Tự làm sump lọc moving bed bằng mica cho bể cá lớn

Bể to cỡ 1.400 lít thì lọc thùng hay lọc treo khó gánh nổi. Sump là lựa chọn hợp lý nhất vì nó chứa được rất nhiều vật liệu lọc, đủ cho bể có hệ vi sinh ổn định. Trong các kiểu sump, moving bed (còn gọi là lọc tầng sôi, fluidized) dễ làm, vật liệu tự làm sạch và gần như không phải chăm.

Bài này đi qua các bước tự làm một sump moving bed bằng mica: cắt và dán thùng, làm vách ngăn, bố trí lọc cơ học, sục khí cho vật liệu chuyển động, rồi giữ cho sump chạy êm. Cuối bài có phần giải thích vì sao kiểu lọc này hiệu quả.

Chọn kích thước sump thế nào

Kích thước sump phụ thuộc vào chân tủ. Thùng ở đây dài 122 cm, rộng 51 cm, cao 61 cm, chứa được khoảng 380 lít. Chiều cao được đẩy lên tối đa mà vẫn lọt vào gầm tủ, đồng thời chừa đủ mica để làm viền gia cố phía trên.

Trong video

• Xem video từ ▶ 6:53 Thùng sump đặt trong gầm tủ, miệng sump sát mặt dưới tủ.

Sump càng cao thì lớp vật liệu càng dày và lọc càng tốt. Cái giá phải trả là khoảng trống giữa miệng sump và mặt dưới tủ còn rất hẹp. Với kiểu lọc gần như không phải vệ sinh vật liệu thì đây là một sự đánh đổi chấp nhận được. Nếu bạn hay phải thò tay xuống đáy sump thì nên tính thấp xuống một chút.

Cắt và dán thùng mica

Thùng làm từ một tấm mica dày khoảng 12 mm, khổ 244 x 122 cm, cắt bằng máy cưa bàn lắp lưỡi hợp kim 80 răng.

1. Cắt các tấm theo kích thước. Cạo nhẵn mép cắt thật kỹ, vì keo mao dẫn chỉ ăn đều khi hai mép tiếp xúc khít.
2. Bóc lớp giấy bảo vệ ở những chỗ sẽ dán.
3. Dán tấm trước (hoặc tấm sau) vào tấm đáy trước tiên.
4. Dán hai tấm hông, rồi đến tấm còn lại. Dán băng keo giữ tạm thường là đủ. Tấm to hoặc khó giữ thì dùng kẹp.
5. Gia cố miệng thùng bằng các dải mica thừa chạy quanh toàn bộ chu vi (kiểu Euro). Cách này giữ thành không phình mà miệng sump vẫn để trống, dễ thao tác.
6. Đợi 24 giờ cho keo khô hẳn, dùng máy phay (router) xén phần mica thừa ở mép.
7. Khò mép bằng đèn khò gas MAP cho mép bóng, rồi bóc hết giấy bảo vệ.

Keo dùng ở đây là loại lỏng như nước (Weldon 4), thành phần chính là methylene chloride. Bạn chỉ cần chạy keo dọc đường ghép, keo sẽ tự thấm vào khe theo kiểu mao dẫn. Keo làm mềm hai mặt mica cho chúng dính vào nhau rồi bay hơi, để lại một mối ghép liền khối. Lưu ý là cách dán mao dẫn và khò mép chỉ hợp với mica dày từ 12 mm trở xuống. Mica dày hơn phải dán theo phương pháp khác.

Làm vách ngăn cho ngăn moving bed

Phần biến thùng mica thành sump moving bed rất đơn giản: hai vách ngăn, có đục lỗ.

• Cỡ lỗ: lỗ 5 mm, nhỏ hơn hạt vật liệu (khoảng 6 mm) để vật liệu không lọt sang ngăn khác.
• Số lỗ: khoan đủ nhiều để tổng lỗ chịu được gấp đôi lưu lượng định chạy. Vật liệu có lúc dồn vào vách và che bớt lỗ, nên dư lưu lượng thì nước không bị dâng tràn.
• Vị trí lỗ: vách phía nước vào đục lỗ ở gần đáy, vách phía nước ra đục lỗ ở giữa. Nước buộc phải đi từ dưới lên xuyên qua lớp vật liệu, không lách qua phía dưới hay phía trên được.

