Tự làm lọc ngăn trong bể acrylic: khe tràn, ngăn sưởi và bơm

Bể dài và thấp, kiểu 183 x 30 x 30 cm, đặt ở văn phòng hay trên một cái tủ chật thì khó gắn lọc thùng hay hồ lọc tràn (sump). Với bể này, lọc thùng không hợp lắm, còn sump thì bất tiện. Giải pháp gọn hơn là làm lọc ngăn ngay trong bể, kiểu bể all-in-one: lọc, sưởi, bơm nằm hết trong lòng bể. Có chỗ nào đỡ được bể là đặt được bể ở đó.

Bài này đi qua cách chia ngăn, cách tính khe tràn, chọn bơm và sưởi, xếp vật liệu lọc và gắn cụm lọc vào bể acrylic. Bể mẫu làm từ acrylic đúc dày khoảng 19 mm, dung tích khoảng 170 lít.

Vì sao chọn lọc ngăn trong bể

Lọc ngăn nằm gọn ở một đầu bể, không cần đường ống ra ngoài hay tủ chứa sump bên dưới. Bể dài 183 cm thì bớt khoảng 15 cm chiều dài cho lọc cũng không đáng kể. Khi bể đã trải bố cục xong, phần lọc gần như không bị để ý.

Lọc kiểu này còn có mấy cái lợi giống sump:

• Toàn bộ thiết bị nằm khuất sau vách, không lộ ra trong bố cục.
• Nước tràn qua mép răng lược nên mặt nước luôn được hớt (surface skimming). Trao đổi khí tốt hơn và váng đạm trên mặt nước bị kéo đi.
• Không có gì nằm bên ngoài bể để lo rò rỉ.

Lọc chỉ cần làm ba việc: lọc cơ học và vi sinh, chứa sưởi, chứa bơm hồi. Nghe thì ít, nhưng trong khoảng 15 cm thì phải tính kỹ chỗ đặt từng thứ.

Chia ngăn thế nào

Nguyên tắc chung giống mọi kiểu lọc ngăn. Đầu tiên là tấm chắn trước, rộng đúng bề ngang lòng bể. Phía sau là các vách ngăn, số lượng tùy cách bạn muốn bố trí. Bể mẫu chỉ dùng hai vách, chia thành ba ngăn:

Trước khi dán, nên đặt thử các tấm vào bể. Kiểm tra xem thiết bị có vừa không và vị trí vách đã đúng chưa, rồi mới đánh dấu chỗ cắt khe tràn.

Ngăn sưởi đặt ở giữa là có chủ ý. Nước đi qua vật liệu vi sinh xong sẽ chui dưới vách ngăn rồi buộc phải đi lên ngang qua sưởi. Nước được làm ấm đều trước khi bơm trả về bể, nên sưởi chạy hiệu quả hơn.

Tính khe tràn răng lược

Khe tràn trên tấm chắn trước được cắt bằng máy cưa bàn. Kẹp một thanh gỗ lên bàn cưa làm cữ chặn. Khi đẩy tấm acrylic vào lưỡi cưa, thanh gỗ chặn lại và quyết định độ sâu của mỗi khe, nhờ vậy các khe đều nhau.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:42 Đẩy tấm acrylic vào lưỡi cưa trên bàn cưa, có thanh gỗ làm cữ.
• Xem video từ ▶ 3:57 Tấm acrylic đã cắt xong các khe răng lược trên bàn cưa.

Lưu lượng cần cho bể này khoảng 757 đến 984 lít/giờ. Bể sẽ nuôi cá nhỏ, nhiều khả năng sẽ đẻ và có cá con. Khe hở to thì cá con dễ lọt vào lọc, nên khe phải hẹp. Mỗi khe rộng khoảng 6 mm, cao khoảng 3,8 cm, cho qua tối đa chừng 114 lít/giờ. Mức này gấp đôi lượng nước mà mỗi khe cần xử lý.

Trên cùng tấm chắn trước, khoan thêm một lỗ nhỏ cho ống hồi đưa nước về bể.

Hai vách phía sau cũng làm khe như vậy, nhưng khe to hơn nhiều. Phía sau không có cá nên không cần khe hẹp. Khe to còn tránh được chuyện nghẹt, và cho qua lượng nước gấp mấy lần mức dự tính.

Dán và gắn cụm lọc vào bể

Các tấm vách được dán với nhau bằng Weld-On 16. Đây là loại keo acrylic đặc hơn, dễ dùng cho mối dán kiểu này. Để keo khô qua đêm.

Trước khi lắp, nhớ bóc lớp giấy bảo vệ trên acrylic. Thường chỉ cần bóc mặt trong vì lọc nằm trong bể. Mặt ngoài nên giữ giấy đến khi bể đã vào vị trí, để khỏi trầy lúc khiêng.

