bán cho cửa hàng thì khách duy nhất của bạn là người quản lý cửa hàng. Bạn có thể dồn hết thời gian và tâm sức để làm vị khách đó thật hài lòng.

Nếu quanh bạn có nhiều cửa hàng cá, hãy chỉ làm với một nơi. (Thường cửa hàng gần nhất là tiện nhất vì đường đi ngắn hơn.) Lý do là để tránh cạnh tranh. Nếu bạn bán cá ông tiên cho bốn cửa hàng trong cùng một khu, sớm muộn gì cũng có một cửa hàng bán rẻ nhất và hút hết khách. Khi đó quan hệ của bạn với ba cửa hàng còn lại sẽ sứt mẻ. Bạn cũng đừng đem số cá ông tiên còn dư đi bán ở buổi đấu giá của hội cá địa phương hay trên các trang rao vặt. Làm vậy là bạn cạnh tranh thẳng với cửa hàng cá, và họ sẽ ít muốn làm với bạn nữa.

Hãy bắt đầu nhỏ và xây một mối quan hệ chắc chắn, lâu dài với một cửa hàng cá trong vùng. Chọn được cửa hàng rồi thì bạn mang đến cho họ một bao cá mẫu, kèm một lá thư giới thiệu có thông tin liên lạc và bảng giá ghi theo tên loài. Số cá mẫu này bạn tặng không để cửa hàng thử bán cho khách. Đây là cách thể hiện thiện chí, để cửa hàng tự xem cá của bạn có bán được ở một mức giá nào đó không. Nếu cá không bán được, cửa hàng cũng không phật lòng vì họ không mất đồng nào. Bạn chỉ tặng một ít cá, đổi lại có thể có được một khoản thu mỗi năm.

Phần lớn cửa hàng cá trong vùng là cơ sở nhỏ, chủ tự kinh doanh và ít tiền mặt. Vì vậy nhiều khả năng họ sẽ đề nghị trả bạn bằng điểm mua hàng tại cửa hàng. Tuy vậy, tốt nhất bạn nên lấy tiền mặt. Có tiền mặt thì bạn có giấy tờ ghi chép rõ ràng mọi khoản chi và thu để khai thuế. Nếu cửa hàng không trả tiền mặt được, bạn hãy mua một đầu đọc thẻ tín dụng rẻ tiền gắn vào điện thoại. Khi nhận được cả tiền mặt, thẻ và séc, chuyện làm ăn của bạn lập tức trông đàng hoàng và chuyên nghiệp hơn hẳn.

Muốn giữ quan hệ bền lâu với cửa hàng cá, bạn chỉ nên nhân giống những loài hợp với mặt hàng cửa hàng đang bán. Cửa hàng không bán cichlid châu Phi thì đừng cho đẻ cá yellow lab (Labidochromis caeruleus). Cá của bạn cũng phải khỏe và sung sức. Nếu cá cứ chết khi về đến cửa hàng, hãy thử cho cá ăn cùng loại thức ăn, giữ cùng nhiệt độ và thay nước cùng tần suất như cửa hàng đang làm.

Cuối cùng, cửa hàng cá muốn có người cung cấp lâu dài, lúc nào cũng có đúng những loài quen thuộc chứ không đổi hàng liên tục. Nếu bạn quyết làm nguồn cung cá bristlenose pleco đỏ tốt nhất thì lúc nào cũng phải có sẵn loài này. Khi thị trường trong vùng đang tràn ngập và chưa ai muốn mua, bạn chỉ cần giảm số bể nuôi bristlenose pleco chứ đừng bỏ hẳn. Sớm muộn gì người ta cũng quay lại hỏi mua, và bạn cần có sẵn hàng để đón lúc đó. Hãy tạo tiếng là người nhân giống đáng tin, lúc nào cũng có đúng những loài đó để bán.

Nên bán cá với giá bao nhiêu?

Định giá là chuyện khó, vì bạn phải cạnh tranh với nhà buôn sỉ đang cung cấp cá cho cửa hàng, và họ bán được rất rẻ. Cá bạn đưa cho cửa hàng phải rẻ hơn hàng của nhà buôn sỉ, hoặc phải đẹp hơn đến mức khách nhìn là thấy ngay. Nếu cá của bạn giá hợp lý, trông thật đẹp và không chết, khách sẽ có ấn tượng tốt với cửa hàng, và cửa hàng sẽ muốn làm với bạn nhiều hơn. Cả bạn, cửa hàng và khách đều có lợi.

Trước khi đến gặp cửa hàng, bạn hãy tìm hiểu giá cá trên thị trường theo kích thước, số lượng và chất lượng. Có số liệu rồi thì thay vì hỏi cửa hàng sẽ trả bao nhiêu, bạn có thể ra giá trước. Bạn đưa số liệu thị trường cho người quản lý xem và nói mức giá bạn nghĩ khách sẽ chịu trả cho cá của mình. Giá càng thấp thì cửa hàng bán càng nhanh. (Dân mê bảy màu có thể trả nhiều tiền trong một phiên đấu giá trên mạng cho một cặp bảy màu dòng đặc biệt. Nhưng người mua bình thường vào cửa hàng có thể chỉ trả ít hơn nhiều cho đúng cặp cá đó.) Sau đó, bạn thương lượng để phần của mình vào khoảng 25% giá bán cho khách. Nếu cửa hàng không đồng ý với cách tính của bạn, họ luôn có thể thử bán số cá mẫu bạn tặng ở một mức giá khác, rồi mới tính phần của bạn.

