Nuôi cá đĩa trong bể thủy sinh: chọn cây, làm nền và chăm sóc

Bể thủy sinh trồng nhiều cây, thả một đàn cá đĩa bơi giữa là kiểu chơi rất nhiều người mê. Nhưng cũng không ít người set xong được một thời gian thì bỏ. Cá khỏe thì cây èo uột, còn cây đẹp thì cá lại yếu.

Bài này đi lần lượt qua những việc cần làm để cá và cây sống chung được lâu dài. Đó là chọn cây chịu nóng, bố cục chừa chỗ cho cá bơi, làm nền, chạy bể, lọc, thay nước, cho ăn và cách ly cá mới.

Vì sao cá đĩa khó nuôi chung với cây

Cá đĩa khỏe nhất khi nước ở khoảng 29–32°C. Ở mức nhiệt này, phần lớn cây thủy sinh đứng yên, không lớn thêm được bao nhiêu. Cá thích nước ấm, còn đa số cây lại ưa nước mát. Hai nhu cầu ngược nhau là lý do chính khiến nhiều người thất bại khi ghép hai thú chơi này.

Mức nhiệt dung hòa được cho cả cây lẫn cá là khoảng 30°C. Ở châu Âu vẫn có nhiều bể cá đĩa trồng dày cây và duy trì được lâu. Cái mấu chốt là họ chọn đúng những loại cây chịu được nước ấm và dễ chăm.

Chọn cây nào cho bể cá đĩa

Muốn bể giữ ở 30°C thì phải chọn cây theo môi trường của cá, chứ không ép cá theo cây. Những nhóm cây dưới đây đều dễ kiếm ở Việt Nam và chịu nóng tốt.

Trong bể giữ 30°C, một số cây khác cũng có thể lên rất nhanh, ra cả hoa và lá to. Dù vậy, muốn ít rủi ro thì cứ bám vào ba nhóm trên trước.

Bố cục: chỗ bơi cho cá quan trọng hơn cảnh đẹp

Bể cá đĩa cần ưu tiên khoảng trống cho cá bơi và sinh hoạt. Có vài điều nên tránh:

• Lũa nhiều nhánh, nhiều gai nhọn. Cá bơi va quẹt vào là trầy xước. Vết thương nhiễm bệnh ngoài da ở cá đĩa chữa rất lâu.
• Quá nhiều hang hốc. Cá đĩa hay tìm chỗ tối để nấp. Nấp lâu, ít vận động thì cá dễ sinh biếng ăn, phân trắng, nấm.

Có một mẹo khá hay với lũa dạng khúc trụ. Bạn cưa đôi khúc lũa theo chiều dọc rồi áp mặt cắt sát vào kính. Nhìn từ trước, khúc lũa vẫn như một khối tròn nguyên vẹn. Nhưng cá không chui được ra phía sau, còn khoảng giữa bể vẫn rộng rãi. Cưa một khúc lũa to không dễ tự làm ở nhà, nên tìm thợ có máy cưa cho nhanh.

Làm nền: cốt nền, phân nền và lớp cát

Trước hết cần hiểu chỗ ở của vi sinh. Vi sinh không chỉ sống trong nền. Chúng bám trên mọi bề mặt trong bể như đá, cát, lũa và nhất là trong vật liệu lọc. Phân cá, thức ăn thừa và chất hữu cơ đều do lớp vi sinh này phân hủy thành dạng ít độc hơn.

Với bể cá đĩa có trồng cây, cần phân biệt rõ hai lớp hay bị gọi lẫn với nhau:

Nhiều người rải phân nền rồi phủ thêm cát lên trên. Có người, dựa trên kinh nghiệm riêng, cho rằng làm vậy là phí, vì cát phủ lên làm phân nền giảm tác dụng. Theo cách nghĩ đó, nếu đã muốn mặt nền là cát thì có thể bỏ phân nền: rải cốt nền xuống đáy rồi đổ cát dày khoảng 2–3 cm lên trên. Đây là một cách làm có người theo, không phải cách chuẩn ai cũng dùng. Người khác thì phủ cát dày 4–5 cm và trải thật phẳng vì sợ cốt nền xì lên làm bẩn nước.

Nỗi lo cốt nền rò lên nước là có thật. Nếu dùng loại cốt nền có tiêu chuẩn chất lượng khắt khe, lỡ xì ra một ít thì nhiều khả năng cũng không ảnh hưởng mấy tới sức khỏe cá.

Chạy bể trước, thả cá từ từ

1. Chạy bể khoảng một tháng đầu mà chưa thả cá. Cứ cho nước chạy, bật CO2 để cây bén rễ và lên khỏe.
2. Thả đợt đầu chỉ 2–5 con.
3. Đợi vài ngày cho vi sinh bắt kịp lượng chất thải mới rồi mới thả thêm, từng đợt nhỏ.

