Dựng bể bán cạn (paludarium) có thác nước cho cóc bụng lửa

Paludarium là bể bán cạn, có phần nước và phần đất trong cùng một bể. Bể này dựng cho cóc bụng lửa, có một thác nước chảy đều, sàn giả tách khu cạn khỏi khu nước, vách nền phủ xơ dừa và một hệ dọn dẹp sinh học. Loại bể này có rất nhiều thứ phải tính cùng lúc, nên làm vội là dễ hỏng.

Bài dưới đây đi qua từng bước theo đúng thứ tự thi công, từ chọn lọc, dựng vách, làm thác, đổ nền, trồng cây cho tới thả hệ dọn dẹp và thả cóc. Lời khuyên lớn nhất là cứ làm chậm. Mỗi lần làm gấp là có chỗ trục trặc.

Chọn lọc và xác định mực nước trước tiên

Thác nước cần dòng chảy ổn định, không cần quá mạnh. Bể này dùng lọc Repto, loại rẻ và chạy khá bền. Chọn lọc xong mới tính tới chuyện vách và sàn, vì mọi kích thước sau đó đều dựa vào lọc.

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:39 Hộp lọc Repto đặt trong bể trống trước khi đổ nước.
• Xem video từ ▶ 0:59 Lọc Repto đặt trong bể, nước chảy xuống tạo dòng như thác.

1. Đặt lọc vào bể rồi đổ nước. Hạ dần mực nước để tìm độ sâu thấp nhất mà lọc vẫn chạy ổn.
2. Đánh dấu mực nước đó lên kính bằng bút sáp (china marker).
3. Xả cạn nước, đo đạc các mặt cần ốp vách.

Ốp vách sau bằng xốp cách nhiệt

1. Kẻ số đo lên tấm xốp cách nhiệt, cắt theo kích thước. Dán băng keo giấy lên từng miếng và ghi nhãn cho khỏi lẫn.
2. Lật mặt sau từng miếng, rạch nhiều đường bằng dao rọc giấy. Bề mặt có nhiều rãnh thì silicone bám được nhiều hơn.
3. Lau kỹ phần kính sẽ dán xốp bằng cồn y tế và khăn giấy để silicone bám chắc.
4. Ướm thử tất cả các miếng trước khi bôi keo.
5. Bôi nhiều silicone (bể này dùng GE Silicone 1) lên mặt sau từng miếng, đặt lại vào bể, chèn vật nặng lên trên cho tới khi keo khô.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:39 Ướm thử các miếng xốp đã ghi nhãn vào vách kính sau.
• Xem video từ ▶ 2:18 Bôi silicone lên tấm xốp rồi dán vào vách sau bể.

Làm sàn giả tách khu cạn và khu nước

Sàn giả làm từ tấm lưới đèn ô vuông (egg crate light diffuser), cắt bằng kìm cắt dây. Nên đặt khúc lũa chính (ở đây là lũa spider wood) vào bể trước để căn kích thước cho đúng.

1. Cắt tấm lưới vừa khu cạn, khoét một phần để chừa chỗ cho lọc.
2. Dùng dây rút gắn thêm vài dải lưới làm chân và thành cho tấm lớn. Đặt thử vào bể, thấy vừa thì cắt bỏ đuôi dây rút thừa.
3. Bọc mặt ngoài phía bên bằng lưới chắn côn trùng sợi thủy tinh để nước chảy qua tự do.
4. Phủ mặt trên bằng vải chống cỏ để giữ toàn bộ nền, không cho rơi lọt xuống phần nước.

Hai lớp lưới khác nhau là có chủ đích. Hai bên cần thoát nước, còn mặt trên cần giữ đất.

Dựng khối thác nước và cố định sàn giả

1. Vẽ viền lọc lên một tấm xốp lớn, khoét lỗ. Dùng tấm này và vài miếng xốp khác để hình dung bố cục thác.
2. Chạy một đường silicone dưới đáy sàn giả, ấn chặt xuống bể. Chạy thêm một đường quanh chân sàn và miết phẳng bằng ngón tay.
3. Quét silicone khắp đáy kính bằng cọ. Thông thường không cần làm bước này. Bể này sẽ chứa nước nên lớp silicone tạo bề mặt cho keo bọt nở bám chắc hơn về sau.
4. Dán một đoạn ống PVC vào vách ngay phía trên lọc. Nhờ ống này, sau này có thể tháo hoặc thay lọc, dây điện cũng được giấu gọn.
5. Đợi silicone khô rồi nhấc lọc ra. Vẽ viền lọc lên các miếng xốp khác và cắt phần ốp sau lưng lọc.
6. Đặt các miếng vào bể, vẽ hình khối đá lên xốp rồi cắt theo. Cách vẽ từng khối đá này tốn công hơn cần thiết, dù kết quả vẫn ổn.
7. Lấy ra ngoài gọt thêm chi tiết, rồi dán các miếng lại với nhau bằng silicone.

