Tự làm lược tràn (weir) bằng mica cho bể cá lớn

Bể lớn chạy lọc tràn cần một tấm lược tràn (overflow weir) chắn giữa hệ ống và phần bể nuôi cá. Thiếu nó, cá nhỏ có thể bị hút vào ống tràn, mực nước lên xuống thất thường, và cả cụm ống phơi ra trước mắt. Lược tràn mua sẵn thường không vừa kích thước bể tự đóng, nên nhiều người chọn tự cắt từ tấm mica.

Phần dưới hướng dẫn làm một lược tràn liền một khối bằng mica đen 6 mm cho bể khoảng 1.400 lít. Cách tính số khe theo lưu lượng bơm, cách uốn mica dày mà không cần lò, cách dán và thử rò đều có trong bài. Bạn có thể áp dụng các con số này cho bể của mình, chỉ cần tính lại theo lưu lượng và mực nước bạn muốn.

Lược tràn dùng để làm gì

Tấm lược tràn có ba việc chính:

• Bảo vệ cá: nước chỉ đi qua các khe hẹp, cá không lọt vào ống tràn.
• Giữ mực nước ổn định: mặt nước trong bể luôn nằm ở một độ cao gần như cố định, do nước tràn qua khe ở đúng một cao độ.
• Che hệ ống: bulkhead, ống đứng và các đường xả nằm khuất sau tấm mica đen, bể nhìn gọn hơn.

Lên kế hoạch ống trước, lược tràn sau

Thứ tự ở đây là ống trước. Bạn xác định vị trí bulkhead (cút xuyên vách, chỗ ống đi qua kính hoặc đáy bể) và các ống đứng, đặt ống đúng vị trí mình cần. Sau đó mới thiết kế lược tràn bao quanh cụm ống đó.

Trước khi cắt mica, nên làm khung gỗ ép đặt thử vào bể. Khung gỗ cho bạn kiểm tra kích thước thật, xem đã đủ chỗ cho ống chưa, rồi mới cắt vào vật liệu đắt tiền. Khung này về sau còn dùng làm khuôn để uốn mica theo.

Ví dụ trong bài: lược tràn rộng 76 cm, gắn trên vách hông rộng 91 cm, chừa khoảng 10 cm phía sau. Khoảng đó vừa đủ cho toàn bộ ống và vẫn thò tay vào được khi cần.

Tính số khe theo lưu lượng bơm

Kích thước khe không chọn bừa. Nó phụ thuộc vào lưu lượng bạn định cho chạy qua và mực nước bạn muốn giữ trong bể. Thông số mẫu như sau:

Phần khe hở trên đỉnh lược làm khả năng thoát nước tăng gấp đôi so với chỉ tính các khe. Nó là đường dự phòng. Nếu toàn bộ khe bị nghẹt, chuyện gần như không xảy ra, nước vẫn tràn qua đỉnh mà không trào ra ngoài bể. Thiết kế nào cũng nên tính trước trường hợp xấu nhất như vậy.

Với 7.500 lít/giờ, nước dâng tới khoảng nửa chiều cao khe. Đáy khe nằm cách miệng bể khoảng 5 cm, nên mặt nước trong bể cách miệng bể chừng 2,5 cm.

Cắt khe bằng máy cưa bàn

1. Cắt tấm mica đen theo chiều dài cần để bao quanh cụm ống. Lưỡi dùng là lưỡi hợp kim 25 cm, 80 răng.
2. Kẹp một thanh gỗ lên bàn cưa làm cữ chặn, để mica không đẩy quá sâu vào lưỡi. Cữ này quyết định chiều cao khe.
3. Cắt một đường, dịch tấm mica sang một bề rộng lưỡi, cắt tiếp. Lưỡi dày khoảng 3 mm, nên cần 4 lượt cho một khe rộng khoảng 1,3 cm.
4. Lặp lại cho đủ 20 khe, mỗi khe cách nhau khoảng 1,9 cm.

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:58 Tấm mica đẩy sát thanh gỗ làm cữ chặn, lưỡi cưa đang cắt khe.
• Xem video từ ▶ 1:08 Các khe đã cắt đều nhau trên mép tấm mica đen.