Cung và cầu của từng loài cá cảnh lúc nào cũng thay đổi. Có lúc một loài đang rất hot, rồi nửa năm sau không ai muốn nữa vì ai cũng cho đẻ và thị trường đã bão hòa. Cũng có thể một ngày nào đó có người mua cá ông tiên marble của bạn từ cửa hàng về, cho đẻ thật nhiều rồi bán rẻ hơn bạn. May là nhân giống cá là cuộc chơi đường dài. Nếu bạn đã định giá đúng còn người kia bán quá rẻ, chuyện làm ăn của họ sớm muộn cũng không trụ được (hoặc họ chán cá ông tiên), và họ sẽ thôi nuôi loài của bạn. Bạn chỉ cần chờ cơn sốt cá ông tiên marble xẹp xuống rồi lên lại. Bạn cần là người giữ thị trường ổn định, lúc nào cũng có cá ông tiên marble với một mức giá không đổi.

Làm gì khi có quá nhiều cá?

Cá đẻ liên tục, mà có cá chưa chắc đã bán được cá. Để không bị tồn hàng, đừng nuôi lớn nhiều cá hơn số bạn bán được. Chỉ một lứa cá ông tiên đã có thể đủ cá con để bán cả năm. Với các lứa sau, bạn cứ để cá bố mẹ tự ăn trứng theo tự nhiên, hoặc tách cá bố mẹ ra. Bạn cũng nên tìm hiểu kích cỡ bán đẹp nhất của từng loài. Một con oscar 5 cm trông rất dễ thương và ai cũng muốn mang về. Nhưng một con oscar 30 cm thì cho không cũng khó tìm người nhận. Có lẽ khôn hơn là nuôi vài lứa nhỏ nở vào những ngày khác nhau, để lúc nào cũng có cá ở đúng kích cỡ cửa hàng dễ bán.

Nếu vẫn dư quá nhiều cá, bạn hãy bàn với cửa hàng cá về vài hướng: chuyển số cá dư cho nhà buôn sỉ của họ, bán cho một cửa hàng cách xa hơn 80 km (nên ít khả năng thành đối thủ trực tiếp), hoặc bán cá ra ngoài tiểu bang qua các trang đấu giá trên mạng. Nếu cửa hàng không chấp nhận cách nào trong số này, có thể bạn phải tìm cửa hàng khác để hợp tác. Khi dư cá, hãy nói chuyện với cửa hàng trước khi quyết định bất cứ điều gì, để không làm mất lòng tin mà hai bên đã gây dựng.

Bán cá thế nào nếu gần nhà không có cửa hàng cá?

Bán cá qua mạng rồi gửi đi là một trong những cách kiếm tiền khó nhất. Đúng là bạn có thể bán được giá cao hơn. Nhưng bạn phải trả thêm tiền vận chuyển, và không có gì bảo đảm thùng cá sẽ đến đúng giờ và còn nguyên vẹn. Thực tế, cứ khoảng 5 đơn thì có 1 đơn gặp trục trặc. Có thể là sai địa chỉ, giao hàng trễ, chuyến bay nối chuyến bị đổi hướng qua nơi nóng, hoặc thùng cá nằm ngoài cửa nhiều giờ liền vì khách đang đi làm. Trong những trường hợp đó, cách duy nhất để khách hoàn toàn hài lòng là bạn tự chịu tiền gửi cá khác thay thế, hoặc hoàn lại tiền cả đơn. Bạn sẽ mất rất nhiều thời gian và tiền bạc. Nếu muốn biết thêm cách gửi động vật sống cho an toàn, bạn có thể đọc bài hướng dẫn riêng về chủ đề này.

Bán trên các trang rao vặt như Craigslist là cách khó thứ hai. Khách bình thường hay lỡ hẹn hoặc chỉ muốn ép giá. Nếu bạn cho khách đến nhà lấy cá, hãy chuẩn bị dành nhiều thời gian cho từng người. Họ sẽ muốn xem hết các bể của bạn và ngồi bàn chuyện chơi cá. Dù vậy, khách ghé nhà cũng là dịp tốt để bán thêm cá hoặc vài món nhỏ đi kèm. Những món dễ bán kèm gồm giống trùng microworm, bo bo sống, ốc sừng, cây thủy sinh, thức ăn dùng thử, búi sợi cho cá đẻ, thậm chí cả đồ cũ. (Đây cũng là thêm một lý do nên có đầu đọc thẻ tín dụng, phòng khi khách không mang đủ tiền lẻ.) Nếu khách thích những gì bạn bán, bạn có thể có thêm một khách quen, và sau này bán sẽ dễ hơn.

Các hội cá địa phương và nhóm mạng xã hội của họ là nơi bán khá tốt. Thành viên ở đây thường chơi nghiêm túc hơn và không phải lúc nào cũng chăm chăm tìm giá rẻ nhất. Bạn cũng dễ làm quen và gặp mặt trực tiếp họ hơn. Tùy nội quy của nhóm, bạn chỉ nên đăng danh sách cá đang có tối đa mỗi tháng một lần để khỏi bị coi là spam. Nếu bạn đăng giá công khai, mọi người sẽ đem ra so với giá của người bán khác. Vì vậy hãy nhắn tin riêng để báo giá cho người thật sự muốn mua. Dần dần bạn sẽ có tiếng tốt trong giới chơi cá trong vùng, và mọi người sẽ bắt đầu giới thiệu bạn cho những ai đang tìm một loài cá nào đó.