Set bể cá tự làm: đèn LED dây, nền cát, lọc vi sinh và chống sự cố

Làm xong bể, lọc và kệ mới đi được nửa đường. Bước set bể quyết định bể có chạy ổn định lâu dài hay không. Đèn gắn ở đâu, nền đổ thế nào, vi sinh lấy từ đâu, nước có chảy tới mọi góc không, và lọc xử lý ra sao khi bông lọc nghẹt hay nước bay hơi đều phải tính trước.

Bài này đi qua từng bước set một bể tự làm đặt trong kệ sách ở phòng làm việc. Bể chỉ để nuôi cá, không trồng cây. Cách làm áp dụng được cho phần lớn bể cá thường, nhất là bể có lọc tự chế chia ngăn.

Gắn đèn thế nào để mặt bể vẫn thoáng

Bể cao khoảng 30 cm, còn khoang kệ chứa bể cao khoảng 45 cm. Phần trống 15 cm phía trên đủ để thò tay vào làm bể và gắn đèn. Thay vì đặt đèn sát mặt bể, đèn được dán lên mặt dưới của tầng kệ phía trên. Đèn chiếu thẳng xuống, người nhìn chỉ thấy ánh sáng chứ không thấy bóng đèn, và mặt bể không vướng gì khi cần thao tác.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:14 Cuộn LED dây được kéo ra, chuẩn bị dán lên mặt dưới tầng kệ.
• Xem video từ ▶ 1:33 Dây LED đã dán dưới mặt tầng kệ phía trên, khoang kệ trống thoáng.

Loại đèn dùng ở đây là LED dây khoảng 3,6 m, đi kèm bộ điều khiển, nguồn và remote. Cách gắn như sau:

1. Cắt dây LED đúng chiều dài cần. Loại dây này có các điểm cắt định sẵn, cắt đúng chỗ thì phần còn lại vẫn sáng.
2. Bóc lớp giấy mặt sau để lộ băng keo, dán lên mặt dưới tầng kệ.
3. Đóng thêm ghim bấm khoảng 6 mm để giữ dây, vì băng keo sẵn thường bong dần theo thời gian. Không ấn ghim lút xuống, chỉ giữ dây chắc mà không đè kẹp lên dây LED.
4. Bật thử đèn trước khi làm tiếp.
5. Dán bộ thu tín hiệu bằng băng keo xốp hai mặt vào chỗ khuất trên kệ. Remote hồng ngoại phải chĩa thẳng vào đầu thu, nên để đầu dây thu ở chỗ remote nhắm tới được.

Thanh giằng phía trên kệ che bớt dải đèn, nhìn như đèn âm vào kệ, khá gọn mắt. Lưu ý loại LED dây này chỉ để chiếu sáng và ngắm cá, đổi được màu tùy thích. Nó không đủ sức nuôi cây thủy sinh hay san hô.

Đặt bể và đi dây điện

• Khoan sẵn một lỗ ở góc dưới kệ để luồn toàn bộ dây nguồn ra phía sau.
• Luồn dây qua lỗ trong lúc đẩy bể vào chỗ, rồi chỉnh bể cho nằm chính giữa kệ.
• Dán bộ điều khiển sưởi lên vách sau của kệ, ở chỗ dễ nhìn, rồi thả đầu dò nhiệt vào bể.
• Làm một nắp nhỏ bằng mica đen đậy lên ngăn lọc để giảm nước văng và bay hơi.

Đổ nền cát cho bể nuôi cá

Nền dùng ở đây là cát lọc hồ bơi, khoảng 18 kg. Loại cát này sạch và rẻ hơn hẳn cát bán riêng cho thủy sinh. Có loại vẫn cần rửa, nhưng loại dùng trong bể này gần như đổ thẳng vào được.

Cát được san phẳng, dốc nhẹ về phía sau. Nhìn như vậy chưa tự nhiên lắm. Lý do là dòng cá định nuôi hay đào bới và tự xới lại nền theo ý chúng, nên không cần tạo hình cầu kỳ từ đầu. Nếu bạn nuôi cá hiền không đào nền thì nên tạo dáng nền kỹ hơn ngay lúc này.

