Tự làm hệ aquaponics trồng rau trên bể cá bằng thùng nhựa

Aquaponics là cách trồng cây bằng chính nước bể cá. Cá thải ra chất dinh dưỡng, cây hút chất đó để lớn, còn nước bể thì sạch hơn. Nhiều người nghĩ muốn làm aquaponics phải có bồn riêng, máng dẫn và máy bơm. Thật ra bạn có thể làm một hệ nhỏ đặt ngay trên bể đang nuôi mà không phải nâng cấp gì.

Bài này hướng dẫn cách làm hệ đó bằng thùng nhựa có nắp, rọ trồng cây và hạt đất sét nung. Hệ đủ để thử trồng cà chua, xà lách và rau thơm, tốn ít tiền, và không lấy mất chỗ của cá.

Aquaponics hoạt động thế nào

Cây trồng trong rọ, rễ chạm vào nước bể. Cây hút các chất dinh dưỡng có trong nước, trong đó có phosphate và nitrate. Vì vậy cụm cây hoạt động như một bộ lọc sinh học tự nhiên. Hạt đất sét nung trong rọ cũng là chỗ cho vi sinh bám, giống vật liệu lọc sinh học trong lọc.

Trong video

• Xem video từ ▶ 4:47 Hai khay rọ trồng cây đặt trên nắp bể acrylic lớn.
• Xem video từ ▶ 5:37 Toàn cảnh bể acrylic dài với các rọ cây phía trên.

Cây không thay hoàn toàn cho lọc. Bể làm mẫu, một bể acrylic khoảng 1.400 lít dài 2,4 m rộng 0,9 m, vẫn chạy một lọc thùng lớn để có thêm lọc sinh học. Hệ trồng cây cũng không bắt bạn đổi cách nuôi. Bể vẫn thả được loại cá bạn muốn, và bạn vẫn thò tay xuống chăm cá như thường.

Cần chuẩn bị những gì

• Thùng nhựa trong có nắp, loại thùng đựng đồ bán ở siêu thị. Thân thùng sâu khoảng 15 cm.
• Rọ trồng cây bằng nhựa, miệng rọ đường kính khoảng 10 cm, sâu khoảng 10 cm.
• Hạt đất sét nung làm giá thể. Bể mẫu dùng khoảng 0,9 kg cho mỗi thùng.
• Máy khoan và mũi khoan bậc, loại mũi hình tháp có nhiều nấc đường kính.
• Đèn LED trồng cây mua ở cửa hàng điện, công suất khoảng 9 W.
• Vài cái chậu cây nhựa úp ngược để làm chân kê đèn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 5:57 Dùng máy khoan và mũi khoan bậc để khoét lỗ trên nắp thùng nhựa.
• Xem video từ ▶ 7:55 Thùng nhựa có các rọ trồng cây đang được đổ hạt đất sét nung.

Làm thùng trồng cây

1. Trên nắp thùng nhựa, khoan bốn lỗ đường kính 10 cm, vừa với miệng rọ. Khoan thật chậm. Nhựa trong loại này rất giòn, ép mạnh tay là nứt.
2. Khoan thêm nhiều lỗ quanh thành thùng.
3. Dùng mũi khoan bậc cho cả hai bước trên. Đây là dụng cụ quan trọng nhất của cả hệ. Dùng mũi khoan thường thì rất dễ làm vỡ thùng.
4. Đặt rọ vào các lỗ trên nắp thùng, đổ hạt đất sét nung vào rọ rồi gieo hạt hoặc trồng cây con.

Trong video

• Xem video từ ▶ 5:47 Hai nắp thùng nhựa đã khoan lỗ, rọ đặt sẵn trong các lỗ.
• Xem video từ ▶ 6:16 Cận cảnh nắp thùng với các rọ chứa hạt đất sét nung.

Thùng làm xong vẫn giòn. Va mạnh hay đè lên là vỡ, nên cầm và cất cẩn thận.

