Hướng dẫn nhanh: Cách trồng cây thủy sinh sống trong bể nước ngọt

Chúc mừng bạn vừa có cây thủy sinh mới! Mỗi loại cây lại có cách đưa vào bể riêng. Hướng dẫn ngắn dưới đây đi qua từng bước, theo cách trồng hợp nhất với từng nhóm cây.

Có nên bỏ chậu nhựa của cây thủy sinh không?

Phần lớn cây mua online hay ngoài tiệm cá đều nằm trong một chậu nhựa nhỏ nhồi bông đá (rock wool). Thường thì bạn nên bỏ cả chậu lẫn bông đá. Chỉ có hai ngoại lệ: bạn mua cây trải thảm (xem mục 8 bên dưới) hoặc bạn định dùng chậu trang trí Easy Planter. Muốn lấy cây ra cho gọn thì làm như sau:

1. Bóp chậu cho cây và khối bông đá trồi ra. Nếu rễ đã mọc tràn ra ngoài và rối, có thể bạn phải tỉa bớt một ít rễ mới gỡ được chậu.
2. Tách đôi khối bông đá rồi lấy cây ở giữa ra. Làm cẩn thận kẻo đứt rễ.
3. Chỗ bông đá còn dính vào cây thì bạn gỡ ra càng nhiều càng tốt, bằng ngón tay, cái nĩa hoặc nhíp lớn.
4. Nhặt hết mấy viên phân nhỏ màu vàng. Nếu để sót, chúng sẽ làm lượng dinh dưỡng trong bể tăng vọt.
5. Rửa sạch chỗ cặn bẩn còn lại. Đến đây là cây đã sẵn sàng để trồng.

1. Cây thân rễ

Những cây thân rễ hay gặp nhất là anubias, dương xỉ java và bolbitis. Loài nào trong nhóm này cũng có thân rễ (rhizome), trông như một đoạn thân to nằm ngang. Lá và thân mọc từ thân rễ lên trên. Rễ thì mọc từ thân rễ xuống dưới.

Cái hay của cây thân rễ là trồng không cần nền. Bạn có thể nhét cây vào khe đá, hoặc gắn lên lũa bằng keo super glue dạng gel hay buộc bằng chỉ khâu. Dần dần rễ sẽ mọc dài ra và ôm lấy đá, lũa, đến mức khó gỡ ra.

Còn một cách dễ hơn nữa. Bạn để nguyên cây trong chậu nhựa và bông đá, rồi thả cả chậu vào một chậu trang trí Easy Planter. Nếu muốn trồng anubias hay dương xỉ java xuống nền thì vẫn được. Bạn cứ vùi rễ, miễn là đừng lấp nền lên thân rễ.

Cây thân rễ hút dinh dưỡng chủ yếu từ nước. Vì vậy, khi cây cần thì bạn châm phân nước tổng hợp (all-in-one). Nếu đặt anubias hoặc dương xỉ java nguyên chậu nhựa vào Easy Planter, cá sẽ không nhổ bật cây lên được.

2. Cây kiếm (sword)

Cây kiếm thuộc nhóm cây mọc dạng hoa thị (rosette). Toàn bộ lá mọc ra từ gốc và xòe thành vòng tròn. Kiếm Amazon và kiếm red flame là hai ví dụ. Nhiều loài kiếm mọc rất cao. Bạn nên trồng chúng ở trung cảnh hoặc hậu cảnh để chúng không che mất các cây khác.

Bạn dùng ngón tay khoét một lỗ trên nền rồi vùi rễ cây kiếm vào, hoặc dùng nhíp trồng cây đẩy rễ xuống nền. Đừng lấp nền lên cổ gốc (crown), tức phần gốc cây nơi tất cả lá mọc ra. Cây kiếm ăn rễ mạnh, nghĩa là nó thích hút dinh dưỡng qua rễ. Nếu bạn dùng nền trơ, hoặc nền dinh dưỡng đã cạn, hãy nhét thêm thật nhiều viên phân bón rễ (root tab).