Châm nước và có vi sinh ngay từ đầu

1. Châm nước có nhiệt độ bằng bể cách ly đang giữ cá. Như vậy lúc thả cá không phải chờ chỉnh nhiệt, cá đỡ sốc.
2. Bật toàn bộ thiết bị, kiểm tra nhiệt độ đã đúng chưa.
3. Cho một túi lưới đựng vật liệu lọc đã chạy vi sinh từ bể khác vào lọc.

Trong video

• Xem video từ ▶ 4:55 Cho miếng bông lọc đã chạy vi sinh vào ngăn lọc của bể.
• Xem video từ ▶ 5:05 Vật liệu lọc đã được đặt gọn trong ngăn lọc của bể.

Bước thứ ba là thói quen rất đáng học. Bạn nên luôn để dư một ít vật liệu lọc trong bể đang chạy hoặc trong sump, chỉ một miếng bông mút cũng được. Khi cần set bể cách ly, bể bệnh hay bể mới, bạn lấy nó ra dùng và lọc có vi sinh ngay từ ngày đầu, gần như không phải chờ bể chạy vi sinh từ số không.

Bể dài cần thêm luồng nước

Lọc chọn bơm theo thể tích bể, số cá và kích cỡ lọc. Nhưng bơm đủ cho lọc không có nghĩa là nước chảy tới hết mọi góc. Bể này đặt cửa ra của lọc ở một đầu, mà bể lại dài, nên đầu kia nước gần như đứng yên. Bể ngắn thì có thể không cần, còn bể dài thì nên bổ sung.

Giải pháp ở đây là một máy tạo sóng mini (Jebao SW2), thực chất là một đầu bơm thổi luồng. Lưu lượng chỉnh được từ khoảng 490 đến 2.270 lít/giờ. Bộ điều khiển cho chọn chạy đều, tạo sóng, hoặc chạy ngắt quãng. Máy chạy êm và giá mềm, khoảng 50 USD.

Có cần nắp bể không

Không đậy nắp thì bể nhìn thoáng hơn. Dù vậy nắp vẫn đáng làm vì ba lý do: cá không nhảy ra ngoài, bể giữ nhiệt tốt hơn và nước bay hơi chậm hơn. Ở đây nắp được tận dụng từ tấm polycarbonate hai lớp còn thừa. Bể đậy kín thì nước bay hơi rất chậm, chuyện này cũng góp phần làm lọc an toàn hơn.

Làm đường dự phòng cho lọc trước khi thả cá

Trước khi thả cá, hãy tự hỏi sự cố tệ nhất có thể xảy ra với bể là gì, rồi chặn nó trước. Bạn có thể tính từ lúc chưa lắp, nhưng chạy thử với nước thật sẽ dễ thấy vấn đề hơn nhiều. Bể này xử lý hai tình huống:

Trong video

• Xem video từ ▶ 7:18 Ngón tay chỉ vào các lỗ khoan trên vách ngăn lọc.
• Xem video từ ▶ 7:27 Vách ngăn lọc được khoan các lỗ phía trên để nước tràn sang ngăn kế.

Với bể này, phải hao khoảng 19 lít nước thì lọc mới gặp vấn đề. Bể đậy kín nên mất lượng đó chắc phải hơn một tuần, trong khi thay nước còn dày hơn thế. Dù vậy, khoan sẵn lỗ dự phòng thì lỡ có hụt nước bể vẫn chạy bình thường.

Bắt đầu từ đâu

• Nhét ngay một miếng bông lọc hoặc túi vật liệu lọc dư vào lọc của bể đang chạy, để dành cho lần set bể sau.
• Đổ nước chạy thử bể vài ngày trước khi thả cá, quan sát xem chỗ nào trong bể nước đứng.
• Kiểm tra lọc chia ngăn của bạn: bông nghẹt thì nước đi đâu, mực nước tụt thì bơm có chạy khô không. Khoan lỗ dự phòng nếu cần.
• Châm nước mới bằng nhiệt độ bể cách ly để thả cá sớm và đỡ sốc.