Đặt thùng vào bể và cắt nắp bể

Phần này có hai cái nắp khác nhau. Nắp thùng là chỗ cắm rọ, đã làm ở bước trên. Nắp bể là tấm đậy trên mặt bể cá, và đây là chỗ bạn cắt để thả thùng xuống.

1. Trên nắp bể, cắt các lỗ vừa đúng kích thước thân thùng.
2. Thả thùng lọt qua lỗ. Thân thùng nằm trong nước bể, phần nắp thùng có rọ nằm ngang mặt nắp bể.
3. Kiểm tra mực nước. Rọ nên ngập khoảng một nửa, nửa trên nằm trên mặt nước. Rễ cây muốn mọc xuống nước thì vẫn mọc được.
4. Phần nắp bể còn lại vẫn che kín mặt bể. Bể mẫu giữ nguyên các thanh nẹp trên nắp, rồi cắt dọc một cạnh để cánh nắp vẫn lật lên mở ra như nắp bể bình thường.

Đặt kiểu này có ba cái lợi. Cây nằm gọn trong thùng nên cá không ăn hay cắn phá được. Nước không bắn ra ngoài nhiều. Cá không nhảy ra được, cá lớn cũng không đội nắp lên được.

Đèn cho cây

Bể mẫu dùng đèn LED trồng cây loại rẻ, mỗi bộ chỉ khoảng 9 W. Đèn này có đủ cho rau hay không thì chưa chắc. Bể mẫu đang dùng thử để xem kết quả. Chân đèn làm từ chậu cây nhựa úp ngược, nhờ vậy có thể nâng lên hạ xuống khi cây lớn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 7:26 Hộp đèn LED trồng cây loại rẻ, công suất khoảng 9 W.
• Xem video từ ▶ 7:36 Bóng đèn treo phía trên bể, có thể kéo lên hạ xuống.

Mỗi thùng trồng bao nhiêu cây

Mỗi cây cần có khoảng trống riêng. Với diện tích khoảng 0,37 m² thì đúng ra chỉ nên trồng bốn rọ. Bể mẫu nhét tới sáu rọ, tức là vượt mức khuyến nghị, và đây là một thử nghiệm. Nếu mới làm lần đầu, bạn nên theo đúng mức bốn rọ.

Trong video

• Xem video từ ▶ 10:04 Ba thùng trồng thủy canh xếp thành hàng, mỗi thùng có các rọ cây.
• Xem video từ ▶ 10:14 Cận cảnh sáu rọ trồng cây xếp trên tấm xốp của một thùng.

Bể mẫu dự định trồng khoảng 18 cây gồm cà chua, xà lách và rau thơm, gieo từ hạt. Cây có sống tốt trên hệ này hay không thì vẫn phải chờ xem.

Chi phí và các kiểu aquaponics khác

Hệ này rẻ. Tính cả thùng, rọ, hạt đất nung và đèn thì tổng chi phí chỉ vài chục USD, chưa kể tiền cây giống. Vì vậy đây là cách hợp lý để thử aquaponics trước khi đầu tư hệ lớn.

Aquaponics còn nhiều kiểu làm khác, ví dụ thả tấm xốp nổi trên mặt nước, trồng trên máng, hay hệ xả tuần hoàn. Kiểu thùng nhựa thả qua nắp bể là một cách làm riêng, không phổ biến. Cách đơn giản nhất mà dân chơi cá làm từ lâu là cắm vài nhánh trầu bà (pothos) cho rễ thả xuống bể.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo mặt bể và chiều cao nước để chọn thùng. Thùng phải vừa với khoảng trống trên nắp bể, và đủ sâu để rọ ngập khoảng một nửa.
2. Mua mũi khoan bậc trước khi động vào thùng. Thiếu nó thì bạn rất dễ làm vỡ thùng ngay lỗ khoan đầu tiên.
3. Làm một thùng với bốn rọ trước. Chạy ổn rồi mới làm thêm.
4. Nếu chưa muốn khoan cắt gì, cắm vài nhánh trầu bà vào bể để làm quen với chuyện cây hút nước bể.