Phủ bạt, keo bọt nở và tạo hình

1. Dán một miếng bạt lót hồ lên khối xốp thác bằng keo siêu dính gốc cyanoacrylate. Không có bạt lót hồ thì dùng bạt thường hoặc tấm nhựa không thấm nước. Keo này chạm vào là làm xốp chảy ra một chút, phải mày mò một lúc mới dán chắc được.
2. Cắt bớt phần bạt thừa, nhưng để lại một phần đủ rộng nằm trên sàn giả.
3. Dán vài tấm xơ dừa lót chậu lên mặt trước sàn giả.
4. Phun keo bọt nở (expanding foam) lên khối thác và mặt trước sàn giả. Để khô 24 giờ.
5. Gọt bằng dao cạo lưỡi lam để tạo chi tiết. Gọt cho bề mặt sần như bọt biển thì vừa đẹp vừa giữ silicone tốt hơn.
6. Đổ nước thử rò rỉ. Không rò thì làm tiếp.
7. Dán thêm xơ dừa lên mặt bên sàn giả và phun keo bọt nở, tạo một gờ chặn để nền không trôi xuống khu nước.
8. Đặt lũa lại vào bể, phun keo bọt nở quanh lũa, để khô rồi gọt như trước.
9. Đặt bể nằm nghiêng, phun keo bọt nở loại trám khe (Great Stuff Gaps and Cracks) để đắp dày vách sau. Lần này gọt để tạo khối, không cần chi tiết.
10. Dán các tấm xơ dừa lên vách bằng silicone, dùng kẹp và vật nặng giữ cho tới khi khô.

Phủ vách bằng vỏ thông lan, xơ dừa và làm dây leo

1. Quét silicone khắp vách và các mảng xốp đã gọt bằng cọ sơn.
2. Rắc vỏ thông lan (orchid bark) và xơ dừa lên, ấn thật chặt vào silicone. Ấn không chặt thì lớp phủ sẽ bong dần theo thời gian.
3. Để bể nằm thêm 24 giờ cho silicone khô.
4. Dùng máy hút bụi khô ướt hút hết xơ dừa và vỏ thông thừa.
5. Gắn dây leo tự làm bằng keo siêu dính. Cách làm: lấy một đoạn dây thừng cotton, phủ silicone rồi lăn qua xơ dừa. Dây leo nối các mảng lại với nhau, bố cục trông liền mạch hơn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 10:32 Bơm silicone lên dây thừng và vách xốp trước khi phủ xơ dừa.
• Xem video từ ▶ 11:21 Dùng keo siêu dính gắn dây leo tự làm lên vách đã phủ xơ dừa.

Xếp thác, đổ nền và trồng cây

Đổ nước, bật lọc, rồi xếp đá phiến (slate) lên khối thác cho tới khi dòng chảy và hình dáng vừa ý. Bước này mất nhiều thời gian nhất.

Khu cạn dùng giá thể ABG trộn. Thêm vài miếng vỏ sồi bần (cork bark) để nền cao thấp khác nhau. Nền phẳng vẫn dùng được, nhưng chia nhỏ mặt đất bằng vật trang trí thì bể có chiều sâu hơn hẳn. Phần cạn chủ yếu trồng rêu java.

Khu nước đổ nền theo từng lớp:

• Rải một ít sỏi ở phía trước.
• Cho Fluval Stratum vào hai góc sau, trộn thêm sỏi.
• Rải cát lọc hồ bơi ở phía trước, lại trộn thêm sỏi.
• Đổ nước, đặt thêm vài viên đá phiến.

Khu nước trồng xen cây cạn với cây thủy sinh. Cây thủy sinh gồm Anubias lancifolia, Anubias barteri và Anubias nana 'Petite'. Phần lớn cây bán làm cây thủy sinh, cùng cây cạn ưa đất ẩm sũng hoặc mọc gần đầm lầy ngoài tự nhiên, đều hợp với kiểu bể này. Đổi lại, thời gian thích nghi khá dài. Cây sẽ xấu đi một thời gian, phải vài tháng sau mới đẹp trở lại.

Hoàn thiện, thả hệ dọn dẹp và thả cóc

Vài tháng sau bể vẫn có thể thêm thắt. Ở bể này, một khúc lũa manzanita được bổ sung, cây cạn được trồng thêm, rồi rải lá khô và các loại lá, vỏ cây ngâm (botanicals) ở cả khu nước lẫn khu cạn. Lớp lá mục làm bể trông tự nhiên hơn nhiều.

Trong video

• Xem video từ ▶ 18:26 Đổ cốc bọ đuôi bật rải lên khu cạn của bể.
• Xem video từ ▶ 19:45 Toàn cảnh bể bioactive với lũa manzanita, cây cạn và lá khô.

Để bể thành bể sinh học (bioactive), thả hệ dọn dẹp trước:

• Bọ gỗ (isopod): loại skirted isopod và dwarf purple isopod.
• Vài cốc bọ đuôi bật (springtail), rải ra nhiều chỗ trong bể.

Cuối cùng mới thả cóc bụng lửa.

Bắt đầu từ đâu

• Chọn lọc trước, đổ nước thử và đánh dấu mực nước thấp nhất mà lọc còn chạy ổn.
• Tính sẵn đường ống PVC phía trên lọc để sau này còn tháo lọc ra được.
• Sau khi phun keo bọt nở và gọt xong, đổ nước thử rò rỉ trước khi phủ xơ dừa và vỏ thông.
• Đợi silicone và keo bọt nở khô hẳn ở từng bước, đừng làm dồn cho nhanh.