Còn một điều cần biết nữa. Phần lớn cây thủy sinh ở các trại đều trồng trên cạn. Khi xuống bể, cây phải làm quen với cảnh sống hoàn toàn dưới nước. Vì thế, bạn có thể thấy những lá to, tròn của cây kiếm rữa dần. Đó là lá cạn, mọc ra lúc cây còn ở trên cạn. Lúc này cây đang hút lại dinh dưỡng từ lá cũ để ra những lá dài và hẹp hơn, gọi là lá thủy sinh (lá mọc dưới nước).

3. Cryptocoryne

Cryptocoryne, gọi tắt là “crypt”, cũng là một loại cây hoa thị. Cây cần nền và cần viên phân bón rễ thì mới lên tốt. Các loài hay gặp gồm Cryptocoryne wendtii, Cryptocoryne spiralis, Cryptocoryne parva và nhiều loài khác. Cách trồng cũng giống cây kiếm. Bạn vùi rễ xuống nhưng để phần cổ gốc nằm trên mặt nền.

Crypt rất hay bị rữa lá (melt) mỗi lần chuyển sang bể mới. Vì vậy, nếu lá cạn rụng hết thì bạn cũng đừng vội vứt cây đi. Khi cây quen với chỗ ở mới, lá thủy sinh sẽ sớm mọc ra. Một số người chơi bố cục còn khuyên cắt bỏ hết lá cạn trước khi trồng, vì đằng nào cây cũng nhiều khả năng rụng hết lá cũ. Làm vậy thì cây dồn sức ra lá thủy sinh. Có điều, bạn đừng làm vậy với Cryptocoryne parva, vì loài này thường không bị rữa lá.

4. Cây dạng cỏ

Nhóm này gồm vallisneria, sagittaria lùn, micro sword và những cây sinh sản bằng thân bò khác. Các loài này nhân giống bằng thân bò (stolon hay runner). Thân bò là những đoạn thân nhỏ nằm ngang, đầu mỗi đoạn mọc ra một cây con. Lâu dần chúng thành một chuỗi dài các cây nối nhau. Cũng như cây hoa thị, bạn trồng rễ xuống nền và không lấp nền lên gốc lá.

Một chậu thường có sẵn vài cây riêng lẻ. Bạn nên tách ra trồng từng cây, đừng trồng cả bó. Chừa chút khoảng trống giữa các cây để chúng có chỗ lớn và sinh sôi. Bạn cũng có thể đặt cây nguyên chậu nhựa vào chậu trang trí Easy Planter để cá không nhổ bật gốc.

Tùy kích cỡ từng loài, những cây này có thể lan nhanh thành một thảm cỏ ở tiền cảnh, hoặc một rừng rong cao ở hậu cảnh. Muốn nhân cây sang chỗ khác hay sang bể mới, bạn chỉ cần đợi cây con có rễ và lá riêng. Sau đó bạn cắt đứt thân bò rồi đem cây con đi trồng chỗ khác.

5. Rêu

Rêu giống cây thân rễ ở chỗ không cần nền. Bạn có thể buộc chỉ hoặc dán keo để gắn rêu lên đá, lũa. Thực ra rêu thường không bán theo chậu. Người ta hay bán rêu gắn sẵn trên một tấm lưới chữ nhật, một khúc lũa hoặc một vật trang trí. Rêu cũng có thể mọc thành một đám lớn trôi lơ lửng. Đám rêu kiểu này rất hợp để cho cá đẻ theo đàn, vì cá con dễ trốn cá lớn trong lớp rêu dày.

Rêu java và rêu Christmas là những loại dễ mua nhất trên thị trường. Bóng rêu marimo thực chất là một loại tảo. Dù vậy, bạn cứ xử lý nó như rêu thường. Bạn đặt nhẹ marimo lên mặt nền (không vùi xuống) hoặc gắn nó lên đá, lũa.

6. Cây thân đứng

Đặc điểm của nhóm này là mọc thẳng lên từ một thân duy nhất, lá mọc trực tiếp ra từ thân. Bacopa, Pogostemon stellatus và pearl weed là vài ví dụ. Trước khi trồng, bạn tháo bỏ chậu, vòng hoặc dây thun quấn quanh gốc bó cây.