Hai bên vách chừa mỗi bên khoảng 15 cm cho lọc thô và thiết bị. Phần giữa còn khoảng 285 lít để chứa vật liệu.

Cho bao nhiêu vật liệu là vừa

Với lọc moving bed, vật liệu chỉ nên chiếm khoảng 60% thể tích ngăn, phần còn lại là khoảng trống để vật liệu đảo lộn. Ngăn 285 lít ở đây nhét được tới khoảng 170 lít vật liệu vi sinh, gần gấp đôi mức bể cần. Vật liệu dùng là K1 Kaldnes, loại hạt nhựa nhỏ có nhiều ngăn bên trong.

Đừng đổ đầy ngăn. Vật liệu bị nén chặt thì không chuyển động được, lúc đó nó chỉ còn là một khối vật liệu tĩnh bình thường.

Bố trí lọc cơ học và sục khí

Ở ngăn nước vào, gắn vài mẩu mica thừa vào hai bên vách để làm chỗ gác túi lọc (filter sock). Bên dưới túi lọc cũng gắn mẩu mica tương tự, đặt tấm lưới nhựa (egg crate) lên rồi lót bông lọc. Lớp bông này là dự phòng khi túi lọc nghẹt mà chưa kịp thay.

Để vật liệu chuyển động, dùng ống sục khí cứng có đục lỗ, gắn bằng keo silicon lên miếng gạch men. Một viên gạch cắt đôi, mỗi nửa làm một bên. Gạch vừa làm vật nặng dìm ống xuống vừa giữ ống không xê dịch. Đặt ống sục ở cả hai phía của ngăn để vật liệu được khuấy và đảo đều cả hai bên.

Giữ cho sump chạy êm

Sục khí mạnh là nguồn ồn chính của sump moving bed. Có ba việc nên làm:

• Để máy sục khí ở phòng khác nếu được, kéo ống dẫn khí sang.
• Chỉnh gió nhỏ nhất có thể mà vật liệu vẫn chuyển động.
• Đậy nắp sump lại. Ở đây dùng tấm polycarbonate rỗng hai lớp loại làm nhà kính. Tủ có cửa đóng kín cũng chặn bớt tiếng ồn khá nhiều.

Nước đi qua sump ra sao và vì sao moving bed lọc tốt

Nước tràn từ bể chính xuống, qua túi lọc và bông để giữ cặn. Sau đó nước đi vào ngăn moving bed để lọc vi sinh. Cuối cùng nước vào ngăn chót, được sưởi ấm rồi bơm ngược lên bể.

Vi khuẩn có vòng đời. Càng về già chúng xử lý chất thải càng kém rồi chết. Trong ngăn moving bed, các hạt vật liệu va vào nhau liên tục nên lớp vi khuẩn già ở mặt ngoài bị cọ rụng, chừa chỗ cho lớp vi khuẩn trẻ, khỏe và làm việc hiệu quả hơn. Phần bên trong hạt thì được che chắn khỏi va chạm. Đó là chỗ trú cho một phần vi khuẩn sống hết vòng đời và cho các vi sinh vật khác.

Nhờ cơ chế tự làm sạch này, vật liệu gần như không phải vệ sinh. Việc bảo dưỡng chỉ còn là thay túi lọc khi nó nghẹt.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo gầm tủ trước, rồi tính chiều cao sump sao cho vừa có lớp vật liệu dày vừa còn chỗ thò tay vào.
2. Chốt cỡ hạt vật liệu trước khi khoan vách, để chọn mũi khoan nhỏ hơn hạt.
3. Tính lưu lượng bơm hồi rồi khoan số lỗ đủ cho gấp đôi lưu lượng đó.
4. Chạy thử với nước sạch: chỉnh gió đến khi vật liệu vừa đảo đều, kiểm tra mối dán có rỉ không trước khi nối vào bể.