Cách phòng rêu hại cho bể thủy sinh: giữ bể cân bằng và nuôi sinh vật ăn rêu

Rêu hại là chuyện người chơi thủy sinh nào cũng gặp. Bể nào cũng có một ít rêu hại, và chừng nào nó còn ở mức nhìn chấp nhận được thì không cần lo. Cái đáng sợ là lúc nó bùng phát. Một bể bị rêu tóc (hair algae) phủ kín lũa, đá và cả thảm cây thì gần như không gỡ nổi. Nhiều khi cách duy nhất là dỡ hết ra và làm lại bố cục.

Vì vậy phòng vẫn hơn chữa. Bài này gom lại những việc cụ thể để giữ rêu hại ở mức thấp: chỉnh giờ đèn, thay nước, dùng CO2, chọn sinh vật ăn rêu và vài dụng cụ hỗ trợ. Cách làm không phức tạp, chỉ cần đều tay.

Nên nhìn rêu hại thế nào cho đúng

Muốn diệt sạch rêu hại trong bể là mục tiêu gần như không thể đạt. Rêu hại giống một vị khách không mời mà vẫn phải sống chung. Mục tiêu thực tế là giữ nó ở mức thấp, không làm xấu bể và không lấn át cây.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:44 Rêu hại xanh bám kín nền và thành bể.
• Xem video từ ▶ 1:54 Rêu hại phủ dày trong bể, lấn cả đám cây thủy sinh.

Để làm được vậy, có hai nguyên tắc nên theo ngay từ lúc mới set bể:

• Giữ bể cân bằng và ổn định: ánh sáng, dinh dưỡng, CO2 và lịch thay nước đi cùng một nhịp, ngày nào cũng như ngày nào.
• Thả sinh vật ăn rêu: cá, tép, ốc dọn bớt rêu hại mỗi ngày trước khi nó kịp lan.

Bể làm đủ hai việc này vẫn có rêu hại, nhưng hiếm khi bị bùng phát.

Bật đèn bao nhiêu tiếng là hợp lý

Ngoài tự nhiên, mỗi ngày chỉ có khoảng 8 đến 12 tiếng nắng. Bể bật đèn gần cả ngày là đã phá vỡ nhịp đó, và rêu hại sẽ tận dụng phần ánh sáng thừa mà cây không dùng hết.

Khoảng 8 tiếng mỗi ngày là mức dễ chịu cho phần lớn bể. Cây vẫn lên đều mà rêu hại không có nhiều cơ hội. Nếu bạn muốn cây đỏ hơn, lá căng hơn thì có thể tăng lên 8–10 tiếng, thậm chí 12 tiếng. Có người còn bật tới 12–16 tiếng. Nhưng đèn càng lâu thì nguy cơ rêu hại càng cao, và người chơi phải đủ kinh nghiệm xử lý mới nên đi theo hướng này.

Quan trọng không kém số giờ là sự đều đặn. Hôm bật sớm, hôm tắt muộn, có hôm đi công tác quên tắt đèn mấy ngày liền là kịch bản quen thuộc của những bể bùng rêu. Một ổ cắm hẹn giờ cho đèn và CO2 giải quyết gọn chuyện này. Bạn đặt giờ bật, giờ tắt một lần, sau đó bể tự chạy đúng lịch mỗi ngày.

Thay nước thế nào khi bể mới set

Bể mới set thường dư dinh dưỡng, nhất là khi dùng phân nền. Lúc này cây chưa bám rễ, chưa ăn được bao nhiêu. Phần dinh dưỡng thừa đó là thức ăn ngon nhất cho rêu hại.

Cách đơn giản nhất là thay nước dày trong giai đoạn đầu:

1. Thay nước 2–3 ngày một lần nếu bạn có thời gian.
2. Mỗi lần thay từ 50% đến 100% lượng nước trong bể. Thay nhiều như vậy ở giai đoạn này không có hại gì.
3. Để ý chất lượng nước mới đổ vào. Nước máy nên khử clo, và nhiệt độ nên gần với nước trong bể.

Khi cây đã lên đều và bể ổn định, bạn có thể giãn lịch thay nước ra.

CO2 chống rêu hại theo cách nào

Nhiều người nghĩ CO2 là thứ diệt rêu hại. CO2 có ức chế rêu hại một phần, nhưng đó không phải tác dụng chính. Có CO2 hòa trong nước thì cây quang hợp mạnh, lớn nhanh và khỏe. Cây khỏe sẽ tự giành hết dinh dưỡng và ánh sáng, nhờ vậy rêu hại khó chen vào.

Nói cách khác, CO2 là để nuôi cây chứ không phải để đánh rêu. Bể có CO2 mà cây vẫn yếu thì rêu hại vẫn lên như thường.

Chọn cá, tép, ốc ăn rêu nào

Những loài dưới đây dễ mua ở các tiệm cá thủy sinh tại Việt Nam. Mỗi loài dọn một kiểu rêu khác nhau, nên kết hợp vài loài sẽ hiệu quả hơn nuôi một loài.

Trong video

• Xem video từ ▶ 6:56 Cá nhỏ bơi trong hồ thủy sinh nhiều cây và lũa.
• Xem video từ ▶ 8:01 Hai con ốc bò trên thân cây giữa thảm cỏ xanh.

Đội dọn rêu chỉ làm tốt khi rêu hại còn ít. Nếu bể đã bị rêu tóc phủ dày thì thả bao nhiêu tép cũng không ăn kịp. Vì vậy nên thả chúng ngay từ giai đoạn đầu.

Dụng cụ hỗ trợ có đáng dùng không

Trên thị trường có các thiết bị điện tử ức chế rêu hại, kiểu Twinstar. Loại này có tác dụng, nhưng chỉ ở mức tương đối. Nó không thay được việc giữ bể cân bằng.

Dụng cụ cơ học thì rẻ và hiệu quả hơn với rêu bám kính:

• Nam châm cọ kính: lau kính hằng ngày rất nhanh, không cần nhúng tay vào bể.
• Dao cạo kính: lưỡi kim loại cạo sạch các mảng rêu bám chắc trên kính mà không làm xước kính nếu dùng đúng cách.

Những sai lầm hay gặp

• Đổ thuốc diệt rêu để phòng: chẳng ai uống kháng sinh khi chưa ốm. Muốn khỏe thì phải ăn uống điều độ, ngủ nghỉ đúng giờ. Bể cũng vậy. Bể khỏe nhờ cân bằng, không nhờ thuốc đổ vào trước.
• Bật tắt đèn tùy hứng: giờ chiếu sáng thay đổi liên tục, hoặc quên tắt đèn nhiều ngày, là nguyên nhân phổ biến của rêu bùng phát.
• Lười thay nước lúc bể mới: đây đúng là giai đoạn dinh dưỡng dư nhiều nhất và rêu dễ lên nhất.
• Chờ rêu nhiều mới thả sinh vật ăn rêu: lúc đó chúng không còn theo kịp.

Bắt đầu từ đâu

1. Mua một ổ cắm hẹn giờ, cắm đèn và CO2 vào, đặt đèn chạy khoảng 8 tiếng mỗi ngày.
2. Nếu bể mới set, lên lịch thay 50–100% nước, cứ 2–3 ngày một lần trong vài tuần đầu.
3. Thả một nhóm dọn rêu, ví dụ vài con tép Amano, vài con cá otto và vài con ốc Nerita, tùy kích thước bể.
4. Sắm nam châm cọ kính và lau kính đều tay. Đừng đổ thuốc diệt rêu khi bể chưa có vấn đề.