Bỏ qua bước này là lỗi rất hay gặp. Thả một lần quá nhiều cá thì nước bể chuyển đục trắng như nước vo gạo. Đó là dấu hiệu hệ vi sinh chưa xử lý kịp lượng chất thải của đàn cá, và sức khỏe cá sẽ bị ảnh hưởng nặng.

Lọc thế nào là đủ

Nhiều người nuôi cá đĩa đầu tư lọc tràn dưới tủ rất lớn. Thực ra lọc thùng cũng đủ nếu đủ vật liệu. Ví dụ một bể 450 lít chỉ dùng lọc thùng: một bơm chính chia ra hai lọc phụ, tổng cộng khoảng 15 lít vật liệu lọc. Vật liệu chủ yếu là loại đá xốp tự nhiên để vi sinh bám, kèm bông lọc.

Với cách bố trí này, lọc phụ khoảng 3 tháng vệ sinh một lần. Lọc chính đã chạy 6 tháng mà vẫn chưa cần đụng tới. Lịch vệ sinh của bể bạn có thể khác, tùy lượng cá và lượng thức ăn.

Thay nước và xử lý nước

Với bể 450 lít nuôi khá dày cá, lịch lý tưởng là 3 ngày thay 20–30% một lần. Cá ổn định hơn khi nước được thay ít mà đều. Người bận đi làm có thể thay 50% mỗi tuần.

Thay nước là cách rẻ nhất để giảm nitrate, khỏi phải dùng vật liệu khử nitrate. Bể có cây thì cây cũng hút bớt một phần nitrate. Có người giữ nitrate dưới 10 ppm theo bộ test, đó là mức an toàn họ tự đặt ra cho bể mình.

Không có lịch thay nước nào đúng cho mọi bể. Ngày xưa nhiều người nuôi cá đĩa thay 100% nước mỗi ngày. Ngược lại, cũng có bể gần như không thay mà cá vẫn lớn bình thường. Cứ chọn khung giờ và tần suất hợp với mình. Điều không được bỏ là ngày nào cũng ngó qua bể, xem cá ăn, bơi thế nào để xử lý kịp khi có chuyện.

Về nguồn nước, có người pha nửa nước máy nửa nước RO. Nước máy trữ trong bồn lớn khoảng 2 ngày thì yên tâm. Nếu lấy thẳng từ vòi thì nên dùng thuốc khử clo. Có loại dạng bột dùng rất tiết kiệm, khoảng 10 g xử lý được 1.250 lít, nhưng liều cụ thể nên xem trên bao bì. Nước có vấn đề rồi mới xử lý thì rất khó, nên lúc nào cũng nên có sẵn thuốc trong nhà.

Cho cá đĩa ăn gì, mấy bữa

Một lịch ăn kết hợp nhiều loại thức ăn trong ngày:

• Sáng: tim bò.
• Trưa: cám hạt.
• Tối: sâu đỏ (bloodworm) đông lạnh.

Lịch này không bắt buộc. Cái chính là mỗi bữa cho ít, vừa đủ. Cho cá ăn quá no dễ sinh chướng bụng. Tim bò giúp cá đĩa tăng trọng rất tốt nhưng khó tiêu hơn các loại khác. Cám hạt là bữa chính, còn sâu đỏ và đồ tươi đông lạnh bổ sung thêm cho bữa ăn đủ chất.

Tốt nhất là tập cho cá quen ăn cám viên làm riêng cho cá đĩa. Cám tốt có đủ thành phần dinh dưỡng, cá sống thọ hơn và ít mắc bệnh đường ruột hơn.

Bể cách ly cho cá mới

Chơi cá đĩa nên có sẵn 1–2 bể dưỡng. Cá mua ở cửa hàng hay bắt lại của người chơi khác đều nên nuôi riêng 3–5 ngày cho quen với nước nhà mình rồi mới chuyển sang bể chính. Bể dưỡng không cần to, dưới 60 lít là được. Một quả lọc vi sinh đơn giản là đủ, cá đĩa không cần dòng chảy mạnh.

Bắt đầu từ đâu

1. Chốt nhiệt độ bể khoảng 30°C, rồi chọn cây trong các nhóm chịu nóng như Echinodorus, hẹ nước, tiêu thảo, Anubias.
2. Phác bố cục chừa khoảng trống lớn ở giữa, bỏ lũa nhiều gai, hạn chế hang hốc. Quyết định trước sẽ dùng cốt nền phủ cát hay dùng phân nền.
3. Chạy bể có cây và CO2 khoảng một tháng, sau đó thả 2–5 con đầu tiên.
4. Dựng sẵn một bể cách ly nhỏ trước khi mua thêm cá.