Tự làm hộp tràn (weir) bằng mica cho bể lọc sump

Bể chạy lọc sump nào cũng có một chỗ để nước tràn xuống dưới tủ. Nếu miệng ống xả nằm trơ trong bể thì cá nhỏ, cá bơi chậm như cá vàng, hay lá cây rụng đều có thể bị hút vào. Lưới nhựa cột dây rút lên miệng ống chỉ đủ để chữa cháy vài hôm. Lâu dài thì vẫn nên làm một hộp tràn (weir) cho đàng hoàng.

Bài này hướng dẫn cách tính kích thước, cắt răng và uốn một hộp tràn liền khối bằng mica đen 6 mm cho bể có ống xả khoan ở vách. Có công thức tính lưu lượng nên bạn tự áp dụng được cho bể của mình.

Ống tràn và hộp tràn khác nhau thế nào

Hai khái niệm này hay bị gọi lẫn với nhau, nhưng thật ra là hai thứ khác nhau và thường đi chung với nhau.

• Ống tràn (overflow) là cách chung để đưa nước từ bể xuống sump. Bơm đẩy nước từ sump lên, nước trong bể dâng lên và tràn ngược xuống. Có nhiều kiểu: khoan vách, khoan đáy (bottom drain), hộp tràn treo sau lưng bể, ống PVC.
• Hộp tràn (weir) là một vách chắn đặt trong bể, bao quanh miệng ống xả. Nó giữ mực nước trong bể ổn định, hớt lớp váng mặt nước và không cho cá lọt vào đường ống. Nó cũng gọn mắt hơn hẳn so với để ống lộ ra ngoài.

Bể khoan đáy thường dùng hộp tràn dựng từ đáy lên. Bể khoan vách thì làm hộp nhỏ hơn, gắn quanh lỗ khoan ở vách. Kiểu này cũng có nhiều người thích.

Tính kích thước hộp tràn

Kích thước hộp tràn có thể tính theo đường kính ống xả (bulkhead) theo ba quy tắc đơn giản:

• Bề sâu (từ vách bể ra): tối thiểu khoảng 5 cm. Hẹp hơn thì sau này khó luồn tay vào vệ sinh. Rộng chừng đó cũng đủ cho nước đổ vào thoải mái mà không đập vào vách sau gây ồn.
• Chiều dài: tối thiểu gấp ba đường kính ống xả, cộng dồn cho tất cả các ống mà hộp bao quanh.
• Chiều cao: tối thiểu gấp ba đường kính một ống. Chiều cao đủ thì nước mới tràn từ mặt vào hộp, hớt được váng mặt.

Ví dụ với hai ống xả phi 60: chiều dài là 3 × 2 × 5 cm, tức khoảng 30 cm, còn chiều cao là 3 × 5 cm, khoảng 15 cm. Lượng mica cần chỉ chừng 30 × 30 cm.

Nước nên đổ xuống bên trong hộp một đoạn chừng 2,5 cm. Mực nước trong hộp thấp hơn mức đó thì nước rơi xa, tiếng sẽ ồn.

Khe răng rộng bao nhiêu là đủ

Răng lược trên miệng hộp là chỗ nước chảy vào và cũng là chỗ chặn cá. Có thể tính theo quy tắc sau:

Khe hẹp đi một nửa thì lưu lượng mỗi khe cũng giảm một nửa. Cá nhỏ thì làm khe hẹp lại và tăng số khe. Thực tế mỗi khe xả được nhiều hơn con số trên, nhưng đó là mức xả khi nước chỉ dâng trên răng một chút.

Nước dâng trên răng chỉ nên từ 6 mm đến 1,3 cm. Dâng cao hơn thì khi cúp điện, phần nước trong bể chảy ngược xuống sẽ nhiều, có khi quá sức chứa của sump.

Độ sâu và khoảng cách giữa các răng

• Răng sâu khoảng 4–5 cm. Cá không leo qua được ra sau hộp, và mặt nước trong bể cũng không lên sát mép kính.
• Răng sâu thì dư sức xả. Khả năng xả của hộp vượt xa lưu lượng bơm dự định. Đây là biên an toàn rất đáng có, nhất là khi khe bị lá hay rác che bớt.
• Khoảng cách giữa các răng khoảng 1,3–2,5 cm, tùy hộp dài bao nhiêu và cần xả bao nhiêu nước.

Cắt răng trên mica

1. Cắt mica bằng lưỡi cưa đĩa khoảng 25 cm, 80 răng hợp kim. Lưỡi nhiều răng cho mép cắt đẹp, không làm chảy mica.
2. Đặt một thanh gỗ làm cữ chặn trên bàn cưa. Đẩy tấm mica vào lưỡi cho tới khi chạm cữ, nhờ vậy khe nào cũng sâu bằng nhau.
3. Dịch thanh cữ dọc mỗi lần đúng một bề dày lưỡi cưa, cắt tiếp cho tới khi khe đủ rộng.
4. Chừa khoảng cách giữa các khe theo số đã tính rồi lặp lại cho hết chiều dài.

Uốn mica 6 mm thành hộp liền khối

Muốn hộp trông liền một khối thì cách dễ nhất là làm từ hai tấm: một tấm gập thành mặt trước và mặt hông, tấm kia làm phần còn lại. Cái khó là mica 6 mm rất cứng, hơ nóng cả bề dày để uốn thì khó đều.

1. Ở đường cần gập, xẻ các rãnh sâu khoảng nửa bề dày tấm. Như vậy chỗ uốn chỉ còn khoảng 3 mm mica, dễ uốn hơn nhiều.
2. Hơ nóng dọc đường gập cho mica mềm ra.
3. Gập theo góc cần và kê một thanh vuông góc giữ cố định cho đến khi mica nguội hẳn, nếu không nó sẽ bật lại.

Những lỗi hay gặp

• Làm hộp quá hẹp, sau này không thò tay vào vệ sinh hay chỉnh ống được.
• Hộp thấp quá nên nước rơi xa, kêu róc rách suốt đêm.
• Khe răng rộng hơn kích cỡ cá nhỏ nhất trong bể.
• Răng nông nên mực nước dâng cao trên răng. Khi cúp điện, lượng nước chảy ngược xuống sẽ lớn và sump dễ tràn.
• Dùng lưới nhựa cột tạm rồi để luôn. Cách này chỉ để chữa cháy và dễ phát sinh trục trặc.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo đường kính ống xả và lưu lượng bơm hồi thực tế của bể.
2. Tính chiều dài, chiều cao hộp theo quy tắc gấp ba, rồi tính số khe và bề rộng khe theo lưu lượng và cỡ cá.
3. Kiểm tra sump còn chứa được bao nhiêu nước khi cúp điện, sau đó mới chốt độ sâu răng.
4. Nếu cá đã về mà chưa kịp làm hộp, cột tạm lưới nhựa lên miệng ống xả và làm hộp tràn càng sớm càng tốt.