Bạn cắm từng thân thật sâu, ít nhất 5–7 cm xuống nền. Như vậy vài lá dưới cùng cũng nằm luôn dưới nền. Đừng trồng cả bó cây thân đứng vào một chỗ. Bạn nên cắm từng thân riêng, cách nhau một chút để rễ có chỗ phát triển. Có nhíp thì trồng dễ hơn nhiều. Nếu cần, bạn quấn chì giữ cây ở gốc để thân không bị nổi lên.

Với những thân chưa có rễ, có người thả nổi trên mặt nước cho tới khi ra rễ rồi mới cắm xuống nền. Cây thân đứng thích ăn dinh dưỡng từ nước, nên chúng rất hợp với phân nước.

7. Cây củ

Cây chuối (banana plant), súng lùn, sen hổ (tiger lotus) và aponogeton (các chuỗi cửa hàng thú cưng còn bán dưới tên “betta bulbs”) đều mọc lên từ củ. Bạn rửa sạch bông đá hoặc nền bám ngoài củ, rồi đặt củ lên trên mặt nền. Nếu củ nổi, bạn có thể đợi nó tự chìm, hoặc chèn hờ nó dưới một hòn đá hay khúc lũa cho nó nằm yên.

Lá và rễ mới thường nhú ra khá nhanh. Nếu sau một đến ba tuần mà củ vẫn chưa mọc gì, hãy thử lật củ lại, vì có thể bạn đã đặt ngược. Cây củ có thể mọc rất cao, lá vươn tới tận mặt nước. Chúng thường ăn dinh dưỡng từ cả viên phân bón rễ lẫn phân nước.

8. Cây trải thảm

Có nhiều cây tiền cảnh, thậm chí cả rêu, phủ kín được nền bể. Tuy vậy, mục này chỉ nói về những cây trải thảm thấp, mọc dày, lá li ti và rễ rất yếu. Ví dụ là monte carlo và dwarf baby tears. Các cây trải thảm dạng cỏ như sagittaria lùn, micro sword và cỏ tóc lùn đã nói ở mục 4 thì không thuộc nhóm này. Cây trải thảm thường ưa nhiều ánh sáng và CO2 bình áp suất. Chúng cũng cần cả phân nước lẫn viên phân bón rễ.

Phần lớn các trang web khuyên xé một chậu cây trải thảm thành những nhúm thật nhỏ rồi cấy rải khắp bể, mong cây sẽ lan ra. Thực tế thì rễ cây quá nhỏ hoặc quá yếu, nên cuối cùng các nhúm cây hay bị nổi lên. Cách tốt hơn là bỏ chậu nhựa nhưng giữ nguyên cây trong bông đá để bảo vệ rễ. Bạn nhét một viên phân bón rễ vào giữa khối bông đá, cắm cả khối xuống nền rồi để cây tự bò lan ra từ đó. Bông đá giữ cho cây không bị nổi và cho rễ một chỗ bám tốt.

Nếu muốn cây lan nhanh hơn một chút, bạn có thể chia chậu thành 5–6 mảng lớn (thay vì 25–50 cây con nhỏ xíu) và trồng các mảng cách nhau vài cm. Còn nếu bạn vẫn muốn thử xé cả chậu thành nhúm thật nhỏ, mà nền aqua soil lại quá nhẹ, không giữ nổi cây, hãy rắc thêm vài hạt aqua soil lên trên cây con để đè chúng xuống.

9. Cây nổi

Cuối cùng là nhóm cây dễ thả vào bể nhất, cây nổi. Các loại quen thuộc gồm frogbit, bèo cái lùn, bèo tấm, và cả một số cây thân đứng như water sprite. Bạn chỉ cần thả chúng lên mặt nước, cho nhiều ánh sáng và phân nước, giảm dòng chảy, và đừng để lá bị ướt quá nhiều.

Có người dùng dây câu hoặc ống dây oxy quây cây nổi vào một chỗ, để dòng nước từ đầu ra của lọc không dìm cây xuống. Lưu ý cuối cùng là đừng để cây nổi phủ kín cả mặt nước. Nếu không, cá có thể bị thiếu oxy, còn các cây bên dưới có thể bị thiếu sáng.

Chúc bạn trồng cây mới thành công! Nếu vì lý do nào đó cây không lên khỏe, bạn có thể xem hướng dẫn về các dấu hiệu cây thiếu dinh dưỡng để tìm cách xử lý.