Cắt khe bằng cưa bàn có hai cái lợi. Do lưỡi dày khoảng 3 mm, bạn chỉnh được bề rộng khe theo từng nấc 3 mm, rất linh hoạt. Ngoài ra lưỡi cưa để lại một rãnh mỏng ở một mặt. Mặt có rãnh quay vào trong. Chỗ đó mỏng hơn nên sau khi lắp vẫn dũa rộng khe được, tiện khi sau này muốn tăng lưu lượng.

Uốn mica 6 mm thành một khối liền

Lược tràn tự làm thường ghép từ ba tấm trở lên dán lại với nhau. Làm một khối liền thì đẹp hơn và ít mối dán hơn. Khó ở chỗ tấm này quá lớn để cho vào lò, còn máy khò nhiệt thông thường không làm nóng đều mica 6 mm, nên đường gập dễ bị cong vẹo. Mica mỏng hơn thì máy khò uốn được bình thường.

Cách xử lý là xẻ rãnh ở chỗ cần gập:

1. Dùng cưa bàn xẻ rãnh đúng vị trí gập, sâu bằng nửa độ dày mica (khoảng 3 mm) và rộng khoảng 6 mm.
2. Khò nhiệt dọc rãnh. Phần mica còn lại mỏng nên nóng nhanh và đều.
3. Gập theo khuôn gỗ ép đã làm trước đó.
4. Giữ yên vài phút cho mica nguội và cứng lại.

Khoét lỗ thăm trên thanh giằng nóc

Lược tràn hẹp, áp sát vách bể, nên thanh giằng trên nóc bể che kín nó. Muốn với tay ra sau lược, bạn phải khoét một lỗ thăm trên thanh giằng.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:28 Cưa thô theo đường vạch trên tấm thanh giằng bằng cưa cầm tay.
• Xem video từ ▶ 3:38 Dùng máy phay (router) làm sạch mép cắt trên thanh giằng.

1. Đánh dấu vị trí lỗ.
2. Khoan sẵn bốn lỗ ở bốn góc. Lỗ khoan cho lưỡi cưa chỗ xoay hướng, đồng thời giữ cho góc cắt không thành điểm yếu dễ nứt.
3. Cưa thô theo đường vạch, sau đó dùng máy phay (router) làm sạch mép.
4. Phay một gờ bên trong mép lỗ để đặt một nắp nhỏ nằm phẳng với mặt bể. Nắp này giảm tiếng nước chảy và giảm bốc hơi từ khoang tràn.

Lắp đặt và thử rò

1. Khoan một lỗ gần đáy lược tràn và lắp một bulkhead loại thấp có lưới chắn. Đường này dùng để thay nước hoặc xả cạn bể khi cần.
2. Đặt lược tràn vào vị trí, dùng vài cái kẹp ép cho mica tiếp xúc hoàn toàn với kính bể.
3. Chạy keo dán mica dạng lỏng (Weld-On 4) dọc theo các mép tiếp giáp.
4. Chờ 24 giờ cho keo khô hẳn.
5. Đổ nước vào khoang phía sau lược tràn và kiểm tra rò.

Khi không thấy rò mới chuyển sang đi ống và chạy bể.

Vì sao đặt ở vách hông thay vì vách sau

Lược tràn thường gắn ở vách sau. Đặt ở vách hông thì nó chiếm ít diện tích bể nhất và gần như khuất tầm nhìn khi đứng xem trước bể. Bể đặt như vậy còn dùng làm vách ngăn phòng được, hoặc kê ở vị trí nào khác trong nhà cũng không vướng.

Bắt đầu từ đâu

• Vẽ sơ đồ vị trí bulkhead và ống đứng trước khi nghĩ tới kích thước lược tràn.
• Xác định lưu lượng bơm bạn sẽ chạy, rồi tính số khe và chiều cao khe cho mực nước mong muốn, nhớ chừa khe hở trên đỉnh.
• Làm khung gỗ ép đặt thử vào bể, kiểm tra đủ chỗ cho ống và tay thò vào được.
• Nếu dùng mica 6 mm trở lên, chuẩn bị xẻ rãnh ở chỗ gập thay vì chỉ khò nhiệt.