Cụm lọc được gắn vào thành bể bằng silicone chứ không dùng keo acrylic. Dán bằng keo acrylic thì lọc thành một khối với bể, sau này muốn đổi kiểu lọc rất khó. Silicone giữ chắc, kín nước và vẫn tháo được khi cần. Vách lọc không chịu áp lực nước nên dùng silicone dán acrylic vào acrylic hoàn toàn ổn. Tuy vậy, không thể dùng silicone để dựng cả cái bể acrylic, vì áp lực nước sẽ làm bung mối dán.

Bể mẫu dán phim dán kính làm nền sau. Mặt hông phía lọc cũng dán luôn để giấu lọc. Bình thường không nhìn xuyên được lớp phim, nhưng rọi đèn pin vào thì thấy bên trong. Muốn xem lọc thì không cần mở nắp.

Chọn bơm và làm đường hồi

Bơm hồi là Eheim Compact 1000. Bơm giá vừa phải, nhỏ gọn, chạy êm và có núm chỉnh lưu lượng. Bơm cũng hợp với ống CPVC phi 21.

Trong video

• Xem video từ ▶ 7:20 Bơm hồi Eheim Compact nhỏ gọn cầm trên tay, thấy rõ núm chỉnh.
• Xem video từ ▶ 7:25 Đoạn ống CPVC gắn vào bơm đặt trong ngăn bể.

Đường hồi gồm một đoạn ống CPVC nối vào bơm qua một khúc ống mềm, phía trên gắn co 90 độ, thêm một đoạn ống nữa và vài co để đưa nước về bể. Các mối nối không dán keo. Áp lực nước trong đường hồi không đủ làm tuột ống, và để rời thì xoay được hướng nước ra.

Bơm có công suất khoảng 984 lít/giờ. Bể khoảng 170 lít thì nước trong bể đi qua lọc khoảng năm lần mỗi giờ. Với lọc kiểu này, mức đó là vừa đẹp.

Chọn sưởi cho ngăn hẹp

Bể không lớn nên không cần sưởi quá mạnh. Nhưng bể dài và rộng mặt, mà sưởi có kích thước lớn thì tỏa nhiệt mất nhanh hơn loại nhỏ gọn. Khó ở chỗ tìm một cây sưởi 200 W đáng tin mà ngắn hơn 30 cm không dễ chút nào.

Bể mẫu dùng sưởi titan Aquatop 200 W có bộ điều khiển tích hợp. Sưởi tự theo dõi nhiệt độ và bật tắt theo mức bạn đặt. Cây sưởi vừa khít ngăn 5 cm. Hãng này còn lạ, nhưng sưởi titan nói chung chạy khá bền.

Xếp vật liệu lọc và dòng chảy

Nước trong ngăn 1 chảy từ trên xuống rồi chui dưới vách ngăn. Vì vậy không được để vật liệu nằm sát đáy, kẻo chặn đường nước. Lấy một tấm nhựa lưới ô vuông (loại tấm tản sáng của đèn trần, dân chơi hay gọi là egg crate) làm thành cái kệ, cố định bằng dây rút. Kệ đủ chắc để đỡ vật liệu, còn khoảng trống bên dưới để nước chảy thông.

Vật liệu vi sinh là một túi lưới đựng vật liệu đã chín, lấy từ sump của bể khác. Nhờ có túi này, bể mới có lọc đã có vi sinh ngay từ đầu. Trong lúc bể chưa chạy, túi vật liệu vẫn để nguyên trong sump cho vi sinh không chết.

Bông lọc cơ học cắt vừa ngăn và đặt ngay trên lớp vật liệu vi sinh. Lúc đầu thử hai miếng vì chưa biết vật liệu chiếm bao nhiêu chỗ, về sau chỉ cần một miếng.

Nước đi theo vòng như sau:

1. Bơm ở ngăn 3 hút nước và đẩy về bể chính.
2. Mực nước bể dâng, nước tràn qua khe răng lược vào ngăn 1 và qua bông lọc.
3. Nước đi xuống qua vật liệu vi sinh, nơi amoni và nitrit được xử lý.
4. Nước chui dưới vách, đi lên qua ngăn sưởi và được làm ấm đều.
5. Nước tràn sang ngăn bơm, rồi lại được bơm về bể.

Bắt đầu từ đâu

• Đo lòng bể và chọn bơm, sưởi trước, rồi mới tính độ rộng từng ngăn cho vừa thiết bị.
• Tính lưu lượng cần và cỡ cá sẽ nuôi để quyết định khe tràn rộng bao nhiêu. Có cá con thì làm khe hẹp và cắt nhiều khe hơn.
• Đặt thử các tấm vách vào bể trước khi dán, và gắn cụm lọc bằng silicone để sau này còn tháo được.
• Nếu có bể đang chạy, chuẩn bị sẵn một túi vật liệu đã chín để bể mới có lọc vi sinh ngay khi khởi động.